ଘଂଟାମୁଖୈର୍ଵେଣୁମୁଖୈଃ କିଂକିଣୀଵଦନୈରପି । ଯାଦୃଗ୍ଵସ୍ତୁ ଜଗତ୍ଯସ୍ତି ତାଦୃଶାସ୍ଯୈରଯୋମୁଖୈଃ
ଘଣ୍ଟା ମୁଁହ, ବାଁଶୀ ମୁଁହ, ଗୁଣ୍ଡି ଭଳି ମୁଁହ ଥିବା; ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଁହ ଏମିତି, ଯେପରି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେପରି ଲୋହା ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କୈଶ୍ଚିନ୍ନିଭୃତକଂଦର୍ପରୂପଲାଵଣ୍ଯକୋମଲୈଃ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶୈଶ୍ଚଂଦ୍ର କୋଟିସମପ୍ରଭୈଃ
କେହି ନିଜ ଗର୍ବକୁ ଦମନ କରିଥିବା, ରୂପ, ଲାଜ, ମୃଦୁତାରେ ଭରିଆ; କେହି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେହି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ନାନାଵର୍ଣୈର୍ଵିଶ୍ଵମୁଖୈର୍ଵିଶ୍ଵରୂପୈଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖୈଃ । ଦ୍ଵିମୁଖୈଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ତ୍ରିମୁଖୈଃ ଷଣ୍ମୁଖୈରପି
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ମୁଁହ, ସମସ୍ତ ରୂପ, ଚାରି ମୁଁହ, ଦୁଇ, ପାଞ୍ଚ, ତିନି, ଛଅ ମୁଁହ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏକାନେକମୁଖୈଃ ଶାଂତୈଃ ସର୍ଵଦା ସୁଖିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ନାନାଭୋଗସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ରତିକାମସମୈରପି
କେହି ଏକ ମୁଁହ, କେହି ଅନେକ ମୁଁହ, ସବୁଠାରୁ ଶାନ୍ତ, ସଦା ଖୁସି ଥିବା; ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ ଓ ରତି ସମାନ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗୁଥିବା।
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣମୁଖୈରୁମେଶସମଵିଗ୍ରହୈଃ । ନାନାରୂପଧରୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ସେଵିତଂ ମଂଦରାଚଲମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କର ମୁଁହ, ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କ ଭଳି ରୂପ; ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠି ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସେଠି ପୂଜିତ।
ଧେନଵୋ ଯତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ମୀମାଂସାଵତ୍ସ ସଂଯୁତାଃ । ଧର୍ମାଦଯଃ ସଵର୍ଷ୍ମାଣଃ ପୁରାଣାନି ଚ କର୍ମଣା
ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ଓ ବେଦ ଅଛନ୍ତି, ତଦାନୁସନ୍ଧାନର ବଛାମାନେ ସହିତ; ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହ ନେଇ, ପୁରାଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ।
ସ୍ମୃତୀତିହାସଜାତାନି ଆଗମାଶ୍ଚ ଶରୀରିଣଃ । ସ୍ଥିତାଶ୍ଚ ମଂଦରେ ଯତ୍ର ସଶୈଲଃ ପାପନାଶନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ମୃତି, ଇତିହାସ, ଜାତକ ଓ ଆଗମମାନେ ଦେହ ନେଇଛନ୍ତି; ସେଠି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସହିତ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରଂ ପରମଶୋଭିତମ୍ । ଵାପୀତଡାଗୋପଵନପ୍ରାସାଦଶତଶୋଭିତମ୍
ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ନଗର ଅଛି, ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଝିଅ, ପୋଖରୀ, ବଗିଚା ଓ ଶତଶଃ ରାଜମହଳରେ ଶୋଭିତ।
ସପ୍ତପ୍ରାକାରପରିଖଂ ରତ୍ନାଟ୍ଟାଲକସଂଯୁତମ୍ । ଗୋପୁରୈର୍ନଵଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଵିଚିତ୍ରଗୃହସଂଯୁତମ୍
ସାତଟି ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଳିରେ ଘେରାଯାଇଛି, ରତ୍ନର ମିନାର ଥିବା, ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଓ ବିଚିତ୍ର ଘର ରହିଛି।
ଯସ୍ଯ ଚାପ୍ରତିମଂ ତେଜ ଉଷ୍ଣଶୀତାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନଗରୀ ପୁଣ୍ଯା ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ସଭା ଶୁଭା
ଏହି ନଗରର ତେଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାପ, ଶୀତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ନଗର ଓ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ସଭା ଅଛି।
ତସ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରାସନଂ ମଧ୍ଯେ ଵେଦପାଦଵିଚିତ୍ରିତମ୍ । ସର୍ଵୋପନିଷଦାକୢପ୍ତଂ ପାଦପୀଠଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭଦ୍ରାସନ ଅଛି, ବେଦର ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚରଣପୀଠ ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ପୁରାଣାନ୍ଯାଗମାସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ତୀତି ଶିଵପାଦଯୋଃ । ତତ୍ରାସୀନୋ ମହାଯୋଗୀ ଗୋକ୍ଷୀରସଦୃଶାକୃତିଃ
ସେଠି ପୁରାଣ ଓ ଆଗମମାନେ ଶିବଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ରହିଛନ୍ତି; ସେଠି ଗୋଧୂଧ ସଦୃଶ ଆକୃତି ଥିବା ମହାଯୋଗୀ ବସିଛନ୍ତି।
ମଂଦସ୍ମିତସୁଚାର୍ଵାସ୍ଯୋଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଵଯାଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଦଧାନ ଉରସାମାଲାଂ ମଣିରୁଦ୍ରାକ୍ଷକଲ୍ପିତାମ୍
ସ୍ନିଗ୍ଧ ହାସ ଓ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବିଭ୍ରାଣ ଉପଵୀତଂ ଚ କର୍ଣିକାରସମଦ୍ଯୁତିଃ । ସୁରତ୍ନକୁଂଡଲୋ ଦେଵଃ କିରୀଟକନକାଂବରଃ
ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ, ଦେବତା ମୂଲ୍ୟବାନ କୁଣ୍ଡଳ, ସୁନା ମୁକୁଟ ଓ ଅଲଂକୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନାନାଭୂଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଗଂଧଵିଲେପନଃ । ଵାମାଂକନ୍ଯସ୍ତଗିରିଜୋ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଦାନନମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଗହନା ଓ ଶୁଭ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ; ପାହାଡ଼ ଝିଅ ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ମୁଗ୍ଧାଂ ଚ ସୁମୁଖୀଂ ବାଲାଂ ନଵଯୌଵନଶୋଭିତାମ୍ । ଭୂଷିତାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀଂ ବିଭ୍ରତୀଂ କନକାଂବୁଜମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଯୁବତୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଅମଳ ହସ୍ତରେ ଧରିଥିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯ ଵାମେନକରେଣ ଦେଵୀଂ ଦକ୍ଷେଣ ତସ୍ଯା ମୁଖମୁନ୍ନମଯ୍ଯ । ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିରୋ ଵାମକରେଣ ତସ୍ଯା ଦକ୍ଷେଣ କୁର୍ଵଂସ୍ତିଲକଂ ଚ ଦେଵଃ
ପ୍ରଭୁ ବାମ ହାତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ; ବାମ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁ, ଡାହାଣ ହାତରେ ତିଲକ ଲଗାଇଲେ।
ଭକ୍ତିର୍ଵୀଜଯତେ ଦେଵଂ ପ୍ରଣଵ ଵ୍ଯଜନେନ ଚ । ପୂଜାକାଂତାପି କୁସୁମୈର୍ମାଲାଂ ଦେଵାଯ ବିଭ୍ରତୀ
ଭକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ବାଲିଏ ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି; ପୂଜାର ପ୍ରିୟା ଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ଵିରକ୍ତିର୍ଵନିତେ ବିଭ୍ରତ୍ଯୌ ଯୋଗଚାମରେ । ସମାଧିଃ କାର୍ଯକର୍ତାସ୍ଯ ଧାରଣାଯୋଷିଦସ୍ଯ ଚ
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ନାରୀ ରୂପେ ଯୋଗ ଚାମର ଧରିଛନ୍ତି; ସମାଧି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଧାରଣା ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ।
ଯମାଶ୍ଚନିଯମାଶ୍ଚୈଵ କିଂକରାସ୍ତସ୍ଯ କୀର୍ତିତାଃ । ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପୁରୋଧାସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ସୁଵର୍ଣଧୃକ୍
ଯମ ଓ ନିୟମ ତାଙ୍କ ସେବକ; ପ୍ରାଣାୟାମ ପୁରୋହିତ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସୁନା ଧରିଥିବା।
ଧ୍ଯାନଂ ଚ ଦ୍ରଵିଣାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସତ୍ଯଂ ସେନାପତିସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଭୃତିକୀଟାଂତାଃ ପଶଵସ୍ତତ୍ପତିଃ ଶିଵଃ
ଧ୍ୟାନ ଧନର ଦେଖଭାଳ କରେ, ସତ୍ୟ ସେନାପତି; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୀଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ଶିବ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ।
ପଶୂନାଂ ପାଲକୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଯାଦଧର୍ମଶ୍ଚ ତସ୍କରଃ । ମାଯାପାଶେନ ତେ ବଦ୍ଧା ମୋଚନୀ କାଶିକା ମୃତିଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ ହେଉଛି ଚୋର; ସେମାନେ ମାୟାର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, କାଶିକା ମୁକ୍ତିଦାତ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁ।
ନାନାଵିଧାଶ୍ଚ ପ୍ରମଦା ଦେଵଦେଵମୁମାପତିମ୍ । ଏତାଦୃଶମୁମାନାଥଂ କୋଟିଜଂତୁରନୁସ୍ମରେତ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଦେବୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଉମାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି ଉମାନାଥଙ୍କୁ କେତେ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମନେ ପକାଇପାରିବେ?
ଇଷ୍ଟାନ୍ଭୋଗାନଵାପ୍ଯାଥ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଂଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ପୁରଦ୍ଵାରପାଲକାଃ
ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଲାଭ କରି, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସହର ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତୀଦେଵ୍ଯୌ ଦେହଲ୍ଯାଦ୍ଯର୍ଚ୍ଚନେକ୍ଷିତେଃ । ନିଯୁକ୍ତେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ସୁରଯୋଷିତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ସେବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ।
ଦାସ୍ଯୋ ଦେଵାଃ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ଦାସା ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏତାଦୃଶମହାଶୈଲମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ ସଂଦଦର୍ଶ ହ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଦାସ, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; ଏପରି ମହାଶୈଳକୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ମୁନିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜାବାଲିମିଦମାହ ଵଚସ୍ତଦା । ଗଂତୁକାମୋ ମହାଶୈଲଂ ଶକ୍ତୋସ୍ଯସ୍ମିନ୍ନ ଵା ମୁନେ
ମୁନି ଜାବାଲିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ମହାଶୈଳକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋତେ ଏଥିରେ ଶକ୍ତି ଅଛି କି ନାହିଁ, ମୁନି?'
ମମାଯୁରଲ୍ପଂ କଥିତଂ ଯମେନ ଜ୍ଞାନିନା ପୁରା
'ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପ,' ଯମ ଜଣାଇଥିଲେ।
ନରକଶ୍ଚ ବହୁଃପ୍ରୋକ୍ତଃ କଥଂ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଜାବାଲିରୁଵାଚ- ମଯାପି ସର୍ଵମେତତ୍ତେ ଜ୍ଞାତଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
'ନରକ ବହୁ ପ୍ରକାର ଥିବା କୁହାଯାଇଛି—ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ କିପରି ହେବ?' ଜାବାଲି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏହା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଛି।'
ଆଯୁର୍ଦଶଦିନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଵାନପି ନ ଧର୍ମକୃତ୍ । ନ ତପସ୍ତେ ହ୍ଯନଭ୍ଯାସାନ୍ନ ଚ ଯୋଗୋଽଲ୍ପକାଲତଃ
'ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ସଫଳ ହେବେ ନାହିଁ।'