ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଵିଚ୍ଛେଦଃ କଦାଚିତ୍ସ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଯା ନ ମେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଯା ଯଦା ନୂନଂ କର୍ମେଦଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛିତମ୍
ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି; ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି କର୍ମ କରିବାକୁ ଭଲପାଅଛ, ସେତେବେଳେ—
ତଦା ଗଚ୍ଛ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ରମାଗମିଷ୍ଯସି ସୁଂଦରି । ସହ ନେତ୍ରାଦ୍ଧି ଵିଗଲଦ୍ଵାଷ୍ପସିକ୍ତତନୁସ୍ତତଃ
ତେବେ ଯାଅ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହୁଥିଲା, ଦେହ ଭିଜିଗଲା।
ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତାଂ ଶକ୍ରୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ଯାହ ପ୍ରିଯେ ଵଦନ୍ । ତଦାଦେଶାତ୍ତତଃ ସାଧ୍ଵୀ କର୍ମଭୂମିଂ ସମାଗତା
ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଯାଅ, ପ୍ରିୟା' ବୋଲି କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ସେ ସତୀ କର୍ମଭୂମିକୁ ଗଲେ।
ଜାତା ଚ ହସ୍ତିନୀ ଯୋନୌ ଭୂତ୍ଵା ଜାତିସ୍ମରା ଦ୍ଵିଜ । ସ୍ମରଂତୀ ନିଜଵୃତ୍ତାଂତଂ ସା କିଯଦ୍ଭିର୍ଦିନୈସ୍ତତଃ
ସେ ହସ୍ତିନୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପରେ ଦ୍ୱିଜ ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କଥା ମନେ ପକାଇଲେ। ଏଭଳି, ନିଜ ଘଟଣା ମନେ ପକାଇ କିଛି ଦିନ ପରେ—
ଜଗାମ ଜାହ୍ନଵୀତୀରଂ ହସ୍ତିଯୋନିସୁ ସଂଭଵା । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନମାସାଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାକର୍ଦମଭୂଷିତା
ହସ୍ତିନୀ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଗଲେ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଙ୍ଗାର କାଦିରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଜଲ୍ପଂତୀ ହ୍ରଦଂ ନିମ୍ନଂ ଵିଵେଶ ସା । ତସ୍ମିନ୍ଗଂଗାହ୍ରଦେ ଗତ୍ଵା ହସ୍ତିନୀ ପର୍ଵତାକୃତିଃ
‘ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି କହୁଥିବା ସେ, ଗଭୀର ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ଗଙ୍ଗା ହ୍ରଦରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ହସ୍ତିନୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଜାଂ ଜାତିଂ ସ୍ମରଂତୀ ସା ଜଗାମ ପଂଚତାଂ ପୁନଃ । ତସ୍ଯାଃ ସାହସମାଲୋକ୍ଯ ହସ୍ତିନୀଂ ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ସେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ହାତୀର ଦୃଢ଼ ସାହସ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ
ଵଵର୍ଷୁଃ ପାରିଜାତାଦ୍ଯୈଃ କୁସୁମୈରୁତ୍ତମୈର୍ମୁଦା । ତାମାନେତୁଂ ତତଃ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ପାରିଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅତି ଉତ୍ତମ ଫୁଲରେ ଆନନ୍ଦରେ ବର୍ଷା କରିଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ, ସେଉଠାରୁ ତାକୁ ଆଣିଲେ
ଵେଗାତ୍ତଚ୍ଚିରଵିଚ୍ଛେଦାତ୍କୃଷ୍ଣାଂଗୀଂ ସୁମନା ଯଯୌ । ପୁଷ୍ପକେତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଦେହାଂ ସୁରାଧିପଃ
ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ତୁରନ୍ତ ସୁମନା କଳାବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପକେତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ
କଥଯନ୍ନିଜଦୁଃଖାନି ନିଜାଵାସଂ ଜଗାମ ହ । ପୁଲୋମଜା ଚ ରଂଭା ଚ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଚୋର୍ଵଶୀ ତଥା
ନିଜ ଦୁଃଖ କଥା କହି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ପୁଲୋମଜା, ରମ୍ଭା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଉର୍ବଶୀ
ସୁଂଦର୍ଯୋଽନ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୁଵତୀସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁଦା ଗତାଃ । ଶକ୍ରସ୍ଯ ହୃଦଯୋତ୍ସାହଂ ତନ୍ଵଂତୀ ସା ଵରାଂଗନା
ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆତ୍ମବଳ ଦେଲେ
ପୁରଂଦରପୁରେ ତସ୍ଥୌ ସୁଭଗା ପ୍ରୀତିଵଲ୍ଲଭା । ଯସ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଜୈମିନେ
ସେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନଗରରେ ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ପ୍ରିୟା ଭାବରେ ରହିଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଛି, ହେ ଜୈମିନି,
କୁଲକୋଟିଶତଂ ତାଵତ୍ତସ୍ଥାଵାସ ସୁରାଲଯେ । ରାଜାନୋ ଦିଵିରାଜ୍ଯେଷୁ ଯେ ଯେ ଭୂତାସ୍ତପୋବଲାତ୍
ସେତେ ଶତ କୋଟି କୁଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେବଲୋକରେ ବାସ କରିଥାଏ; ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦେବଲୋକ ପାଇଛନ୍ତି
ତେଷାଂତେଷାଂ ସ୍ନେହଭୂମିର୍ଭଵତ୍ଯମରସୁଂଦରୀ । ଗଂଗାସ୍ଥିମଜ୍ଜନାଦେଵ ଜୈମିନେ ଫଲମୀଦୃଶମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ନେହର ଆଧାର ହୁଅନ୍ତି; ଗଙ୍ଗାରେ ଅସ୍ଥି ବିଲୟ କରିବାର ଏହି ଫଳ, ହେ ଜୈମିନି
ଗଂଗାଯାଂ ତ୍ଯଜତୋ ଦେହଂ ଫଲଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ମୃତଂ ଶରୀରଂ ଗଂଗାଯାଂ ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଜୈମିନେ
ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଫଳ କହିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଛି, ହେ ଜୈମିନି,
କଲ୍ପକୋଟିଶତଂ ତାଵତ୍ତସ୍ଯା ଵାସଃ ସୁରାଲଯେ । ମୃତଂ ଶରୀରଂ ଗଂଗାଯାଂ ସ୍ରୋତୋଭିଶ୍ଚଲିତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେତେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେବଲୋକରେ ବାସ କରେ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ ଦେହ ପାଣିରେ ବହିଯାଏ,
ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେହିନସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ଫଲଂ ଶୃଣୁ ଜୈମିନେ । ସ୍ଵର୍ଗେ ଦେଵାଂଗନା ତ୍ରସ୍ତଚାରୁଚାମରଵାଯୁଭିଃ
ସେ ଜୀବର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ଶୁଣ, ହେ ଜୈମିନି: ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚମତ୍କାର ଚାମର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ପଖା କରନ୍ତି
ଵୀଜିତଃ ସ୍ଵର୍ଣପର୍ଯଂକେ ସୁପ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତି କୌତୁକୀ । ଜାହ୍ନଵୀସୈକତେ ଯସ୍ଯ ଶରୀରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମୃତମ୍
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଇ ରହନ୍ତି, ଚାମର ନେଇ ପଖା ହେଉଛନ୍ତି; ଯାହାର ମୃତ ଦେହ ଜାହ୍ନବୀର ବାଲିରେ ଦେଖାଯାଏ,
ଦିଵାକରକରୈସ୍ତପ୍ତଂ କୁଲଂ ତସ୍ଯ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ସୁଗନ୍ଧୈଶ୍ଚଂଦନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଲିପ୍ତସର୍ଵକଲେଵରଃ ୧୦୦ 7.8.
ମୁଁ କହୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ତାଙ୍କର କୁଳ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନରେ ସମସ୍ତ ଦେହ ଲିପ୍ତ ହୁଏ
ଦିଵ୍ଯାଙ୍ଗନାଭିଃ ସହିତୋ ଦିଵି କ୍ରୀଡତିସର୍ଵଦା । କାକୈର୍ଗୃଧ୍ରୈଶ୍ଚ କଂକୈଶ୍ଚ ଶକୁଂତୈର୍ଭୀଷ୍ମମାତରି
ସେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସହ ଖେଳନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତାଙ୍କର ଦେହ କାଉ, ଗୃଧ୍ର, କଂକ ଓ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି
ଵପୁର୍ଵିଦଲିତଂ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ଫଲଂ ଶୃଣୁ । ଦିଵି ଦିଵ୍ଯାଂଗନାପୀନପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗରୁଚିରସ୍ତନୈଃ
ଯାହାର ଦେହ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧୁର ଉନ୍ନତ ଅଂଶ ନେଇ
ଶ୍ଲିଷ୍ଟଵକ୍ଷାଶ୍ଚ ପର୍ଯଂକେ ନିଦ୍ରାତି ନିତ୍ଯମେଵ ସଃ । ପିପୀଲିକାଭିଃ କୀଟୈଶ୍ଚ ମକ୍ଷିକାଭିଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଆନ୍ତି; ଯଦିଓ ପିପିଲିକା, କୀଟ ଓ ମକୁଡ଼ିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି
ଗଂଗାଯାଂ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଅସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ଚ । ତସ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଫଲଂ ଵିପ୍ର ଵଦତୋ ମେ ନିଶାମଯ
ଗଙ୍ଗାରେ ଯାହାର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତାଙ୍କର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି
ପ୍ରଣମତ୍ତ୍ରିଦଶଵ୍ଯୂହ ଶିରୋମୁକୁଟଭୂଷଣୈଃ । ହତପାଦରଜାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ସ ଚ ଶକ୍ରାଯତେ ଚିରମ୍
ତିନିଶ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ପାଦଧୂଳି ବିକିରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହୁଅନ୍ତି
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯଦ୍ଦେହପତନଂ ଭଵେତ୍ । ସ ଵିମୁକ୍ତୋଽଖିଲୈଃ ପାପୈର୍ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଅଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନାରାୟଣ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯାଂଗାରାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚଲିତା ଜଲୈଃ । ଅଙ୍ଗାରସଙ୍ଖ୍ଯଯା ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠେତ୍କଲ୍ପଶତାଧିକମ୍
ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁଠି ଜଳ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗାର ଭସୁଛି, ସେଠାରେ ଯେତେ ଅଙ୍ଗାର ଦେଖାଯାଏ, ଏତେ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିପାରିବ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ପୁଣ୍ଯାନାଂ କଦାଚିତ୍କ୍ଷଯମୀକ୍ଷତେ । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପତିତେ ଦେହେ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯୋ ନ ହି
ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କେବେ କେବେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ପଡ଼ିଲେ ସେ ପୁଣ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ନିଶ୍ଚିତଂ କଥ୍ଯତେଽଧୁନା । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତଦେହସ୍ଯ ମହିମା ଜ୍ଞାଯତେ ନହି
ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଏବେ କୁହାଯାଉଛି—ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମହିମାକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଷମଦୁରିତରାଶୀନାଶି ଗାଙ୍ଗଂ ନରୋ ଯଃ ସ୍ପୃଶତି ଭୁଵି କଦାଚିଦ୍ଭାଵୁକୋ ଭକ୍ତିଭାଵୈଃ । ଜଗଦୁଦଧିଜଲଂ ଵିଲଂଘ୍ଯ ଘୋରଂ ଵ୍ରଜତି ସ ପାରମପାରତୁଷ୍ଟି ନାଵା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏହି ଜଳ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ସେ ଜଣେ ଜଗତ ରୂପୀ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୋଷର ପାରକୁ ନୌକାରେ ବସିଥିବା ପରି ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- ଭୂଯ ଏଵ ଗୁରୋ ବ୍ରୂହି ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଗଙ୍ଗାକଥାମୃତଂ ପାତୁଂ ମାଧୁର୍ଯାତ୍ପୁନରିଷ୍ଯତେ
ଜୈମିନି କହିଲେ— ଗୁରୁଦେବ, ଆଉଥରେ ମୋତେ ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କୁହନ୍ତୁ; ଗଙ୍ଗା କଥାର ଅମୃତ ଏତେ ମଧୁର ଯେ, ମୁଁ ପୁନିଥରେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।