ଅଲ୍ପାଯୁଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ଵିପ୍ର ଶିଵପୂଜନମାଚର । ତ୍ରିକାଲଂ ଵା ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ଏକକାଲମଥାପି ଵା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଆୟୁ ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କର; ଦିନରେ ତିନିଥର, କିମ୍ବା ଦୁଇଥର, କିମ୍ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ କରିପାର ।
ଯାମଂ ଯାମାର୍ଧମଥଵା ଶିଵପୂଜନମାଚର । ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥକୃତାଶ୍ରଯଃ
ଏକ ଯାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ଯାମ, କିମ୍ବା ଯେତେ ହେବ ସେତେ ସମୟ ଦେଇ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କର; ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି, ତାହାର ନିୟମ ଅନୁସର ।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥପ୍ରସୂନୈଶ୍ଚ ପ୍ରାତଃପୂଜଯ ଶଂକରମ୍ । ଶ୍ରୀଫଲୈଃ ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମସୌଗଂଧିକୈରପି
ବନର ଫୁଲ, ନଡ଼ିଆ, ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର ।
ନୀପୈର୍ଜପାଭିଃ ପୁନ୍ନାଗୈଃ କରଵୀରୈଶ୍ଚ ପାଟଲୈଃ । ତୁଲସ୍ଯାଚ ରଵିଦଲୈରପରାଜିତଯା ତଥା
ନୀପ ଫୁଲ, ଜବା, ପୁନ୍ନାଗ, କରବୀର, ପାଟଳ, ତୁଳସୀ, ପଦ୍ମର ପତ୍ର ଓ ଅପରାଜିତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର ।
ଅପାମାର୍ଗଦଲୈ ରୁଦ୍ର ଜଟାଦମନକେନ ଚ । ସର୍ଵୈରେଭିଃ ସମଫଲୈର୍ବିଲ୍ଵପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଧୂର୍ତକୈଃ
ଅପାମାର୍ଗ ପତ୍ର, ରୁଦ୍ରଜଟା, ଦମନକ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ, ବିଲ୍ୱ ପତ୍ର ଓ ଧୂର୍ତ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର ।
ଦ୍ରୋଣୈଃ ଶିରୀଷୈଃ ଶକ୍ତୈଶ୍ଚ ଦୂର୍ଵଯା କୋରକୈରପି । ନଂଦ୍ଯାଵର୍ତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ତିଲମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ କେଵଲୈଃ
ଡ୍ରୋଣ, ଶିରୀଷ, ଶକ୍ତି, ଦୁର୍ବା ଘାସ, କୁଳି, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ, ଅକ୍ଷତ ଓ କେବଳ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର ।
ଅନ୍ଯୈରପି ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରାତଃ ସଂପୂଜଯେଚ୍ଛିଵମ୍ । କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ସୌଵର୍ଣର୍ଦୂଵର୍ଯଯାପି ଶିଵାର୍ଚନମ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯେତେ ହେବ ସେତେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; କର୍ଣ୍ଣିକାର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ବା ଓ ଅର୍କ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର ।
ମୁକୁଲୈର୍ନାର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଂ ଚଂପକୈର୍ଜଲଜଂ ଵିନା । ଜଲଜାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପତ୍ରାଣାମକ୍ଷତସ୍ଯ ଚ
ଅପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ଚମ୍ପକ କୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବଳ ଜଳଜ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଳଜ ପତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବ ।
କୁଶପୁଷ୍ପସ୍ଯ ରଜତସୁଵର୍ଣକୃତଯୋରପି । ଅନ୍ଯତ୍କୃତ୍ଵା ଯଥା ଯତ୍ତୁ ତୈଲପକ୍ଵଂ ଭଵେନ୍ନୃପ
କୁଶ ଫୁଲ, ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତିଆରି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ତେଲରେ ପକାଯାଇଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବ ।
ନ ତତ୍ପର୍ଯୁଷିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତମପୂପାଦି ଗମିଷ୍ଯତି । ଉକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ଫଲାଯୁକ୍ତଂ ତୈଲକ୍ଷାରାମ୍ଲଜୀରକୈଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବାସି ହୋଇଯାଇଛି, ତାହା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପିଠା ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହେବ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଫଳ, ତେଲ, ଖାର, ଟିକିଳା, ଜୀରା ଦ୍ୱାରା ମିଶାଯାଇଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବ ।
ଜଲେ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ମୂଲଫଲଶାକାଦିକଂ ନୃପ । ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗଂଗାତୋଯଂ ଚ ସାଗରମ୍
ପାଣିରେ ଧୋଇଥିବା ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗରର ପାଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆସେ ।
ମହାନଦୀଜଲଂ ସର୍ଵଂ କେଦାରଜଲମେଵ ଚ । ହ୍ରଦରୂପେଣ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ କୂପତୀର୍ଥେନ ରାଘଵ
ସମସ୍ତ ବଡ଼ ନଦୀର ପାଣି, କ୍ଷେତ୍ରର ପାଣି, ହ୍ରଦ ତୀର ଓ କୁଆଁ ତୀରର ପବିତ୍ର ପାଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏ, ହେ ରାଘବ ।
ତଡାଗଵାପୀସରସାଂ କୂପେନାପାଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ । ତତ୍ତୀର୍ଥତୋଯଂ ସର୍ଵଂ ଚ ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପାଣି ତାଳ, ବାପୀ, ସର, କୁଆଁ ଓ ଏପରି ତୀର୍ଥରୁ ଆସିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ପାଣି ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ନ ରାତ୍ରୌ ଜଲମାହାର୍ଯଂ ଦିଵା ସଂପାଦଯେଜ୍ଜଲମ୍ । ସସୈକତଂ ତଥା ଧାର୍ଯଂ ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ହି ତତ୍
ରାତିରେ ପାଣି ତୁଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦିନେ ପାଣି ତୁଳ । ପାଣିକୁ ବାଲି ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବାସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପୂଜାଂ ତ୍ଵଂ ଶିଵଲିଂଗେ ସମାଚର । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତୋଥ ମୁନିନା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି ଜାଣି ତୁମେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ପୂଜା କର । ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ।
ଶିଵପୂଜାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନାଷ୍ଟକମତିଷ୍ଠତ । ନଵମେଽଥ ଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାତଃକାଲେ କୃତାର୍ଚନଃ
ଶିବପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ରଖିଲେ; ନବମ ଦିନ ଆସିଲାପରେ ସେ ପ୍ରଭାତରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ।
ମରଣାଵସରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶିଵପୂଜାଂ ଵିଧାଯ ସଃ । ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣାନୁପହାରାଯ ତତ୍ଯାଜୈଵ ମହେଶିତୁଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ମୃତଂ ତମଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ଯମଦୂତାଃ ସମାଗତାଃ । ଯମଲୋକପ୍ରାପକା ଯେ ଯତମାସ୍ଥାଯ ତସ୍ଥିରେ
ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯମର ଦୂତମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି—ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶୈଵାଶ୍ଚାପି ସମାଯାତା ଦୂତା ଵହ୍ନିମୁଖାଦଯଃ । ତେଷାମନ୍ଯୋନ୍ଯଵାଦୋଭୂନ୍ମାମକୋ ମାମକସ୍ତ୍ଵିତି
ଏହି ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଆସିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—'ଏହା ମୋର, ଏହା ମୋର' ବୋଲି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାବି କଲେ।
ଅଥ ଯାମଃ ପାଶପାଣିଃ ଶିଵଦୂତମଥାର୍ଦଯତ୍ । ଅଥ ଵହ୍ନିମୁଖଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯମଦୂତଶତଂ ତତଃ
ତାପରେ ଯମର ଦୂତ, ହାତରେ ପାଶ ଧରି, ଶିବଙ୍କ ଦୂତକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିମୁଖ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମର ଶତଦୂତକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
ମହାକାଯସ୍ତଥା ଭୂତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରେଣ ତତ୍ । ଶିରାଂସି ଚ ତଥୈକେନାପୀଡ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଶଷ୍ପଵତ୍
ସେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଧରି, ଏକହାତରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚେପି, ଘାସର ଶିରା ଭଳି କାଟିଦେଲେ।
ମାରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତାନାଦାଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁମଭ୍ଯଗାତ୍ । ନିଵେଦଯାମାସ ଚ ତଂ ଵୀରଭଦ୍ରାଯ ଧୀମତେ
ଦୂତମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ସେ ଆତ୍ମାକୁ ନେଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ସ ଚାପି ଶଂକରାଯାଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତ୍ଵଯାଷ୍ଟଦିନପୂଜୈଵ କୃତା କୃଷ୍ଣା ଦିନେ ଦିନେ
ସେ ବୀରଭଦ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଆଠ ଦିନ ଧରି ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୂଜା କରିଛ।'
ତ୍ଵମନିଂଦଃ ପୁରା ମାଂ ଚ ଲିଂଗଂ ଶିଶ୍ନାଗ୍ରମିତ୍ଯୁତ । ତେନୈଵ ପାପଯୋଗେନ ଶିଶ୍ନଵକ୍ତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅପମାନ କରି, ଶିଶ୍ନାଗ୍ର ବୋଲି କହିଥିଲ। ସେହି ପାପର ଫଳରେ, ତୁମର ମୁହଁ ଶିଶ୍ନ ଭଳି ହେବ।'
ଶିଶ୍ନାଗ୍ରେ ଵିଵରଂ ଚକ୍ରଂ ଜିହ୍ଵାନାସାଦିଵର୍ଜିତଃ । ପୂର୍ଵଂ ମନ୍ନାମଵକ୍ତୃତ୍ଵାଦ୍ଵକ୍ତା ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯସି
'ଶିଶ୍ନର ଟିପରେ ଏକ ଛିଦ୍ର ରହିବ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜିଭା ଓ ନାକ ବିହୀନ ହେବ। ତଥାପି, ପୂର୍ବେ ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲୁ, ତେଣୁ ତୁମେ କଥା କହିପାରିବ।'
ଅଥେଶଵଚନାତ୍ସୋପି ତଥାଭୂତୋଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ପରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଏଭଳି ହେଇଗଲେ। ଶିବ କହିଲେ—'ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିଥାଏ—'
ଵିମୁକ୍ତପାପବଂଧଶ୍ଚ ଶିଵଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଯାତି ଚ ଶିଵସ୍ଥାନେ ଵକ୍ତା ଚାପି ତଥା ଭଵେତ୍
'ସେ ପାପର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଶିବଭକ୍ତ ହେବ, ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଏବଂ କଥା କହିବାର ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ହେବ।'
ଯଶ୍ଚ ଵକ୍ତି କଥାମେନାଂ ହରେଣ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ । ଉକ୍ତ୍ଵା କଥାମିମାଂ ପୂର୍ଵମଧୀରୋ ନାମ ଭୂମିପଃ
'ଏହି କଥା ଯିଏ କହିଥାଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ସମାନ ହେବ। ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଧୀର, ସେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।'
ସ୍ଵର୍ଗଂ ସ ଗତଵାନ୍ରାଜା କୃତପାପୋଥ ଭାର୍ଯଯା
'ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।'
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ଅଯମଗ୍ନିଶିଖୋ ନାମ ଵହ୍ନିଃ ଶିଵଗଣଶ୍ଚ ଵୈ । ସ କଥଂ ତାଦୃଶୋ ଭୂତସ୍ତନ୍ମେ ଵଦ ନମସ୍ତଵ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—'ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ନାମକ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ଗଣ, ସେ କିପରି ଏଭଳି ହେଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।'