ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋପେତଂ ନାନାଗଂଧୋପଶୋଭିତମ୍ । କିନ୍ନରାଣାଂ ଚ ମିଥୁନୈର୍ଗୀତପୂର୍ଣମହାଗୁହମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ରେ ଶୋଭିତ। ବଡ଼ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ କିନ୍ନର ଦମ୍ପତିମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଅନେକରୂପଲାଵଣ୍ଯ ଵନିତୋଷିତପାଦପମ୍ । ଲଂବମାନଵିଚିତ୍ରାଭିସ୍ତାଭିଃ ଶୋଭିତପାଦପମ୍
ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମହିଳାମାନେ ଗଛମାନେକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଛନ୍ତି। ସେହି ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଲଟକୁଥିବା ବିବିଧ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ରତିଶ୍ରମପ୍ରସୁପ୍ତାନାଂ ବୋଧନାଦିତଷଟ୍ପଦମ୍ । କୂଜଂତି ଚ ପିକାଃ କାମଂ ଵିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯୁଜେ କିଲ
ପ୍ରେମର କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଶୁଇପଡ଼ିଥିବାମାନେଙ୍କୁ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଜାଗେଇଥାଏ। ଏଉଁପରି, ପିକମାନେ ଯାହାଁ ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେଠାରେ ମନ ଭରି କୁହୁକୁହୁ କରନ୍ତି।
ନାନାମୁନିଗଣାକୀର୍ଣଂ ପ୍ରଶାଂତମୃଗଚାରିଣମ୍ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣଂ ଗଂଧର୍ଵଗଣସେଵିତମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୁନିମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ମୃଗମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚଲିବା କରୁଛନ୍ତି। ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଉଁଠି ଘେରିଛନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ନାନାସିଦ୍ଧମୁଖୋଦ୍ଭୂତଗୀତପୂର୍ଣଵନାଂତରମ୍ । ଵିଚିତ୍ରଫଲସଂପୂର୍ଣଂ ନାନାଦେଵାଲଯାନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ଅରଣ୍ୟଟି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଉଠୁଥିବା ଗୀତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଚିତ୍ର ଫଳରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ଶୋଭିତ।
ପ୍ରାସାଦଶତସଂବାଧଂ ନାନାଗୃହସମନ୍ଵିତମ୍ । ସିଂହାନନୈର୍ଗଜମୁଖୈରୁଲୂକଵଦନୈରଥ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ରାଜମହଳ ଭିଡ଼ିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘର ରହିଛି, ସିଂହ, ହାତୀ, ପେଚା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ମୁଁହ ଥିବା ପ୍ରତିମାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଅମୁଖୈର୍ଵିମୁଖୈରୁଗ୍ରୈରର୍ଦ୍ଧଵକ୍ତ୍ରୈର୍ମୃଗୀମୁଖୈଃ । ରୁରୁଜଂତୁକଗୋଧାହି ଵାନରର୍କ୍ଷମୁଖୈରପି
ଅନେକ ମୁଁହ ଅଛି—କେହି ମୁଁହ ନଥିବା, କେହି ମୁଁହ ଘୁଞ୍ଚାଇଥିବା, କେହି ଭୟଙ୍କର, କେହି ଅଧା ମୁଁହ, କେହି ହରିଣ, କେହି କୁକୁର, ଶିଆଳ, ଗୋଧିକ, ସାପ, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ମୁଁହ ଥିବା।
ଵ୍ଯାଘ୍ରଵୃଶ୍ଚିକଭଲ୍ଲୂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଵାନଗର୍ଦଭତୁଂଡକୈଃ । ସମସ୍ତଜୀଵଵଦନସଦୃଶାସ୍ଯୈର୍ଗଣେଶ୍ଵରୈଃ । ଵଲ୍ଲୀମୁଖୈର୍ଵୃକ୍ଷମୁଖୈଃ ଶିଲାଵକ୍ତ୍ରୈରଯୋମୁଖୈଃ
ବାଘ, ବିଛା, ଭଲୁ, ଉଷ୍ଟ୍ର, କୁକୁର, ଗଧା, ତୁଣ୍ଡିଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ମୁଁହ ଥିବା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୁଁହ ସଦୃଶ ମୁଁହ ଥିବା ଗଣପତିମାନେ; ବେଳି, ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଲୋହା ମୁଁହ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଶଂଖମୁକ୍ତାଦିଜଲଜଵଦନୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ଅଧିକାଂଗୈରନଂଗୈଶ୍ଚ ଜଟିଲୈଃ ଶିଖିମୁଂଡିତୈଃ
ଶଂଖ, ମୁକ୍ତା, ଜଳଜନ୍ତୁ ମୁଁହ ଭଳି ମୁଁହ ଥିବା; କେହି ଅଧିକ ଅଂଗ ଥିବା, କେହି ଅଂଗ ନଥିବା; କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ଚୂଡ଼ାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଥିବା।
ପତ୍ରିଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଦ୍ଵିଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଵିଗ୍ରହମୁଖୈରପି । ଘଂଟାସ୍ଯୈଃ ଶୂର୍ପଵଦନକର୍ଣପାଦମୁଖୈରପି
ପତ୍ର ମୁଁହ, ଦୁଇଟି, ଛଅଟି, ତିନିଟି ମୁଁହ ଥିବା; ଘଣ୍ଟା ମୁଁହ, ଝାଲି ମୁଁହ, କାନ, ପାଦ ଓ ମୁଁହ ଭଳି ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଘଂଟାମୁଖୈର୍ଵେଣୁମୁଖୈଃ କିଂକିଣୀଵଦନୈରପି । ଯାଦୃଗ୍ଵସ୍ତୁ ଜଗତ୍ଯସ୍ତି ତାଦୃଶାସ୍ଯୈରଯୋମୁଖୈଃ
ଘଣ୍ଟା ମୁଁହ, ବାଁଶୀ ମୁଁହ, ଗୁଣ୍ଡି ଭଳି ମୁଁହ ଥିବା; ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଁହ ଏମିତି, ଯେପରି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେପରି ଲୋହା ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କୈଶ୍ଚିନ୍ନିଭୃତକଂଦର୍ପରୂପଲାଵଣ୍ଯକୋମଲୈଃ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶୈଶ୍ଚଂଦ୍ର କୋଟିସମପ୍ରଭୈଃ
କେହି ନିଜ ଗର୍ବକୁ ଦମନ କରିଥିବା, ରୂପ, ଲାଜ, ମୃଦୁତାରେ ଭରିଆ; କେହି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେହି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ନାନାଵର୍ଣୈର୍ଵିଶ୍ଵମୁଖୈର୍ଵିଶ୍ଵରୂପୈଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖୈଃ । ଦ୍ଵିମୁଖୈଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ତ୍ରିମୁଖୈଃ ଷଣ୍ମୁଖୈରପି
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ମୁଁହ, ସମସ୍ତ ରୂପ, ଚାରି ମୁଁହ, ଦୁଇ, ପାଞ୍ଚ, ତିନି, ଛଅ ମୁଁହ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏକାନେକମୁଖୈଃ ଶାଂତୈଃ ସର୍ଵଦା ସୁଖିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ନାନାଭୋଗସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ରତିକାମସମୈରପି
କେହି ଏକ ମୁଁହ, କେହି ଅନେକ ମୁଁହ, ସବୁଠାରୁ ଶାନ୍ତ, ସଦା ଖୁସି ଥିବା; ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ ଓ ରତି ସମାନ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗୁଥିବା।
ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣମୁଖୈରୁମେଶସମଵିଗ୍ରହୈଃ । ନାନାରୂପଧରୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ସେଵିତଂ ମଂଦରାଚଲମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କର ମୁଁହ, ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କ ଭଳି ରୂପ; ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠି ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସେଠି ପୂଜିତ।
ଧେନଵୋ ଯତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ମୀମାଂସାଵତ୍ସ ସଂଯୁତାଃ । ଧର୍ମାଦଯଃ ସଵର୍ଷ୍ମାଣଃ ପୁରାଣାନି ଚ କର୍ମଣା
ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ଓ ବେଦ ଅଛନ୍ତି, ତଦାନୁସନ୍ଧାନର ବଛାମାନେ ସହିତ; ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହ ନେଇ, ପୁରାଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ।
ସ୍ମୃତୀତିହାସଜାତାନି ଆଗମାଶ୍ଚ ଶରୀରିଣଃ । ସ୍ଥିତାଶ୍ଚ ମଂଦରେ ଯତ୍ର ସଶୈଲଃ ପାପନାଶନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ମୃତି, ଇତିହାସ, ଜାତକ ଓ ଆଗମମାନେ ଦେହ ନେଇଛନ୍ତି; ସେଠି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସହିତ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରଂ ପରମଶୋଭିତମ୍ । ଵାପୀତଡାଗୋପଵନପ୍ରାସାଦଶତଶୋଭିତମ୍
ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ନଗର ଅଛି, ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଝିଅ, ପୋଖରୀ, ବଗିଚା ଓ ଶତଶଃ ରାଜମହଳରେ ଶୋଭିତ।
ସପ୍ତପ୍ରାକାରପରିଖଂ ରତ୍ନାଟ୍ଟାଲକସଂଯୁତମ୍ । ଗୋପୁରୈର୍ନଵଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଵିଚିତ୍ରଗୃହସଂଯୁତମ୍
ସାତଟି ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଳିରେ ଘେରାଯାଇଛି, ରତ୍ନର ମିନାର ଥିବା, ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଓ ବିଚିତ୍ର ଘର ରହିଛି।
ଯସ୍ଯ ଚାପ୍ରତିମଂ ତେଜ ଉଷ୍ଣଶୀତାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନଗରୀ ପୁଣ୍ଯା ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ସଭା ଶୁଭା
ଏହି ନଗରର ତେଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାପ, ଶୀତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ନଗର ଓ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ସଭା ଅଛି।
ତସ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରାସନଂ ମଧ୍ଯେ ଵେଦପାଦଵିଚିତ୍ରିତମ୍ । ସର୍ଵୋପନିଷଦାକୢପ୍ତଂ ପାଦପୀଠଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭଦ୍ରାସନ ଅଛି, ବେଦର ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚରଣପୀଠ ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ପୁରାଣାନ୍ଯାଗମାସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ତୀତି ଶିଵପାଦଯୋଃ । ତତ୍ରାସୀନୋ ମହାଯୋଗୀ ଗୋକ୍ଷୀରସଦୃଶାକୃତିଃ
ସେଠି ପୁରାଣ ଓ ଆଗମମାନେ ଶିବଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ରହିଛନ୍ତି; ସେଠି ଗୋଧୂଧ ସଦୃଶ ଆକୃତି ଥିବା ମହାଯୋଗୀ ବସିଛନ୍ତି।
ମଂଦସ୍ମିତସୁଚାର୍ଵାସ୍ଯୋଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଵଯାଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଦଧାନ ଉରସାମାଲାଂ ମଣିରୁଦ୍ରାକ୍ଷକଲ୍ପିତାମ୍
ସ୍ନିଗ୍ଧ ହାସ ଓ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବିଭ୍ରାଣ ଉପଵୀତଂ ଚ କର୍ଣିକାରସମଦ୍ଯୁତିଃ । ସୁରତ୍ନକୁଂଡଲୋ ଦେଵଃ କିରୀଟକନକାଂବରଃ
ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ, ଦେବତା ମୂଲ୍ୟବାନ କୁଣ୍ଡଳ, ସୁନା ମୁକୁଟ ଓ ଅଲଂକୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନାନାଭୂଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଗଂଧଵିଲେପନଃ । ଵାମାଂକନ୍ଯସ୍ତଗିରିଜୋ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଦାନନମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଗହନା ଓ ଶୁଭ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ; ପାହାଡ଼ ଝିଅ ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ମୁଗ୍ଧାଂ ଚ ସୁମୁଖୀଂ ବାଲାଂ ନଵଯୌଵନଶୋଭିତାମ୍ । ଭୂଷିତାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀଂ ବିଭ୍ରତୀଂ କନକାଂବୁଜମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଯୁବତୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଅମଳ ହସ୍ତରେ ଧରିଥିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯ ଵାମେନକରେଣ ଦେଵୀଂ ଦକ୍ଷେଣ ତସ୍ଯା ମୁଖମୁନ୍ନମଯ୍ଯ । ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିରୋ ଵାମକରେଣ ତସ୍ଯା ଦକ୍ଷେଣ କୁର୍ଵଂସ୍ତିଲକଂ ଚ ଦେଵଃ
ପ୍ରଭୁ ବାମ ହାତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ; ବାମ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁ, ଡାହାଣ ହାତରେ ତିଲକ ଲଗାଇଲେ।
ଭକ୍ତିର୍ଵୀଜଯତେ ଦେଵଂ ପ୍ରଣଵ ଵ୍ଯଜନେନ ଚ । ପୂଜାକାଂତାପି କୁସୁମୈର୍ମାଲାଂ ଦେଵାଯ ବିଭ୍ରତୀ
ଭକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ବାଲିଏ ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି; ପୂଜାର ପ୍ରିୟା ଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ଵିରକ୍ତିର୍ଵନିତେ ବିଭ୍ରତ୍ଯୌ ଯୋଗଚାମରେ । ସମାଧିଃ କାର୍ଯକର୍ତାସ୍ଯ ଧାରଣାଯୋଷିଦସ୍ଯ ଚ
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ନାରୀ ରୂପେ ଯୋଗ ଚାମର ଧରିଛନ୍ତି; ସମାଧି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଧାରଣା ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ।
ଯମାଶ୍ଚନିଯମାଶ୍ଚୈଵ କିଂକରାସ୍ତସ୍ଯ କୀର୍ତିତାଃ । ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପୁରୋଧାସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ସୁଵର୍ଣଧୃକ୍
ଯମ ଓ ନିୟମ ତାଙ୍କ ସେବକ; ପ୍ରାଣାୟାମ ପୁରୋହିତ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସୁନା ଧରିଥିବା।