ଦ୍ଵିଧା ଚକ୍ରେ ସମସ୍ତାଂଗଂ ଦେଵାଂସ୍ତତ୍ର ଗତାଯୁଷଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଭସ୍ମନୈଵୈତାଞ୍ଜୀଵଯାମାସ ଶଂକରଃ
ସେ ସର୍ପର ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଶିବ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ବଞ୍ଚାଇଲେ।
ଅଥ ଦେଵାଃ ସମୁନଯୋ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତୁ । ଗତଵଂତୋ ଯଥାମାର୍ଗଂ ଦଦୃଶୂ ରକ୍ଷ ଆଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ସେମାନେ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପଂଚମେଢ୍ରଂ ମହାକାଯଂ ଦୋର୍ଭିଶ୍ଚ ଦଶଭିର୍ଯୁତମ୍ । ପଂଚପାଦସମୋପେତଂ ଶିରୋଭିର୍ଯୁତମଷ୍ଟଭିଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ, ବଡ଼ ଦେହ, ଦଶଟି ବାହୁ, ପାଞ୍ଚଟି ପାଦ ଓ ଅଠଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା।
କାଂକ୍ଷମାଣଂ ମହାହାରଂ ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ହି ଵାଲିନା । ମହାଵରାହଵପୁଷୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ବଲମ୍
ସେ ବଡ଼ ଭୋଜନ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ବାଲି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବଡ଼ ବରାହ ରୂପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ବାଲିଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଲା।
ତାଦୃଶଂ ଦ୍ଵିଗୁଣୀଭୂତଂ କପୌ ଵାଲିନି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତାଦୃଶଂ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସସୁଗ୍ରୀଵଂ ସରାକ୍ଷସଃ
ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଦୁଇଗୁଣ ହୋଇ ବାଲିଙ୍କ ଭିତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ସେଇପରି ଶକ୍ତି ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧେ ପଂଚପାଦୈଃ ସହସା ହତ୍ଯ ଵାଲିନମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ହଂତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ପାଞ୍ଚଟି ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ହଠାତ୍ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆସ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଗ୍ରସତ୍କଵଲଂ ଯଥା । ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଗ୍ରସନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତାମଵାପ ହ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଁହରେ ରଖି, ଖାଦ୍ୟ ମୁଣ୍ଡର ଭଳି ଗିଲିଦେଲେ। ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଗିଲିଯିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
କଥମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ କଥଂ କପିମ୍ । ଏଵଂ ହି ଚିଂତଯାନଂ ତଂ ଵାନରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ମାରିପାରିବି? ବନରକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସନାଥ ସେ ବନରକୁ ସହଜରେ ଗିଲିଦେଲେ।
ଅଗ୍ରସୀଦେକଯତ୍ନେନ ତଥାଭୂତଂ ଚ ରାକ୍ଷସମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯନପରାସ୍ତଥା
ସେ ଭଳି ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକାନ୍ତରେ ଗିଲିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ପଲାଯମାନାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଂଚମେଢ୍ରଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ହସ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନାଦାଯାଭକ୍ଷଯତ୍ତଦା
ସେମାନେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ ଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଖାଇଦେଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରର୍ଷିସୁରାଦନମ୍ । ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନଶିଲାଂ କରେଣାଦାଯ ତଂ ରୁଷା
ବୀରଭଦ୍ର ବନର, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଖାଇଯିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ—
ନିଜଘାନ ଶିରୋମଧ୍ଯେ ମଧ୍ଯମଂ ପତିତଂ ଶିରଃ । ତତ ଆଦାଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶୃଂଗଂ ତଚ୍ଛତଯୋଜନମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କରି, ମଧ୍ୟମ ମୁଣ୍ଡ ଖସିପଡ଼ିଲା। ତାପରେ ଶତ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଧରିଲେ—
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦୃଢତରଂ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରଂ ତଥାହରତ୍ । ରାକ୍ଷସୋଽଥ ବଭାଷେ ତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବୀରଭଦ୍ର, ତିନି ଆଖିଅଳିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ବାହୁବଲଂ ପଶ୍ଯ ଵୀକ୍ଷିତଂ ତ୍ଵଦ୍ବଲଂ ମଯା । ଅସିଦ୍ଵଯଂ ତୈଲଧୌତଂ ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନୋନ୍ନତମ୍
ମୋର ବାହୁବଳ ଦେଖ, ମୁଁ ତୋର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି। ଏଠି ଦୁଇଟି ତଳୱାର ଅଛି, ତେଲ ଲଗାଇ ଚକଚକିଆ, ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।
ଏକଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ସୁଦୃଢଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଏକଂ ଗୃହାଣାଭିମତଂ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ତନ୍ମମପ୍ରିଯମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ତଳୱାର ଗୋଟିଏ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଖୁବ ମଜବୁତ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା। ତୁମେ ଯେଉଁଟି ଚାହଁ, ନିଅ, ତୁମର ପସନ୍ଦ ହେଉଛି।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵାସିଂ ମହାବଲଃ । କରେଣାଚାଲଯତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କ୍ଷ୍ଵେଲୀଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ କ୍ରୁଧା
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ତଳୱାର ଧରି, ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଘୁଞ୍ଚାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଗୃହୀତାସିସ୍ତଥା କ୍ଷ୍ଵେଲଦ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ । ଵୀରଭଦ୍ରଂ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ କଂଠଂ ପ୍ରତିସମର୍ପଯତ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ତଳୱାର ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତଳୱାର ଗଲାରେ ଲଗାଇଲେ।
ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଭିନ୍ନମଭଵଚ୍ଛୋଣିତଂ ନିର୍ଗତଂ ବହୁ । ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵେକହସ୍ତେନ ପପୌ ତଚ୍ଛୋଣିତଂ ତତଃ
ତାଙ୍କ ଦେହ ଫାଟିଗଲା, ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା। ସେ ରାକ୍ଷସ ଏକହାତରେ ତାହା ରକ୍ତ ପିଇଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରଃ କଂଠଦେଶେ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହରଦ୍ରୁଷା । ଶିରୋଦ୍ଵଯଂ ତଥାଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପତମାନଂ ତତୋଽଗ୍ରହୀତ୍
ବୀରଭଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଗଲାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପଡ଼ୁଥିବା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ନ୍ଯଭକ୍ଷଯଦମେଯାତ୍ମା ସିଂହନାଦଂ ଚକାର ହ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା କ୍ଷୁବ୍ଧମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ସେ ତାହା ଖାଇଗଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ତିନି ଜଗତ କମ୍ପିଗଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମସିଘାତେନ ଭିନ୍ନଗାତ୍ରୌ ଵିକସ୍ଵରୌ । କିଂଶୁକାଵିଵ ଦୃଶ୍ଯେତେ ପୁଷ୍ପିତୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ତଳୱାର ମାରି, ଦେହ ଆଘାତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵର୍ଷମେକଂ ତୁ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସାସୀଦେଵାସୁରୌ ତଦା । ଅତଃପରଂ ଵର୍ଷମେକଂ ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ
ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ତଳୱାର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସମେତ। ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଗଦା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅସିପୁତ୍ରିକଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵର୍ଷମେକମଭୂଦ୍ରଣଃ । ପୁନର୍ଗୃହୀତ୍ଵାସିଯୁଗଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତଳୱାର-ଧାର ନେଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପୁଣି ଦୁଇଟି ତଳୱାର ଧରି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଶଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ମହାଖଡ୍ଗଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକାରୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ସରୋଷରକ୍ତନଯନଶ୍ଚାଲଯିତ୍ଵାସିମଗ୍ରତଃ
ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରି, ଦାନ୍ତାଳ ଆକୃତି ଥିବା ଗଣପତି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ନେଇ, ତଳୱାର ଆଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ତସ୍ଯ କଂଠଵନଂ ସର୍ଵଂ ଚିଚ୍ଛେଦ କଦଲଦ୍ଯଂ ଯଥା । ଶିରାଂସି ସର୍ଵାଣ୍ଯାଦାଯ ବଭକ୍ଷ ଭଗନେତ୍ରହା
ସେ ସମସ୍ତ ଗଲା ଅଂଶ କଦଳୀ ଗଛ ଭଳି କାଟିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ ତାହା ଖାଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ କରରୁହୈର୍ଵିଦାର୍ଯାହୃତ୍ଯ ଦେଵତାଃ । କପୀଂଦ୍ରୌ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ନଖରେ ଫାଟି, ଦେବତା, ବନରାଜ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଏତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ନାରଦୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାଭ୍ଯଗାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଶଂକରାଯ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ନାରଦ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମା, ବାସୁଦେବ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ମୁନଯୋ ରକ୍ଷିତା ଦେଵା ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵ ଵାନରୌ । ଏତୌ ସଂଜୀଵଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାତ୍ମକଃ
ମୁନି, ଦେବତା, ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାଜ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ସେମାନେଁକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ।
ରକ୍ଷସେ ଶଂଭୁନା ଦତ୍ତୋ ଵରଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୋରାଜ୍ଯେ ବଲଵାନେକ ରାକ୍ଷସଃ
ଶିବ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ଯୁଯୁଧେ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପଲାଯିତାଶ୍ଚ ବହୁଧା ମୃତାଶ୍ଚ ଶତଶୋସୁରାଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ ବର୍ଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବହୁତେ ପଳାଇଗଲେ, ଶତଶଃ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।