ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମସିଘାତେନ ଭିନ୍ନଗାତ୍ରୌ ଵିକସ୍ଵରୌ । କିଂଶୁକାଵିଵ ଦୃଶ୍ଯେତେ ପୁଷ୍ପିତୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ତଳୱାର ମାରି, ଦେହ ଆଘାତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵର୍ଷମେକଂ ତୁ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସାସୀଦେଵାସୁରୌ ତଦା । ଅତଃପରଂ ଵର୍ଷମେକଂ ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ
ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ତଳୱାର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସମେତ। ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଗଦା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅସିପୁତ୍ରିକଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵର୍ଷମେକମଭୂଦ୍ରଣଃ । ପୁନର୍ଗୃହୀତ୍ଵାସିଯୁଗଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତଳୱାର-ଧାର ନେଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପୁଣି ଦୁଇଟି ତଳୱାର ଧରି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଶଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ମହାଖଡ୍ଗଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକାରୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ସରୋଷରକ୍ତନଯନଶ୍ଚାଲଯିତ୍ଵାସିମଗ୍ରତଃ
ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରି, ଦାନ୍ତାଳ ଆକୃତି ଥିବା ଗଣପତି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ନେଇ, ତଳୱାର ଆଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ତସ୍ଯ କଂଠଵନଂ ସର୍ଵଂ ଚିଚ୍ଛେଦ କଦଲଦ୍ଯଂ ଯଥା । ଶିରାଂସି ସର୍ଵାଣ୍ଯାଦାଯ ବଭକ୍ଷ ଭଗନେତ୍ରହା
ସେ ସମସ୍ତ ଗଲା ଅଂଶ କଦଳୀ ଗଛ ଭଳି କାଟିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ ତାହା ଖାଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ କରରୁହୈର୍ଵିଦାର୍ଯାହୃତ୍ଯ ଦେଵତାଃ । କପୀଂଦ୍ରୌ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ନଖରେ ଫାଟି, ଦେବତା, ବନରାଜ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଏତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ନାରଦୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାଭ୍ଯଗାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଶଂକରାଯ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ନାରଦ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମା, ବାସୁଦେବ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ମୁନଯୋ ରକ୍ଷିତା ଦେଵା ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵ ଵାନରୌ । ଏତୌ ସଂଜୀଵଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାତ୍ମକଃ
ମୁନି, ଦେବତା, ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାଜ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ସେମାନେଁକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ।
ରକ୍ଷସେ ଶଂଭୁନା ଦତ୍ତୋ ଵରଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୋରାଜ୍ଯେ ବଲଵାନେକ ରାକ୍ଷସଃ
ଶିବ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ଯୁଯୁଧେ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପଲାଯିତାଶ୍ଚ ବହୁଧା ମୃତାଶ୍ଚ ଶତଶୋସୁରାଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ ବର୍ଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବହୁତେ ପଳାଇଗଲେ, ଶତଶଃ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଶୁକ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତଃ ସୋଽଥ ଗୁରୁଣାଚିଂତଯତ୍ତ୍ଵିଦମ୍ । ମୃତୋଽସ୍ମି ଶତଶଃ ଶୁକ୍ର ଜୀଵିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯୈଵ ହି
ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ପୁଣି ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲି: 'ଶୁକ୍ର, ମୁଁ ଶତ-ଶତ ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁଣିପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଛି।'
ଅମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ଵମେତସ୍ମାଦୁଦରସ୍ଥମୃତାଯ ଚ । ଅନ୍ଯଥା ମରଣଂ ମହ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋତେ ଅମୃତ୍ୟୁ କରିବାରେ ଏବଂ ଗର୍ଭରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ଆପଣ ହିଁ କାରଣ। ନହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଇଯାନ୍ତା।
ଗୁରୋ ଯମେନ ସାକଂ ମେ ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍ । ମଯାସୌ ଗ୍ରସିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଯମରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ମୋର ଯମଦେବ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଯମରାଜଙ୍କୁ ଗିଲି ଦେଲି।
ମମୋଦରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାସୌ ବିଭେଦ ଚ ନନାଦ ଚ । ଅହଂ ମୃତସ୍ତଦା ଚାସଂ ତ୍ଵଯା ସଂଜୀଵିତଃ ପୁନଃ
ସେ ମୋ ଗଭୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ଉଦର ଫାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ପୁଣି ମୋତେ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ତସ୍ମାଦୁଦରସଂସ୍ଥାନାଂ ମରଣାଯ ତପେ ତପଃ । ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯଥାଵତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚର
ଏହିକାରଣରୁ, ଉଦରରେ ବସୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି।' ଶୁକ୍ର କହିଲେ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର।'
ସ୍ଯମଂତପଂଚକଂ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ତପ୍ତୁମର୍ହସି । ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ତପେ ମହତ୍ତପୋ ଘୋରଂ ଯନ୍ନ ଚୀର୍ଣଂ ସୁରାସୁରୈଃ
'ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ' ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।' ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କେବେ କରିନଥିଲେ।'
ଗୁଲ୍ଫପ୍ରଦେଶେ ପାଦାନ୍ତେ ତ୍ଵଯଃପାଶୈଃ ପ୍ରବଧ୍ଯ ଚ । ଅଯଃସ୍ତଂଭଯୁଗଂ କୃତ୍ଵା ଅଯଃପଟ୍ଟିକଯାନ୍ଵିତମ୍
ମୋ ପାଦ ଗୁଡିକୁ ଗୁଲ୍ଫରେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହାର ଦୁଇଟି ଖୁଟି ଏବଂ ଏକ ଲୋହାର ପଟି ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି କରିବି।
ପଟ୍ଟିକାଯାଂ ପାଦବଂଧଂ କୃତ୍ଵାଧଃ ଶୀର୍ଷତାଂ ତଥା । ଵିଵୃତାସ୍ଯଂ ତଥା କଲ୍ପଂ କୃତ୍ଵାଧୋମୁଖମୁଚ୍ଚକୈଃ
ସେହି ପଟିରେ ପାଦ ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକି, ମୁଁହ ଖୋଲି ରଖି, ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି।
ସ୍ତଂଭୋତ୍ତରେଣ ଜ୍ଵାଲାଯାଂ ଚକ୍ରିକାଯାମିତସ୍ତତଃ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତଥା ତିଷ୍ଠନ୍ନୁନ୍ମୀଲ୍ଯୈଵ ଵିଲୋଚନେ
ଖୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଏବଂ ଆଖି ଖୋଲି ରହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବି।
ଏଵଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଵରଦଃ କୋପି ମେ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଵା ଵରଦଃ ସୋଽସ୍ତୁ ଶଂକରୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ
ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରିବି; କୌଣସି ଦୟାଳୁ ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନ୍ତୁ—ସେ ଯେହେଉଁ ନାହଁନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ।
ଵରଦେ ନ ତୁ ମେ ଭାଵ୍ଯଂ ଯୋ ଵା କୋଵା ଵରପ୍ରଦଃ । ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ମୁନିନା ଗୁରୁଣା ଭାର୍ଗଵେଣ ସଃ
ଯଦି କୌଣସି ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦାତା ହେଉନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍।' ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ଭାର୍ଗବ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥାତପଚ୍ଚ ଷଣ୍ମାସଂ ପୁନରନ୍ଯଚ୍ଚକାର ହ । ନଖାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ସମଂତ୍ରକମ୍
ସେ ଏଭଳି ଷଣ୍ମାସ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପରେ ଆଉ ଏକ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ: ନିଜ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ନମୋ ଭଦ୍ରାଯ ମଂତ୍ରେଣ ଚତ୍ଵାରି ଚ ଶିରାଂସି ସଃ । ପଂଚମଂ ତୁ ଶିରୋ ହାତୁଂ ଯତମାନେ ଚ ରାକ୍ଷସେ
'ନମୋ ଭଦ୍ରାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କଲେ; ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ—
ଵହ୍ନିମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଵିଭୂଷଣଃ
ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରୁ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସଦୃଶ, ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ, ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଅଧଃଶିରସ୍କଂ ତଦ୍ରକ୍ଷ ଇଦମାହ ମହେଶ୍ଵରଃ । ମା ସାହସଂ କୃଥା ରକ୍ଷୋ ଵରଦୋଽସ୍ମି ଵରଂ ଵୃଣୁ
ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକିଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରନି; ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହ।'
ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ବହୂନାଂ ଚ ଵରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଦାତା ନୂନଂ ମହେଶ୍ଵରଃ । ହତଶୀର୍ଷସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଗ୍ରସ୍ତଜୀଵମୃତିଂ ତଥା
ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି; ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେଉ, ଏବଂ ଜୀବନ ଗିଲି ଦିଆଯିବା ପରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସୁ।'
ଵରାହଵପୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୋରସ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା । ମଯି ତେନ ହି ରୋଷଃ ସ୍ଯାତ୍ସଂନିଧିସ୍ତୁ ସଦା ମମ
ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାରିଗୁଣ ଶକ୍ତି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଥାଉ। ସେଇ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ରହୁ।
ତ୍ଵଜ୍ଜଟୋତ୍ପାଟନେନୈକଃ ପୁରୁଷଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି । ତେନୈଵ ମରଣଂ ନାନ୍ଯୈରିଦମସ୍ତୁ ଵୃତଂ ମମ
ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ—ମାତ୍ର ଏକ ଲୋକ, ତୁମ ଜଟା ଉପ୍ରାଡ଼ି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କରିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୋତେ ଦିଅ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେଵୈତଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ହିତୋହରଃ । ଏଵଂଲବ୍ଧଵରଃ ପାପୀ ରାକ୍ଷସୋ ନିହତସ୍ତ୍ଵଯା
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହିପରି ହେବ ବୋଲି କହି ହରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏଭଳି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା ।
ଅଥାଲିଂଗ୍ଯ ହରିର୍ଵୀରଂ ଶଂକରଶ୍ଚ ପିତାମହଃ । ଯଥାଗତମଥୋଜଗ୍ମୁରଥ ଦେଵାଦିଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ହରି, ଶଂକର ଓ ପିତାମହ ଏହି ବୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ଏହିପରି ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ ।