ଵରଦେ ନ ତୁ ମେ ଭାଵ୍ଯଂ ଯୋ ଵା କୋଵା ଵରପ୍ରଦଃ । ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ମୁନିନା ଗୁରୁଣା ଭାର୍ଗଵେଣ ସଃ
ଯଦି କୌଣସି ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦାତା ହେଉନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍।' ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ଭାର୍ଗବ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥାତପଚ୍ଚ ଷଣ୍ମାସଂ ପୁନରନ୍ଯଚ୍ଚକାର ହ । ନଖାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ସମଂତ୍ରକମ୍
ସେ ଏଭଳି ଷଣ୍ମାସ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପରେ ଆଉ ଏକ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ: ନିଜ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ନମୋ ଭଦ୍ରାଯ ମଂତ୍ରେଣ ଚତ୍ଵାରି ଚ ଶିରାଂସି ସଃ । ପଂଚମଂ ତୁ ଶିରୋ ହାତୁଂ ଯତମାନେ ଚ ରାକ୍ଷସେ
'ନମୋ ଭଦ୍ରାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କଲେ; ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ—
ଵହ୍ନିମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଵିଭୂଷଣଃ
ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରୁ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସଦୃଶ, ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ, ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଅଧଃଶିରସ୍କଂ ତଦ୍ରକ୍ଷ ଇଦମାହ ମହେଶ୍ଵରଃ । ମା ସାହସଂ କୃଥା ରକ୍ଷୋ ଵରଦୋଽସ୍ମି ଵରଂ ଵୃଣୁ
ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକିଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରନି; ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହ।'
ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ବହୂନାଂ ଚ ଵରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଦାତା ନୂନଂ ମହେଶ୍ଵରଃ । ହତଶୀର୍ଷସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଗ୍ରସ୍ତଜୀଵମୃତିଂ ତଥା
ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି; ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେଉ, ଏବଂ ଜୀବନ ଗିଲି ଦିଆଯିବା ପରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସୁ।'
ଵରାହଵପୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୋରସ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା । ମଯି ତେନ ହି ରୋଷଃ ସ୍ଯାତ୍ସଂନିଧିସ୍ତୁ ସଦା ମମ
ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାରିଗୁଣ ଶକ୍ତି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଥାଉ। ସେଇ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ରହୁ।
ତ୍ଵଜ୍ଜଟୋତ୍ପାଟନେନୈକଃ ପୁରୁଷଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି । ତେନୈଵ ମରଣଂ ନାନ୍ଯୈରିଦମସ୍ତୁ ଵୃତଂ ମମ
ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ—ମାତ୍ର ଏକ ଲୋକ, ତୁମ ଜଟା ଉପ୍ରାଡ଼ି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କରିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେଵୈତଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ହିତୋହରଃ । ଏଵଂଲବ୍ଧଵରଃ ପାପୀ ରାକ୍ଷସୋ ନିହତସ୍ତ୍ଵଯା
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହିପରି ହେବ ବୋଲି କହି ହରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏଭଳି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା ।
ଅଥାଲିଂଗ୍ଯ ହରିର୍ଵୀରଂ ଶଂକରଶ୍ଚ ପିତାମହଃ । ଯଥାଗତମଥୋଜଗ୍ମୁରଥ ଦେଵାଦିଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ହରି, ଶଂକର ଓ ପିତାମହ ଏହି ବୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ଏହିପରି ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ ।
ନିପତ୍ଯ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂମୌ ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ କରୁଣାକର
ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି, ସେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଦେବଦେବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କରୁଣାମୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।'
ନମସ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତାନଂତ ନମସ୍ତେ ଵରଦୋ ଭଵ । ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭସ୍ମନା ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ସୁରାନ୍ସମୁନି ଵାନରାନ୍
ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅନନ୍ତ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ — 'ମୁଁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ବାନରମାନେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କରିବି ।'
ଭଵତୀଭିଃ ପ୍ରତୋଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଶୋକଃ କାର୍ଯୋ ନ ଚାଧୁନା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତୁ ଭସ୍ମନାଜୀଵଯତ୍ସତାନ୍
'ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦରକାର, ଏବେ ଦୁଃଖ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ ।' ଏପରି କହି ବୀରଭଦ୍ର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ଜନମାନେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କଲେ ।
ଉତ୍ଥିତା ମୁନିଦେଵାଶ୍ଚ ଵାନରୌ ଚୋତ୍ଥିତୌ ତତଃ । ଇଦମୂଚୁର୍ଵଚୋ ହୃଷ୍ଟାଃ ଶିରଃସ୍ଥାଂଜଲଯୋ ନମନ୍
ତାପରେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଉଠିଲେ, ଦୁଇ ବାନର ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ । ସେମାନେ ଖୁସିରେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ ।
ତ୍ଵଯାତ୍ର ଜୀଵିତାସ୍ତାତ ପିତା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମତୋ ହି ନଃ । ଅସ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ନିତ୍ଯଂ ଭଵ ଶଂକରସଂଭଵ
'ତୁମେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ଦେଲା, ଧର୍ମରେ ତୁମେ ଆମ ପିତା । ଶଂକରଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଦା ଆମ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟ ହେଇ ରହ ।'
ଶିଶୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିକ୍ଷେସ୍ତଥା ଚ ତାନ୍ । ରକ୍ଷେଃ ପରକୃତା ବାଧା ଵ୍ଯାଧିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥୌରସାନ୍
'ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ । ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିବା କଷ୍ଟ ଓ ରୋଗରୁ ଆମକୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କର ।'
ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରେ କୃତାଗସ୍କାଃ ଶିକ୍ଷିତା ଭଵତାନଘ । ଇଦାନୀଂ ରକ୍ଷିତାସ୍ତାତ ଵଯଂ ଶିଶୁଵଦେଵ ତେ
'ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଥିଲୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ । ଏବେ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶିଶୁମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।'
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯତ୍ର ବାଧା ଭଵେତ୍ତୁ ଵଃ । ତତ୍ର ମାଂ ସ୍ମରତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବାଧାନାଶଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ — 'ଏହା ଏକଦମ ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ତୁମେ କଷ୍ଟରେ ପଡିବ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର — ତୁମର କଷ୍ଟ ଦୂର ହେବ ।'
ଵୀରଭଦ୍ରଂ ପଦଂ ଯେପି ପଠଂତ୍ଯଷ୍ଟଶତଂ ତତଃ । ପ୍ରଣଵାଦି ନମୋଂଽତଂ ଚ ଚତୁର୍ଥୀସହିତଂ ତଥା
'ଯେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କର ଅଷ୍ଟଶତ ନାମ ପଠନ୍ତି, ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭ ଓ ନମଃ ଶେଷ, ଚତୁର୍ଥୀ ସହିତ —'
ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସପୀଡାନାଂ ନାଶନଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସପୀଡାସୁ ପିଶାଚାଦିଭଯେଷୁ ଚ
'ସେମାନଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ନଷ୍ଟ ହେବ । ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ମିଳିବ ।'
ନାମାନୁସ୍ମରଣାତ୍ସର୍ଵବାଧାନାଂ ଚ ଵିନାଶନମ୍
'ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଦୂର ହେଇଯାଏ ।'
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭାଲୋଚନମୁଗ୍ରମୀଶଂ ବାଲେଂଦୁଦଂଷ୍ଟ୍ରାରୁଣଶୋଭିତାଧରମ୍ । ସୁନୀଲଗାତ୍ରଂ ଚ ଜଟାକୃତସ୍ରଜଂ ଦଧାନମଂଗେ ଭସିତତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
'ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶିଶୁର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଅଧର ଚମକୁଛି, ଗାଁ ଗଭୀର ନୀଳ, ଜଟା ମାଳା ପରି, ଦେହରେ ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲାଗିଛି ।'
ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ମରଣଂ ତ୍ଵିଦମୀରିତମ୍ । ମଂତ୍ରେ ଚ ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେତଦୁଦୀରିତମ୍
'ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏହି ସ୍ମରଣ କହାଯାଇଛି । ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି ।'
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥୈଵଂ ଵିଦଧେ ଵୀରୋ ମୁନିଦେଵାସ୍ତଥାଗତାଃ । ଏତତ୍ତ୍ରିଯାଯୁଷଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — 'ଏପରି ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଆୟୁ ଦେଇଥିବା ଭସ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହାଯାଇଛି ।'
ପଠତଃ ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵାପି ସ୍ମରତୋଽଘଵିନାଶନମ୍ । ଶିଵଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
'ଏହି କଥା ପଠିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବାରେ, ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏହା ଶିବ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ ।'
ଶୁଚିସ୍ମିତୋଵାଚ-। ଅହଂ କୃତାର୍ଥା ଧନ୍ଯା ଚ ନାରୀଣାମୁତ୍ତମାସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ହତପାପା ତଥା ଚାସ୍ମି ନମସ୍ତେ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଶୁଚିସ୍ମିତା କହିଲେ — 'ମୁଁ ସଫଳ ଓ ଧନ୍ୟ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ମୋର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି — ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।'
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦର ଏକଶ ଏ ଏକସତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ଭସ୍ମୋତ୍ପତ୍ତିଂ ମହାଭାଗ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ । ଭସ୍ମସଂଧାରଣେ ପୁଣ୍ଯଂ ଭସ୍ମଦାନେ ଚ ତଦ୍ଵଦ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଭସ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ, ଭସ୍ମ ପିନ୍ଧିବାର ଉପକାରିତା ଓ ଭସ୍ମ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ବିଷୟରେ କହ ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଭସ୍ମୋତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ସ୍ମରଣାତ୍କୀର୍ତନାଦ୍ରାମ ତାଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ନରାଧିପ
ଶଂଭୁ କହିଲେ — ରାମ, ମୁଁ ଭସ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ଏହାକୁ ଶୁଣ, ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଉପକାର ମିଳେ ।
ଯ ଏକଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଵଂଦ୍ଯଃ ସଦାଶିଵଃ । ତ୍ରିଲୋଚନୋ ଗୁଣାଧାରୋ ଗୁଣାତୀତୋଽକ୍ଷରୋଵ୍ଯଯଃ
ଏକ ଅବିନାଶୀ ଦେବତା, ଯିଏ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସଦାଶିବ, ତିନି ଆଖି, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର, ଗୁଣରୁ ଉପର, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ —