ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରର୍ଷିସୁରାଦନମ୍ । ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନଶିଲାଂ କରେଣାଦାଯ ତଂ ରୁଷା
ବୀରଭଦ୍ର ବନର, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଖାଇଯିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ—
ନିଜଘାନ ଶିରୋମଧ୍ଯେ ମଧ୍ଯମଂ ପତିତଂ ଶିରଃ । ତତ ଆଦାଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶୃଂଗଂ ତଚ୍ଛତଯୋଜନମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କରି, ମଧ୍ୟମ ମୁଣ୍ଡ ଖସିପଡ଼ିଲା। ତାପରେ ଶତ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଧରିଲେ—
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦୃଢତରଂ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରଂ ତଥାହରତ୍ । ରାକ୍ଷସୋଽଥ ବଭାଷେ ତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବୀରଭଦ୍ର, ତିନି ଆଖିଅଳିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ବାହୁବଲଂ ପଶ୍ଯ ଵୀକ୍ଷିତଂ ତ୍ଵଦ୍ବଲଂ ମଯା । ଅସିଦ୍ଵଯଂ ତୈଲଧୌତଂ ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନୋନ୍ନତମ୍
ମୋର ବାହୁବଳ ଦେଖ, ମୁଁ ତୋର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି। ଏଠି ଦୁଇଟି ତଳୱାର ଅଛି, ତେଲ ଲଗାଇ ଚକଚକିଆ, ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।
ଏକଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ସୁଦୃଢଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଏକଂ ଗୃହାଣାଭିମତଂ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ତନ୍ମମପ୍ରିଯମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ତଳୱାର ଗୋଟିଏ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଖୁବ ମଜବୁତ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା। ତୁମେ ଯେଉଁଟି ଚାହଁ, ନିଅ, ତୁମର ପସନ୍ଦ ହେଉଛି।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵାସିଂ ମହାବଲଃ । କରେଣାଚାଲଯତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କ୍ଷ୍ଵେଲୀଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ କ୍ରୁଧା
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ତଳୱାର ଧରି, ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଘୁଞ୍ଚାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଗୃହୀତାସିସ୍ତଥା କ୍ଷ୍ଵେଲଦ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ । ଵୀରଭଦ୍ରଂ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ କଂଠଂ ପ୍ରତିସମର୍ପଯତ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ତଳୱାର ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତଳୱାର ଗଲାରେ ଲଗାଇଲେ।
ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଭିନ୍ନମଭଵଚ୍ଛୋଣିତଂ ନିର୍ଗତଂ ବହୁ । ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵେକହସ୍ତେନ ପପୌ ତଚ୍ଛୋଣିତଂ ତତଃ
ତାଙ୍କ ଦେହ ଫାଟିଗଲା, ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା। ସେ ରାକ୍ଷସ ଏକହାତରେ ତାହା ରକ୍ତ ପିଇଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରଃ କଂଠଦେଶେ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହରଦ୍ରୁଷା । ଶିରୋଦ୍ଵଯଂ ତଥାଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପତମାନଂ ତତୋଽଗ୍ରହୀତ୍
ବୀରଭଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଗଲାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପଡ଼ୁଥିବା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ନ୍ଯଭକ୍ଷଯଦମେଯାତ୍ମା ସିଂହନାଦଂ ଚକାର ହ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା କ୍ଷୁବ୍ଧମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ସେ ତାହା ଖାଇଗଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ତିନି ଜଗତ କମ୍ପିଗଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମସିଘାତେନ ଭିନ୍ନଗାତ୍ରୌ ଵିକସ୍ଵରୌ । କିଂଶୁକାଵିଵ ଦୃଶ୍ଯେତେ ପୁଷ୍ପିତୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ତଳୱାର ମାରି, ଦେହ ଆଘାତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵର୍ଷମେକଂ ତୁ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସାସୀଦେଵାସୁରୌ ତଦା । ଅତଃପରଂ ଵର୍ଷମେକଂ ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ
ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ତଳୱାର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସମେତ। ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଗଦା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅସିପୁତ୍ରିକଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵର୍ଷମେକମଭୂଦ୍ରଣଃ । ପୁନର୍ଗୃହୀତ୍ଵାସିଯୁଗଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତଳୱାର-ଧାର ନେଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପୁଣି ଦୁଇଟି ତଳୱାର ଧରି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଶଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ମହାଖଡ୍ଗଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକାରୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ସରୋଷରକ୍ତନଯନଶ୍ଚାଲଯିତ୍ଵାସିମଗ୍ରତଃ
ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରି, ଦାନ୍ତାଳ ଆକୃତି ଥିବା ଗଣପତି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ନେଇ, ତଳୱାର ଆଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ତସ୍ଯ କଂଠଵନଂ ସର୍ଵଂ ଚିଚ୍ଛେଦ କଦଲଦ୍ଯଂ ଯଥା । ଶିରାଂସି ସର୍ଵାଣ୍ଯାଦାଯ ବଭକ୍ଷ ଭଗନେତ୍ରହା
ସେ ସମସ୍ତ ଗଲା ଅଂଶ କଦଳୀ ଗଛ ଭଳି କାଟିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ ତାହା ଖାଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ କରରୁହୈର୍ଵିଦାର୍ଯାହୃତ୍ଯ ଦେଵତାଃ । କପୀଂଦ୍ରୌ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ନଖରେ ଫାଟି, ଦେବତା, ବନରାଜ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଏତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ନାରଦୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାଭ୍ଯଗାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଶଂକରାଯ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ନାରଦ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମା, ବାସୁଦେବ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ମୁନଯୋ ରକ୍ଷିତା ଦେଵା ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵ ଵାନରୌ । ଏତୌ ସଂଜୀଵଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାତ୍ମକଃ
ମୁନି, ଦେବତା, ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାଜ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ସେମାନେଁକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ।
ରକ୍ଷସେ ଶଂଭୁନା ଦତ୍ତୋ ଵରଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୋରାଜ୍ଯେ ବଲଵାନେକ ରାକ୍ଷସଃ
ଶିବ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ଯୁଯୁଧେ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପଲାଯିତାଶ୍ଚ ବହୁଧା ମୃତାଶ୍ଚ ଶତଶୋସୁରାଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ ବର୍ଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବହୁତେ ପଳାଇଗଲେ, ଶତଶଃ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଶୁକ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତଃ ସୋଽଥ ଗୁରୁଣାଚିଂତଯତ୍ତ୍ଵିଦମ୍ । ମୃତୋଽସ୍ମି ଶତଶଃ ଶୁକ୍ର ଜୀଵିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯୈଵ ହି
ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ପୁଣି ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲି: 'ଶୁକ୍ର, ମୁଁ ଶତ-ଶତ ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁଣିପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଛି।'
ଅମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ଵମେତସ୍ମାଦୁଦରସ୍ଥମୃତାଯ ଚ । ଅନ୍ଯଥା ମରଣଂ ମହ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋତେ ଅମୃତ୍ୟୁ କରିବାରେ ଏବଂ ଗର୍ଭରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ଆପଣ ହିଁ କାରଣ। ନହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଇଯାନ୍ତା।
ଗୁରୋ ଯମେନ ସାକଂ ମେ ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍ । ମଯାସୌ ଗ୍ରସିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଯମରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ମୋର ଯମଦେବ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଯମରାଜଙ୍କୁ ଗିଲି ଦେଲି।
ମମୋଦରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାସୌ ବିଭେଦ ଚ ନନାଦ ଚ । ଅହଂ ମୃତସ୍ତଦା ଚାସଂ ତ୍ଵଯା ସଂଜୀଵିତଃ ପୁନଃ
ସେ ମୋ ଗଭୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ଉଦର ଫାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ପୁଣି ମୋତେ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ତସ୍ମାଦୁଦରସଂସ୍ଥାନାଂ ମରଣାଯ ତପେ ତପଃ । ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯଥାଵତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚର
ଏହିକାରଣରୁ, ଉଦରରେ ବସୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି।' ଶୁକ୍ର କହିଲେ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର।'
ସ୍ଯମଂତପଂଚକଂ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ତପ୍ତୁମର୍ହସି । ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ତପେ ମହତ୍ତପୋ ଘୋରଂ ଯନ୍ନ ଚୀର୍ଣଂ ସୁରାସୁରୈଃ
'ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ' ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।' ରାକ୍ଷସ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କେବେ କରିନଥିଲେ।'
ଗୁଲ୍ଫପ୍ରଦେଶେ ପାଦାନ୍ତେ ତ୍ଵଯଃପାଶୈଃ ପ୍ରବଧ୍ଯ ଚ । ଅଯଃସ୍ତଂଭଯୁଗଂ କୃତ୍ଵା ଅଯଃପଟ୍ଟିକଯାନ୍ଵିତମ୍
ମୋ ପାଦ ଗୁଡିକୁ ଗୁଲ୍ଫରେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହାର ଦୁଇଟି ଖୁଟି ଏବଂ ଏକ ଲୋହାର ପଟି ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି କରିବି।
ପଟ୍ଟିକାଯାଂ ପାଦବଂଧଂ କୃତ୍ଵାଧଃ ଶୀର୍ଷତାଂ ତଥା । ଵିଵୃତାସ୍ଯଂ ତଥା କଲ୍ପଂ କୃତ୍ଵାଧୋମୁଖମୁଚ୍ଚକୈଃ
ସେହି ପଟିରେ ପାଦ ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଲଟକି, ମୁଁହ ଖୋଲି ରଖି, ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି।
ସ୍ତଂଭୋତ୍ତରେଣ ଜ୍ଵାଲାଯାଂ ଚକ୍ରିକାଯାମିତସ୍ତତଃ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତଥା ତିଷ୍ଠନ୍ନୁନ୍ମୀଲ୍ଯୈଵ ଵିଲୋଚନେ
ଖୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ଏବଂ ଆଖି ଖୋଲି ରହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବି।
ଏଵଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଵରଦଃ କୋପି ମେ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଵା ଵରଦଃ ସୋଽସ୍ତୁ ଶଂକରୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ
ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରିବି; କୌଣସି ଦୟାଳୁ ଦେବତା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନ୍ତୁ—ସେ ଯେହେଉଁ ନାହଁନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ।