ଶୁକ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତଃ ସୋଽଥ ଗୁରୁଣାଚିଂତଯତ୍ତ୍ଵିଦମ୍ । ମୃତୋଽସ୍ମି ଶତଶଃ ଶୁକ୍ର ଜୀଵିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯୈଵ ହି
ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ପୁଣି ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲି: 'ଶୁକ୍ର, ମୁଁ ଶତ-ଶତ ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁଣିପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଛି।'
ଅମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ଵମେତସ୍ମାଦୁଦରସ୍ଥମୃତାଯ ଚ । ଅନ୍ଯଥା ମରଣଂ ମହ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋତେ ଅମୃତ୍ୟୁ କରିବାରେ ଏବଂ ଗର୍ଭରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ଆପଣ ହିଁ କାରଣ। ନହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଇଯାନ୍ତା।
ଗୁରୋ ଯମେନ ସାକଂ ମେ ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍ । ମଯାସୌ ଗ୍ରସିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଯମରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ମୋର ଯମଦେବ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଯମରାଜଙ୍କୁ ଗିଲି ଦେଲି।
ମମୋଦରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାସୌ ବିଭେଦ ଚ ନନାଦ ଚ । ଅହଂ ମୃତସ୍ତଦା ଚାସଂ ତ୍ଵଯା ସଂଜୀଵିତଃ ପୁନଃ
ସେ ମୋ ଗଭୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ଉଦର ଫାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ପୁଣି ମୋତେ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ତସ୍ମାଦୁଦରସଂସ୍ଥାନାଂ ମରଣାଯ ତପେ ତପଃ । ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯଥାଵତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚର
ଏହିକାରଣରୁ, ଉଦରରେ ବସୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି।' ଶୁକ୍ର କହିଲେ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର।'
ସ୍ଯମଂତପଂଚକଂ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ତପ୍ତୁମର୍ହସି । ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ତପେ ମହତ୍ତପୋ ଘୋରଂ ଯନ୍ନ ଚୀର୍ଣଂ ସୁରାସୁରୈଃ
'ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ' ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।' ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କେବେ କରିନଥିଲେ।'
ଗୁଲ୍ଫପ୍ରଦେଶେ ପାଦାନ୍ତେ ତ୍ଵଯଃପାଶୈଃ ପ୍ରବଧ୍ଯ ଚ । ଅଯଃସ୍ତଂଭଯୁଗଂ କୃତ୍ଵା ଅଯଃପଟ୍ଟିକଯାନ୍ଵିତମ୍
ମୋ ପାଦ ଗୁଡିକୁ ଗୁଲ୍ଫରେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହାର ଦୁଇଟି ଖୁଟି ଏବଂ ଏକ ଲୋହାର ପଟି ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି କରିବି।
ପଟ୍ଟିକାଯାଂ ପାଦବଂଧଂ କୃତ୍ଵାଧଃ ଶୀର୍ଷତାଂ ତଥା । ଵିଵୃତାସ୍ଯଂ ତଥା କଲ୍ପଂ କୃତ୍ଵାଧୋମୁଖମୁଚ୍ଚକୈଃ
ସେହି ପଟିରେ ପାଦ ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକି, ମୁଁହ ଖୋଲି ରଖି, ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି।
ସ୍ତଂଭୋତ୍ତରେଣ ଜ୍ଵାଲାଯାଂ ଚକ୍ରିକାଯାମିତସ୍ତତଃ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତଥା ତିଷ୍ଠନ୍ନୁନ୍ମୀଲ୍ଯୈଵ ଵିଲୋଚନେ
ଖୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଏବଂ ଆଖି ଖୋଲି ରହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବି।
ଏଵଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଵରଦଃ କୋପି ମେ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଵା ଵରଦଃ ସୋଽସ୍ତୁ ଶଂକରୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ
ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରିବି; କୌଣସି ଦୟାଳୁ ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନ୍ତୁ—ସେ ଯେହେଉଁ ନାହଁନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ।
ଵରଦେ ନ ତୁ ମେ ଭାଵ୍ଯଂ ଯୋ ଵା କୋଵା ଵରପ୍ରଦଃ । ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ମୁନିନା ଗୁରୁଣା ଭାର୍ଗଵେଣ ସଃ
ଯଦି କୌଣସି ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦାତା ହେଉନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍।' ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ଭାର୍ଗବ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥାତପଚ୍ଚ ଷଣ୍ମାସଂ ପୁନରନ୍ଯଚ୍ଚକାର ହ । ନଖାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ସମଂତ୍ରକମ୍
ସେ ଏଭଳି ଷଣ୍ମାସ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପରେ ଆଉ ଏକ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ: ନିଜ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ନମୋ ଭଦ୍ରାଯ ମଂତ୍ରେଣ ଚତ୍ଵାରି ଚ ଶିରାଂସି ସଃ । ପଂଚମଂ ତୁ ଶିରୋ ହାତୁଂ ଯତମାନେ ଚ ରାକ୍ଷସେ
'ନମୋ ଭଦ୍ରାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କଲେ; ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ—
ଵହ୍ନିମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଵିଭୂଷଣଃ
ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରୁ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସଦୃଶ, ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ, ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଅଧଃଶିରସ୍କଂ ତଦ୍ରକ୍ଷ ଇଦମାହ ମହେଶ୍ଵରଃ । ମା ସାହସଂ କୃଥା ରକ୍ଷୋ ଵରଦୋଽସ୍ମି ଵରଂ ଵୃଣୁ
ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକିଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରନି; ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହ।'
ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ବହୂନାଂ ଚ ଵରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଦାତା ନୂନଂ ମହେଶ୍ଵରଃ । ହତଶୀର୍ଷସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଗ୍ରସ୍ତଜୀଵମୃତିଂ ତଥା
ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି; ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେଉ, ଏବଂ ଜୀବନ ଗିଲି ଦିଆଯିବା ପରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସୁ।'
ଵରାହଵପୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୋରସ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା । ମଯି ତେନ ହି ରୋଷଃ ସ୍ଯାତ୍ସଂନିଧିସ୍ତୁ ସଦା ମମ
ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାରିଗୁଣ ଶକ୍ତି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଥାଉ। ସେଇ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ରହୁ।
ତ୍ଵଜ୍ଜଟୋତ୍ପାଟନେନୈକଃ ପୁରୁଷଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି । ତେନୈଵ ମରଣଂ ନାନ୍ଯୈରିଦମସ୍ତୁ ଵୃତଂ ମମ
ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ—ମାତ୍ର ଏକ ଲୋକ, ତୁମ ଜଟା ଉପ୍ରାଡ଼ି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କରିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେଵୈତଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ହିତୋହରଃ । ଏଵଂଲବ୍ଧଵରଃ ପାପୀ ରାକ୍ଷସୋ ନିହତସ୍ତ୍ଵଯା
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହିପରି ହେବ ବୋଲି କହି ହରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏଭଳି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା ।
ଅଥାଲିଂଗ୍ଯ ହରିର୍ଵୀରଂ ଶଂକରଶ୍ଚ ପିତାମହଃ । ଯଥାଗତମଥୋଜଗ୍ମୁରଥ ଦେଵାଦିଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ହରି, ଶଂକର ଓ ପିତାମହ ଏହି ବୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ଏହିପରି ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ ।
ନିପତ୍ଯ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂମୌ ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ କରୁଣାକର
ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି, ସେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଦେବଦେବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କରୁଣାମୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।'
ନମସ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତାନଂତ ନମସ୍ତେ ଵରଦୋ ଭଵ । ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭସ୍ମନା ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ସୁରାନ୍ସମୁନି ଵାନରାନ୍
ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅନନ୍ତ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ — 'ମୁଁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ବାନରମାନେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କରିବି ।'
ଭଵତୀଭିଃ ପ୍ରତୋଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଶୋକଃ କାର୍ଯୋ ନ ଚାଧୁନା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତୁ ଭସ୍ମନାଜୀଵଯତ୍ସତାନ୍
'ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦରକାର, ଏବେ ଦୁଃଖ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ ।' ଏପରି କହି ବୀରଭଦ୍ର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ଜନମାନେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କଲେ ।
ଉତ୍ଥିତା ମୁନିଦେଵାଶ୍ଚ ଵାନରୌ ଚୋତ୍ଥିତୌ ତତଃ । ଇଦମୂଚୁର୍ଵଚୋ ହୃଷ୍ଟାଃ ଶିରଃସ୍ଥାଂଜଲଯୋ ନମନ୍
ତାପରେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଉଠିଲେ, ଦୁଇ ବାନର ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ । ସେମାନେ ଖୁସିରେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ ।
ତ୍ଵଯାତ୍ର ଜୀଵିତାସ୍ତାତ ପିତା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମତୋ ହି ନଃ । ଅସ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ନିତ୍ଯଂ ଭଵ ଶଂକରସଂଭଵ
'ତୁମେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ଦେଲା, ଧର୍ମରେ ତୁମେ ଆମ ପିତା । ଶଂକରଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଦା ଆମ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟ ହେଇ ରହ ।'
ଶିଶୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିକ୍ଷେସ୍ତଥା ଚ ତାନ୍ । ରକ୍ଷେଃ ପରକୃତା ବାଧା ଵ୍ଯାଧିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥୌରସାନ୍
'ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ । ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିବା କଷ୍ଟ ଓ ରୋଗରୁ ଆମକୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କର ।'
ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରେ କୃତାଗସ୍କାଃ ଶିକ୍ଷିତା ଭଵତାନଘ । ଇଦାନୀଂ ରକ୍ଷିତାସ୍ତାତ ଵଯଂ ଶିଶୁଵଦେଵ ତେ
'ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଥିଲୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ । ଏବେ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶିଶୁମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।'
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯତ୍ର ବାଧା ଭଵେତ୍ତୁ ଵଃ । ତତ୍ର ମାଂ ସ୍ମରତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବାଧାନାଶଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ — 'ଏହା ଏକଦମ ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ତୁମେ କଷ୍ଟରେ ପଡିବ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର — ତୁମର କଷ୍ଟ ଦୂର ହେବ ।'
ଵୀରଭଦ୍ରଂ ପଦଂ ଯେପି ପଠଂତ୍ଯଷ୍ଟଶତଂ ତତଃ । ପ୍ରଣଵାଦି ନମୋଂଽତଂ ଚ ଚତୁର୍ଥୀସହିତଂ ତଥା
'ଯେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କର ଅଷ୍ଟଶତ ନାମ ପଠନ୍ତି, ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭ ଓ ନମଃ ଶେଷ, ଚତୁର୍ଥୀ ସହିତ —'
ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସପୀଡାନାଂ ନାଶନଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସପୀଡାସୁ ପିଶାଚାଦିଭଯେଷୁ ଚ
'ସେମାନଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ନଷ୍ଟ ହେବ । ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ମିଳିବ ।'