ଜଲେ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ମୂଲଫଲଶାକାଦିକଂ ନୃପ । ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗଂଗାତୋଯଂ ଚ ସାଗରମ୍
ପାଣିରେ ଧୋଇଥିବା ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗରର ପାଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆସେ ।
ମହାନଦୀଜଲଂ ସର୍ଵଂ କେଦାରଜଲମେଵ ଚ । ହ୍ରଦରୂପେଣ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ କୂପତୀର୍ଥେନ ରାଘଵ
ସମସ୍ତ ବଡ଼ ନଦୀର ପାଣି, କ୍ଷେତ୍ରର ପାଣି, ହ୍ରଦ ତୀର ଓ କୁଆଁ ତୀରର ପବିତ୍ର ପାଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏ, ହେ ରାଘବ ।
ତଡାଗଵାପୀସରସାଂ କୂପେନାପାଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ । ତତ୍ତୀର୍ଥତୋଯଂ ସର୍ଵଂ ଚ ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପାଣି ତାଳ, ବାପୀ, ସର, କୁଆଁ ଓ ଏପରି ତୀର୍ଥରୁ ଆସିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ପାଣି ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ନ ରାତ୍ରୌ ଜଲମାହାର୍ଯଂ ଦିଵା ସଂପାଦଯେଜ୍ଜଲମ୍ । ସସୈକତଂ ତଥା ଧାର୍ଯଂ ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ହି ତତ୍
ରାତିରେ ପାଣି ତୁଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦିନେ ପାଣି ତୁଳ । ପାଣିକୁ ବାଲି ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପୂଜାଂ ତ୍ଵଂ ଶିଵଲିଂଗେ ସମାଚର । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତୋଥ ମୁନିନା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି ଜାଣି ତୁମେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ପୂଜା କର । ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ।
ଶିଵପୂଜାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନାଷ୍ଟକମତିଷ୍ଠତ । ନଵମେଽଥ ଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାତଃକାଲେ କୃତାର୍ଚନଃ
ଶିବପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ରଖିଲେ; ନବମ ଦିନ ଆସିଲାପରେ ସେ ପ୍ରଭାତରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ।
ମରଣାଵସରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶିଵପୂଜାଂ ଵିଧାଯ ସଃ । ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣାନୁପହାରାଯ ତତ୍ଯାଜୈଵ ମହେଶିତୁଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ମୃତଂ ତମଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ଯମଦୂତାଃ ସମାଗତାଃ । ଯମଲୋକପ୍ରାପକା ଯେ ଯତମାସ୍ଥାଯ ତସ୍ଥିରେ
ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯମର ଦୂତମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି—ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶୈଵାଶ୍ଚାପି ସମାଯାତା ଦୂତା ଵହ୍ନିମୁଖାଦଯଃ । ତେଷାମନ୍ଯୋନ୍ଯଵାଦୋଭୂନ୍ମାମକୋ ମାମକସ୍ତ୍ଵିତି
ଏହି ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଆସିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—'ଏହା ମୋର, ଏହା ମୋର' ବୋଲି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାବି କଲେ।
ଅଥ ଯାମଃ ପାଶପାଣିଃ ଶିଵଦୂତମଥାର୍ଦଯତ୍ । ଅଥ ଵହ୍ନିମୁଖଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯମଦୂତଶତଂ ତତଃ
ତାପରେ ଯମର ଦୂତ, ହାତରେ ପାଶ ଧରି, ଶିବଙ୍କ ଦୂତକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିମୁଖ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମର ଶତଦୂତକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
ମହାକାଯସ୍ତଥା ଭୂତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରେଣ ତତ୍ । ଶିରାଂସି ଚ ତଥୈକେନାପୀଡ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଶଷ୍ପଵତ୍
ସେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଧରି, ଏକହାତରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚେପି, ଘାସର ଶିରା ଭଳି କାଟିଦେଲେ।
ମାରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତାନାଦାଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁମଭ୍ଯଗାତ୍ । ନିଵେଦଯାମାସ ଚ ତଂ ଵୀରଭଦ୍ରାଯ ଧୀମତେ
ଦୂତମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ସେ ଆତ୍ମାକୁ ନେଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ସ ଚାପି ଶଂକରାଯାଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତ୍ଵଯାଷ୍ଟଦିନପୂଜୈଵ କୃତା କୃଷ୍ଣା ଦିନେ ଦିନେ
ସେ ବୀରଭଦ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଆଠ ଦିନ ଧରି ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୂଜା କରିଛ।'
ତ୍ଵମନିଂଦଃ ପୁରା ମାଂ ଚ ଲିଂଗଂ ଶିଶ୍ନାଗ୍ରମିତ୍ଯୁତ । ତେନୈଵ ପାପଯୋଗେନ ଶିଶ୍ନଵକ୍ତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅପମାନ କରି, ଶିଶ୍ନାଗ୍ର ବୋଲି କହିଥିଲ। ସେହି ପାପର ଫଳରେ, ତୁମର ମୁହଁ ଶିଶ୍ନ ଭଳି ହେବ।'
ଶିଶ୍ନାଗ୍ରେ ଵିଵରଂ ଚକ୍ରଂ ଜିହ୍ଵାନାସାଦିଵର୍ଜିତଃ । ପୂର୍ଵଂ ମନ୍ନାମଵକ୍ତୃତ୍ଵାଦ୍ଵକ୍ତା ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯସି
'ଶିଶ୍ନର ଟିପରେ ଏକ ଛିଦ୍ର ରହିବ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜିଭା ଓ ନାକ ବିହୀନ ହେବ। ତଥାପି, ପୂର୍ବେ ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲୁ, ତେଣୁ ତୁମେ କଥା କହିପାରିବ।'
ଅଥେଶଵଚନାତ୍ସୋପି ତଥାଭୂତୋଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ପରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଏଭଳି ହେଇଗଲେ। ଶିବ କହିଲେ—'ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିଥାଏ—'
ଵିମୁକ୍ତପାପବଂଧଶ୍ଚ ଶିଵଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଯାତି ଚ ଶିଵସ୍ଥାନେ ଵକ୍ତା ଚାପି ତଥା ଭଵେତ୍
'ସେ ପାପର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଶିବଭକ୍ତ ହେବ, ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଏବଂ କଥା କହିବାର ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ହେବ।'
ଯଶ୍ଚ ଵକ୍ତି କଥାମେନାଂ ହରେଣ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ । ଉକ୍ତ୍ଵା କଥାମିମାଂ ପୂର୍ଵମଧୀରୋ ନାମ ଭୂମିପଃ
'ଏହି କଥା ଯିଏ କହିଥାଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ସମାନ ହେବ। ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଧୀର, ସେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।'
ସ୍ଵର୍ଗଂ ସ ଗତଵାନ୍ରାଜା କୃତପାପୋଥ ଭାର୍ଯଯା
'ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।'
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ଅଯମଗ୍ନିଶିଖୋ ନାମ ଵହ୍ନିଃ ଶିଵଗଣଶ୍ଚ ଵୈ । ସ କଥଂ ତାଦୃଶୋ ଭୂତସ୍ତନ୍ମେ ଵଦ ନମସ୍ତଵ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—'ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ନାମକ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ଗଣ, ସେ କିପରି ଏଭଳି ହେଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଯମାସୀତ୍ପୁରା କଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଃ କ୍ରୋଧନଃ ସଦା । ନଷ୍ଟଭାର୍ଯୋ ନଷ୍ଟସେନୋ ନଷ୍ଟରାଷ୍ଟ୍ରୋତିଦୁଃଖିତଃ
ଶିବ କହିଲେ—'ପୂର୍ବେ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସେ ସଦା କ୍ରୋଧିତ ଥାଏ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେନା ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।'
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୁଲାଯ ଦ୍ଵିତଯଂ କୃଷିଂ ଚକ୍ରେ ସହାତ୍ମଜୈଃ । ଋଣେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ପୁନଶ୍ଚାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ
ଦୁଇଟି ବଳଦ ପାଇ, ସେ ପୁଅମାନେ ସହ କୃଷି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ଼ ଋଣରେ ପଡ଼ି, ପୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପୁନଶ୍ଚ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ସର୍ପେଣ ସୁତନାଶନାତ୍ । ତଥାଭୂତୋ ମହୀପାଲସ୍ତତ୍ଯାଜ କୃଷିମପ୍ଯୁତ
ପୁନି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ସାପ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ସେ ରାଜା କୃଷି ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁତୌ ଚାପି ତ୍ଯକ୍ତାହାରୋ ରୁରୋଦ ହ । ସୁତାଵଥ ସମାଗମ୍ଯ ପ୍ରାହତୁଃ ପିତରଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେ ଦୁଇ ପୁଅ ଏକଠି ହୋଇ, ପିତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ତାତ ନଷ୍ଟୋ ନାଯାତି ରୋଦନାତ୍ । ଶରୀରଶୋଷଣାଯାଥ ଶୋକସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ, ପୁଆ? ହାରାଇଯିବା ଜିନିଷ କନ୍ଦିଲେ ଫେରି ଆସେନାହିଁ; ଆଜି ତୋର ଏହି ଦୁଃଖ କେବଳ ଦେହକୁ ଶୋଷିଦେବ।
ଶୋକେନ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନଷ୍ଟେ କଂଠୋ ନଷ୍ଟସ୍ତଥା ତଵ । ଅନୁଷ୍ଠାନଂ ତଥା ନଷ୍ଟଂ କିମର୍ଥଂ ପରିତପ୍ଯସେ
ଦୁଃଖରେ ତୋର ଆଖି ଅନ୍ଧା ହେଉଛି, ଗଳା ମଧ୍ୟ ଶୁଖିଯାଉଛି; କିଛି କରିବା ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହାରାଉଛୁ—ତେବେ କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖ ପାଉଛୁ?
ଏକୋ ନଷ୍ଟୋ ନ ଚାଯାତି ରକ୍ଷ ପଂଚସ୍ଥିତାନସୂନ୍ । ବହୂନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ରିତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ଏକ ହାରାଇଯାଇଛି, ସେ ଫେରି ଆସିବେନାହିଁ; ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଜଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ତୋପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉତ୍ତମ କାମ।
ଅନ୍ଯାଶ୍ରିତମମୁଂ ଶତ୍ରୁଂ କଥଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ପିତୋଵାଚ- ପୁତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁଃ କଥଂ ପୁତ୍ରୌ ଯୁଵାଂ ଶତ୍ରୂ ତଥା ଚ ମେ
ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଏହି ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ପିତା କହିଲେ—ପୁଅ କେମିତି ଶତ୍ରୁ? ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ।
ଅତ୍ଯଂତସୁଖିନଂ ପୁତ୍ରଂ କଥଂ ଶତ୍ରୁମଭାଷତମ୍ । ସୁତାଵୂଚତୁଃ ଜାଯମାନୋ ହରେଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନୋ ହରେଦ୍ଧନମ୍
ଅତି ସୁଖୀ ପୁଅକୁ କେମିତି ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି କହିଲ? ପୁଅମାନେ କହିଲେ—ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଏ, ବଡ଼ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ଧନ ନେଇଯାଏ।
ମ୍ରିଯମାଣସ୍ତଥା ପ୍ରାଣାଞ୍ଛତ୍ରୁତ୍ଵଂ କିମତଃ ପରମ୍ । ଯତ୍ସୁଖଂ ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ପର୍ଶନାଲିଂଗନାଦିଭିଃ
ମରିବାବେଳେ ସେ ପ୍ରାଣକୁ ନେଇଯାଏ; ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା କଣ ଅଛି? ଆଉ ଯେଉଁ ସୁଖ ତୁମେ କହିଥିଲ—ସ୍ପର୍ଶ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଇତ୍ୟାଦି—