ଅଭୂମିପାତଂ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପାତ୍ରେ ପୂର୍ଵୋଦିତେଽଧିକେ । ଗୋମଯଂ ଶୋଧଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଛ୍ରୀର୍ମେ ଭଜତୁ ମଂତ୍ରତଃ
ଯେଉଁ ଗୋମୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିନାହିଁ, ସେହି ପାତ୍ରରେ ନେବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଗୋମୟକୁ ଶୋଧନ କରି, 'ଶ୍ରୀ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମଯୀତି ମଂତ୍ରେଣ ଗୋମଯସ୍ଯାପମାର୍ଜନମ୍ । ସଂ ତ୍ଵା ସିଂଚାମି ମଂତ୍ରେଣ ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋମଯେ କ୍ଷିପେତ୍
'ଅଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ମୟି' ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୋମୟ ପୋଛିବା ଉଚିତ। 'ସଂ ତ୍ୱା ସିଂଚାମି' ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୋମୂତ୍ରକୁ ଗୋମୟରେ ଢେଳିବା ଉଚିତ।
ପଂଚାନାଂ ତ୍ଵେତି ମଂତ୍ରେଣ ପିଂଡାଂଶ୍ଚୈଵ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ । କୁର୍ଯାତ୍ସଂଶୋଷ୍ଯ କିରଣୈସ୍ତରଣେରାହରେତ୍ତୁ ତାନ୍
ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଚଉଦ ଟି ପିଂଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଖାଇ, ପରେ ଏହାକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର ।
ନିଦଧ୍ଯାଦଥ ପୂର୍ଵୋକ୍ତପାତ୍ରେ ଗୋମଯପିଂଡକାନ୍ । ସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋକ୍ତଵିଧାନେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯାଗ୍ନିମିଂଧଯେତ୍
ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ ଗୋମୟର ପିଂଡ ରଖି, ନିଜ ଘରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପିଂଡାନ୍ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍ତତ୍ତଦର୍ଣଦେଵାଯ ପିଂଡକାନ୍ । ଆଘାରାଵାଜ୍ଯଭାଗୌ ଚ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ହୁନେତ୍ସୁଧୀଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଂଡ ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦୁଇ ଭାଗ ଘିଅ ଓ ହବି ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର ।
ତତୋ ନିଧନପତଯେ ତ୍ରଯୋଦଶଜଯାଦଯଃ । ହୋତଵ୍ଯାଃ ପଂଚବ୍ରହ୍ମାଣି ନମୋ ହିରଣ୍ଯବାହଵେ
ତାପରେ ନିଧନପତି ପାଇଁ ତେର ଜୟ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚ ମୂଳବ୍ରହ୍ମ ନମସ୍କାର କରି 'ହିରଣ୍ୟବାହୁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର ।
ଇତି ସର୍ଵାହୁତୀର୍ହୁତ୍ଵା ଚତୁର୍ଥ୍ଯଂତୈସ୍ତୁ ମଂତ୍ରକୈଃ । ତତଃ ଶର୍ଵାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ଯସ୍ଯ ଵୈକଂକତୀତି ଚ
ଚତୁର୍ଥ ଅନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମସ୍ତ ହବି ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଯେଉଁଠାରେ 'ଏହି ଭାଗ ମୋ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଏତୈସ୍ତୁ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵିଦ୍ଵାନନାଜ୍ଞାତତ୍ରଯଂ ତଥା । ଵ୍ଯାହୃତୀରଥ ହୁତ୍ଵା ତୁ ତତଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ ହୁନେତ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଜ୍ଞାନୀ ତିନି ଅଜ୍ଞାତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ୟାହୃତି ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ସ୍ବିଷ୍ଟକୃତ ହବି ଦେବା ଦରକାର ।
ଇଧ୍ମଶେଷଂ ତୁ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ପୂର୍ଣପାତ୍ରୋଦକଂ ତତଃ । ପୂର୍ଣମାସାଂତଯଜୁଷା ଜଲେନାନ୍ଯେନ ବୃଂହଯେତ୍
ଅଗ୍ନିର ଶେଷ ଜଳାନ୍ତି କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଭରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ ଅନ୍ତ ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅନ୍ୟ ଜଳ ଦେଇ ଏହାକୁ ବଢ଼ାଇବା ଦରକାର ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵମୃତମିତି ତଜ୍ଜଲଂ ଶିରସି କ୍ଷିପେତ୍ । ପ୍ରାଚ୍ଯାମିତି ଦିଶାଂ ଲିଂଗୈର୍ଦିକ୍ଷୁ ତୋଯଂ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍
'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ' ଭାବେ ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଳିବା ଉଚିତ୍ । ଦିଶାର ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ଜଳ ଛିଟିବା ଦରକାର ।
ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ଵା ଶାଂତେ ପୁଲକମାହରେତ୍ । ଆହରିଷ୍ଯାମି ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମଗୁପ୍ତଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶାନ୍ତିରେ ପୁଲାକ ଗ୍ରାସ ଉଠାଇବା ଉଚିତ୍ । 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବି' ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର ।
ଜାତଵେଦସମେନେ ତ୍ଵାଂ ପୁଲାକଂ ଚ୍ଛାଦଯାଦ୍ଯ ମେ । ମଂତ୍ରେଣାନେନ ତଂ ଵହ୍ନିଂ ପୁଲାକେ ଛାଦଯେଦଥ
'ଜାତବେଦ, ଆଜି ମୁଁ ପୁଲାକ ଦେଇ ତୁମକୁ ଢାକୁଛି' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପୁଲାକ ଗ୍ରାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ୍ ।
ତ୍ରିଦିନଂ ଜ୍ଵଲନସ୍ଥିତ୍ଯୈ ଛାଦନଂ ପୁଲକୈଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ତିନି ଦିନ ପୁଲାକ ଗ୍ରାସରେ ଢାକି ରଖିବା ନିୟମ ଅଛି । ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ନିଜେ ମନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଖାଇବା ଦରକାର ।
ଭସ୍ମାଧିକମଭୀପ୍ସଂସ୍ତୁ ହ୍ଯଧିକଂ ଗୋମଯଂ ହରେତ୍ । ଦିନତ୍ରଯେଣ ଯଦି ଵା ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ବହୁ
ଯଦି ଅଧିକ ଭସ୍ମ ଚାହିଁବେ, ତେବେ ଅଧିକ ଗୋମୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ତିନି ଦିନରେ କିମ୍ବା ଏକ ଦିନରେ, ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ, ସେତେ ଦେଇବା ଦରକାର ।
ତୃତୀଯେ ଵା ଚତୁର୍ଥେ ଵା ପ୍ରାତଃସ୍ନାତ୍ଵା ସିତାଂବରଃ । ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ
ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ପୋଷାକ, ଧଳା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶୁକ୍ଲଦଂତୋ ଭସ୍ମଦିଗ୍ଧୋ ମଂତ୍ରେଣାନେନ ମଂତ୍ରଵିତ୍ । ତଦ୍ଵେତି ଚୋଚ୍ଚାରଯିତ୍ଵା ଭସ୍ମସତ୍ଯଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଜାଣି, 'ତଦ୍ବେତି' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭସ୍ମର ସତ୍ୟତା ଘୋଷଣା କରି ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ତତ ଆଵାହନମୁଖା ଉପଚାରାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ । କର୍ତଵ୍ଯା ହୁତଦାନେନ ତତୋଽଗ୍ନିମୁପସଂହରେତ୍
ତାପରେ ଆବାହନ ଆରମ୍ଭ କରି, ଷୋଡଶ ଉପଚାର ହବି ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସଂହାର କରିବା ଦରକାର ।
ଅଗ୍ନେ ଭସ୍ମେତି ମଂତ୍ରେଣ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭସ୍ମ ଚୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଅଗ୍ନିରସ୍ମୀତି ମଂତ୍ରେଣ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ଚ ତତଃ ପରମ୍
'ଅଗ୍ନି, ଭସ୍ମ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ନେଇବା ଉଚିତ୍ । 'ଅଗ୍ନି, ମୁଁ' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଭସ୍ମକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଘସିବା ଦରକାର ।
ସଂଯୋଜ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ କପିଲାପଯସାଥଵା । ଚଂଦ୍ରଂ କୁଂକୁମକାଶ୍ମୀରମୁଶୀରଂ ଚଂଦନଂ ତଥା
ଗଙ୍ଗା ଜଳ କିମ୍ବା କପିଳା ଗାଁ ଦୁଧ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, କୁମ୍କୁମ, ଖସ, ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ଭସ୍ମ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଅଗୁରୁଦ୍ଵିତଯଂ ଚୈଵ ଚୂର୍ଣଯିତ୍ଵା ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମତଃ । କ୍ଷିପେଦ୍ଭସ୍ମନି ତଚ୍ଚୂର୍ଣମୋମିତି ବ୍ରହ୍ମମଂତ୍ରତଃ
ଅଗରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚୁରା କରି, ଏହି ଚୁରା ଭସ୍ମରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ୍ । 'ଓଁ' ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର ।
ତତଃ ପଯଃ ସେଚନେ ଚ ଗଦିତଃ କପିଲା ମନୁଃ । ଅମୃତଂ ଦେଵି ତେ କ୍ଷୀରଂ ପଵିତ୍ରମିହ ଵର୍ଦ୍ଧିତମ୍
ତାପରେ ଦୁଧ ଛିଟିବା ବେଳେ କପିଳା ମନୁ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଏଠାରେ ବଢ଼ିଥିବା ଏହି ଦୁଧ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ।'
ତଵପ୍ରସାଦାନ୍ମୁଚ୍ଯଂତେ ମନୁଜାଃ ସର୍ଵପାପ୍ମନଃ । ପ୍ରଣଵେନାଵହେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଭସ୍ମନୋ ଵଟକାନଥ
ତୁମ ଦୟାରେ ମଣିଷମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭସ୍ମର ଗୋଲାକାର ଗଠା ତିଆରି କରି ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଅଣୋରଣୀଯାନିତି ହି ମଂତ୍ରେଣ ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣମ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଇତ୍ଥଂ ତୁ ଭସ୍ମସଂପାଦ୍ଯ ଶୁଷ୍କମାଦାଯ ମଂତ୍ରଵିତ୍
'ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ' ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶିବଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ, ଏଭଳି ଭାବରେ ଶୁଖିଲା ଭସ୍ମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଣଵେନ ଵିମୃଜ୍ଯାଥ ସପ୍ତପ୍ରଣଵମଂତ୍ରିତମ୍ । ଈଶାନେନ ଶିରୋଦେଶଂ ମୁଖଂ ତତ୍ପୁରୁଷେଣ ଚ
ତାପରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭଲଭାବେ ମସି ଲଗାଇ, ସାତଥର 'ଓଁ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରିବା; ତାପରେ ଶିର ଉପରେ 'ଈଶାନ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମୁହଁରେ 'ତତ୍ପୁରୁଷ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ଉରୋଦେଶମଘୋରେଣ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାମେନ ମଂତ୍ରଯେତ୍ । ସଦ୍ଯୋଜାତେନ ଵୈ ପାଦୌ ସର୍ଵାଂଗଂ ପ୍ରଣଵେନ ତୁ
ଛାତି ଉପରେ 'ଅଘୋର' ମନ୍ତ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରେ 'ବାମଦେବ' ମନ୍ତ୍ର, ପାଦ ଉପରେ 'ସଦ୍ୟୋଜାତ' ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ତତ ଉଦ୍ଧୂଲ୍ଯ ସର୍ଵାଂଗମାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ । ତତ ଆଚମ୍ଯ ଵସନଂ ଧୌତଂ ଶ୍ଵେତଂ ପ୍ରଧାରଯେତ୍
ତାପରେ ପାଦ ତଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁଣ୍ଡ ଶିର ଯାଏଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା; ପରେ ଜଳ ଚୁମି ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ପୁନରାଚମ୍ଯ କର୍ମ ସ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହତି ସର୍ଵତଃ । ତତୋ ଭସ୍ମସମାଦାଯ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ପ୍ରଣଵେନ ତୁ
ପୁଣିଥରେ ଜଳ ଚୁମି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ତାପରେ ଭସ୍ମ ନେଇ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ତ୍ରିଗୁଣାଧାରଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଜନକଂ ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ମରନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଲଲାଟେ ତୁ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ଗୁଣର ଆଧାର, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ପିତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି 'ନମ: ଶିବାୟ' ବୋଲି କହି, ଲଳାଟରେ ତିନି ରେଖା ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ନମଃ ଶିଵାଭ୍ଯାମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାହ୍ଵୋର୍ଵାପି ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍ । ଅଘୋରାଯ ନମ ଇତି ଉଭାଭ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ
'ନମ: ଶିବାଭ୍ୟାମ୍' ବୋଲି କହି, ଦୁଇ ବାହୁରେ ତିନି ରେଖା ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା; 'ଅଘୋରାୟ ନମ:' ବୋଲି ଦୁଇ କଣ୍ଡରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଭୀମାଯେତି ତତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଶିରୋଧି ପଶ୍ଚିମେ ତଥା । ନୀଲକଂଠାଯ ଶିରସି କ୍ଷିପେତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
'ଭୀମାୟ' ବୋଲି ପିଠ ଓ ମୁଣ୍ଡର ପଛ ଭାଗରେ, 'ନୀଳକଣ୍ଠାୟ' ବୋଲି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ, 'ସର୍ବାତ୍ମନେ ନମ:' ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।