ତ୍ଵମସ୍ପୃଶ୍ଯାସି ଚାଣ୍ଡାଲୈରଂକେସ୍ଵପିଷି ଵଜ୍ରିଣଃ । ତେନାପମାନିତା ସାଧ୍ଵୀ ଶକ୍ରେଣାପି ପୁଲୋମଜା
ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେଉନାହାଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଶା। ଏହିଭଳି, ପୁଲୋମଜା ନାମକ ସତୀ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ପରିମ୍ଲାନମୁଖାଂଭୋଜା ସା ଜଗାମ ଯଥାଗତା । ଶକ୍ରାଂକ ଏଵ ସା ତସ୍ଥୌ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ଵରାଂଗନା
ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ରହିଗଲେ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ହୃଦଯେ ତସ୍ଯା ଜାଗରୂକମିଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅଥୈକଦା ସୁରାଧୀଶଃ ସୁପ୍ରୀତସ୍ତଦ୍ଗୁଣୈର୍ଦ୍ଵିଜ
ସେଇ କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଭାବରେ ରହିଲା। ଏହାପରେ ଏକ ଦିନ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଖୁସି ହେଲେ—
ଵରଂ ଵରଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ସ୍ଵଯଂ ତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵତାଧୀଶୋ ନାରୀକୋଟିପତିସ୍ଥତା
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏକ ଵର ଚୟନ କର।' ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ଅନେକ ନାରୀଙ୍କ ପତି—'
ତଥାପ୍ଯସି ମମାଧୀନଃ ସ୍ଵାମିନ୍କିମପରୈର୍ଵରୈଃ । ତଥାପି ତ୍ଵଂ ଵରଂ ଦିତ୍ସୁର୍ଯଦା ନୂନଂ ସୁରୋତ୍ତମ
ତଥାପି, ମୋତେ ତୁମେ ଅଧୀନ ଅଛ, ସ୍ୱାମୀ; ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵର ଦରକାର ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଵର ଦେବାକୁ ଚାହଁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ—
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କୁରୁ ମତ୍ପୁରଃ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଜୀଵିତଂ ଚ ଧନଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ପରିଚ୍ଛଦମ୍
କାମେ, ମନେ, କଥାରେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ଜୀବନ, ଧନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ—'
ଆଜ୍ଞାପଯ କିମେତଦ୍ଵୈ ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯାମି ସୁଂଦରି । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
'କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଯଦୀଚ୍ଛସି ମୃଗୀନେତ୍ରେ ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ- ନୂନମେଵ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସି ଯଦି ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵର
'ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ହେ ମୃଗନୟନୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇଦେବି।' ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ହେ ତ୍ରିଦଶନାଥ—'
ଜନ୍ମ ମେ ହସ୍ତିଯୋନୌ ଚ ଭୂଯୋ ଦେହୀତି ମେ ଵରମ୍ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- କୃତପ୍ରତିଜ୍ଞଃ ସୁଶ୍ରୋଣି ଵରଂ ତେଽହଂ ଦଦାମି ଵୈ
ମୋର ପୁନି ଜନ୍ମ ହସ୍ତିନୀର ଗର୍ଭରେ ହେଉ। ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି, ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି।
କିଂତୁ ଦୁଃଖାନି ଯାତାନି ବହୂନି ହୃଦଯେ ମମ । ତ୍ଵାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରାରୋହେ ପ୍ରୀତିର୍ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କ୍ଷଣମ୍
କିନ୍ତୁ, ମୋର ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଗଲା। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିଲେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଉନି।
କଥଂ ତେ ଚିରଵିଚ୍ଛେଦଂ ସୋଢୁଂ ଶକ୍ନୋମି ଦୁଃସହମ୍ । ଯଦା ମଯ୍ଯନୁକଂପାସ୍ତି ତଵ ପୀନପଯୋଧରେ
ତୁମ ସହ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ କିପରି ସହିବି? ଏହା ଅସହ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଦୟା ମୋପରି ହୁଏ, ମୋତେ ଦୟା କର, ହେ ଉନ୍ନତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ।
ତଦା କିଯଦ୍ଦିନଂ ତିଷ୍ଠ ମଯା ସହ ଵରାଙ୍ଗନେ । ତତୋ ଦେଵାଧିରାଜସ୍ଯ ଵଦଂତୀ ବହୁସଂପଦମ୍
ତେବେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ, ମୋ ସହ କିଛି ଦିନ ରୁହ। ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କର ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ କହ।
ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତସ୍ଥୌ ସା ଦେଵନିଲଯେ ସତୀ । ପଦ୍ମଗନ୍ଧୋଵାଚ- ଆଜ୍ଞାଂ ଦେହି ସୁରାଧୀଶ ସାଧିତୁଂ ସୁମନୋରଥମ୍
ସେ ଦେବଲୋକରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ— ହେ ସୁରମଣି, ମୋର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
ଵ୍ରଜାମ୍ଯହଂ କର୍ମଭୂମିଂ ଵଂଦେ ପାଦଦ୍ଵଯଂ ତଵ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ପ୍ରେମସିଂଧୁମାନେନ ମଯା ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନେ
ମୁଁ କର୍ମଭୂମିକୁ ଯିବି; ତୁମର ଦୁଇ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବି। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ତୁମର ପ୍ରେମର ସାଗର ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵା କତିଦିନଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗମିଷ୍ଯସି ଯଥାସୁଖମ୍ । ତତସ୍ତୁକୌତୁକାଗାରେ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧମହର୍ନିଶମ୍
କିଛି ଦିନ ରହି, ପରେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ଯାଅ। ତାପରେ, ମଜାର ଘରେ ସେଠାରେ ସେଥିରେ ଦିନ ରାତି ଏକାସাথে ରୁହ।
କ୍ରୀଡଂତୀ ପଦ୍ମଗଂଧା ସା ତସ୍ଥୌ ଵର୍ଷାଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ସୁରାଧୀଶଂ ତତଃ ସେତି ତଦା ପ୍ରାହ ମୁଦାନ୍ଵିତା
ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ସେଠାରେ ଖେଳିଲେ ଏବଂ ତିନି ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ। ପରେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ସୁରମଣିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଦେଶଂ କୁରୁ ଗଚ୍ଛାମି ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରତି ସଂପ୍ରତି । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଜାଡ୍ଯଂ ଜହୀହି ସୁଶ୍ରୋଣି ତିଷ୍ଠାତ୍ରୈଵ ମଯା ସହ
ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ଏବେ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବି। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ତୁମର ଅଳସତା ଛାଡ଼, ଏଠାରେ ମୋ ସହ ରୁହ।
ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍ । ପଦ୍ମଗନ୍ଧୋଵାଚ- ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯେ ସୁରାଧୀଶ ଯଦା ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୁଵି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ— ହେ ସୁରମଣି, ଯେତେବେଳେ ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବି।
ତଦା ଚିରଂ ତେ ଵିଚ୍ଛେଦୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ସହ । ଯଦ୍ଵିଚ୍ଛେଦେ ମଯା ନାଥ ପୁନର୍ଗଂତୁଂ ଭୁଵଂ ପ୍ରତି
ସେତେବେଳେ ତୁମ ସହ ମୋର ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ, ହେ ନାଥ, ମୁଁ ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ପୁନର୍ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯୋପାର୍ଜନହେତଵେ । କର୍ମଭୂମିମହଂ ଗତ୍ଵା ଯେନୋପାଯେନ ଵାସଵ
ମୁଁ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ ପାଇଁ। ହେ ବାସବ, କର୍ମଭୂମିକୁ ଯାଇ, ଯେପରି ଉପାୟ ହେଉ।
ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଵିଚ୍ଛେଦଃ କଦାଚିତ୍ସ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଯା ନ ମେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଯା ଯଦା ନୂନଂ କର୍ମେଦଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛିତମ୍
ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି; ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି କର୍ମ କରିବାକୁ ଭଲପାଅଛ, ସେତେବେଳେ—
ତଦା ଗଚ୍ଛ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ରମାଗମିଷ୍ଯସି ସୁଂଦରି । ସହ ନେତ୍ରାଦ୍ଧି ଵିଗଲଦ୍ଵାଷ୍ପସିକ୍ତତନୁସ୍ତତଃ
ତେବେ ଯାଅ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହୁଥିଲା, ଦେହ ଭିଜିଗଲା।
ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତାଂ ଶକ୍ରୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ଯାହ ପ୍ରିଯେ ଵଦନ୍ । ତଦାଦେଶାତ୍ତତଃ ସାଧ୍ଵୀ କର୍ମଭୂମିଂ ସମାଗତା
ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଯାଅ, ପ୍ରିୟା' ବୋଲି କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ସେ ସତୀ କର୍ମଭୂମିକୁ ଗଲେ।
ଜାତା ଚ ହସ୍ତିନୀ ଯୋନୌ ଭୂତ୍ଵା ଜାତିସ୍ମରା ଦ୍ଵିଜ । ସ୍ମରଂତୀ ନିଜଵୃତ୍ତାଂତଂ ସା କିଯଦ୍ଭିର୍ଦିନୈସ୍ତତଃ
ସେ ହସ୍ତିନୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପରେ ଦ୍ୱିଜ ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କଥା ମନେ ପକାଇଲେ। ଏଭଳି, ନିଜ ଘଟଣା ମନେ ପକାଇ କିଛି ଦିନ ପରେ—
ଜଗାମ ଜାହ୍ନଵୀତୀରଂ ହସ୍ତିଯୋନିସୁ ସଂଭଵା । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନମାସାଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାକର୍ଦମଭୂଷିତା
ହସ୍ତିନୀ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଗଲେ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଙ୍ଗାର କାଦିରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଜଲ୍ପଂତୀ ହ୍ରଦଂ ନିମ୍ନଂ ଵିଵେଶ ସା । ତସ୍ମିନ୍ଗଂଗାହ୍ରଦେ ଗତ୍ଵା ହସ୍ତିନୀ ପର୍ଵତାକୃତିଃ
‘ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି କହୁଥିବା ସେ, ଗଭୀର ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ଗଙ୍ଗା ହ୍ରଦରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ହସ୍ତିନୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଜାଂ ଜାତିଂ ସ୍ମରଂତୀ ସା ଜଗାମ ପଂଚତାଂ ପୁନଃ । ତସ୍ଯାଃ ସାହସମାଲୋକ୍ଯ ହସ୍ତିନୀଂ ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ସେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ହାତୀର ଦୃଢ଼ ସାହସ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ
ଵଵର୍ଷୁଃ ପାରିଜାତାଦ୍ଯୈଃ କୁସୁମୈରୁତ୍ତମୈର୍ମୁଦା । ତାମାନେତୁଂ ତତଃ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ପାରିଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅତି ଉତ୍ତମ ଫୁଲରେ ଆନନ୍ଦରେ ବର୍ଷା କରିଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ, ସେଉଠାରୁ ତାକୁ ଆଣିଲେ
ଵେଗାତ୍ତଚ୍ଚିରଵିଚ୍ଛେଦାତ୍କୃଷ୍ଣାଂଗୀଂ ସୁମନା ଯଯୌ । ପୁଷ୍ପକେତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଦେହାଂ ସୁରାଧିପଃ
ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ତୁରନ୍ତ ସୁମନା କଳାବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପକେତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ
କଥଯନ୍ନିଜଦୁଃଖାନି ନିଜାଵାସଂ ଜଗାମ ହ । ପୁଲୋମଜା ଚ ରଂଭା ଚ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଚୋର୍ଵଶୀ ତଥା
ନିଜ ଦୁଃଖ କଥା କହି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ପୁଲୋମଜା, ରମ୍ଭା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଉର୍ବଶୀ