ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଗାମାଗ୍ନିମତିପ୍ରଭମ୍ । ସ ଵହ୍ନିର୍ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଚ ଦଗ୍ଧୁମାରବ୍ଧଵାନଥ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ଅଗ୍ନି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ତୃଣାଗ୍ନିରିଵ ଶାଂତୋଽଭୂଦାସାଦ୍ଯ ସଲିଲଂ ଯଥା । ତତୋଽପରାଂ ମହାଜ୍ଵାଲାଂ ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍
ଘାସ କିମ୍ବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ପରି, ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖିଲେ।
ଖଂ ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମହାକାଲୋ ଜ୍ଵାଲାଂ ନିପତିତାମପି । ମନସା ଚିଂତଯଚ୍ଚାପି ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର ଏହାକୁ ମନେ ଭାବିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ନାଶିନୀ ଜ୍ଵାଲା ପ୍ରାଣିନାଂ ଶତକୋଟିଶଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ହି ପିପାସୁଶ୍ଚାପ୍ଯହଂ ତ୍ଵିମାମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ଶତକୋଟି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପିଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ପ୍ରାଶ୍ନାମି ମହତୀଂ ଜ୍ଵାଲାଂ ସଲିଲଂ ତୃଷିତୋ ଯଥା । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵୀରଂ ଵାଗାହ ଚାଶରୀରିଣୀ
ଯେପରି ତରସିଥିବା ଲୋକ ପାଣି ପିଏ, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ପିଇବି। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠ ନାୟକଙ୍କୁ କହିଲା।
ଭାରତ୍ଯୁଵାଚ- ଵୀର ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀଃ କ୍ଵ ତୃଷା କ୍ଵାଶୁଶୁକ୍ଷଣିଃ । ତୃଷିତାନାଂ ଜଲେନାର୍ଥୋ ଵିପରୀତୋ ଵନାଗ୍ନିନା
ଭାରତୀ କହିଲେ— ନାୟକ, ଅତି ଦୁଃସାହସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ! କେଉଁଠି ତରସ, କେଉଁଠି ଶୁଷ୍କତା? ତରସିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପାଣି ଦରକାର, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ।
ନିକାମଂ ଯୋଜନଶିରାଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଶତଯୋଜନଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଶତବାହୁସ୍ତଥାପରଃ
ନିକାମ ନାମକ ରାକ୍ଷସରାଜ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରମାଣ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଆଉ ଜଣେ, ଯାହାର ମୁଖ ଶତଯୋଜନା ଓ ଶତବାହୁ, ସେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ନିଃଶେଷଂ ପୀତସାଗରଃ । ଏତାନନ୍ଯାନସଂଖ୍ଯାତାଞ୍ଜ୍ଵାଲେଯଂ ତାନମାରଯତ୍
ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି ଏମିତି ଅନେକ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭୀଷିକେଯଂ ମହାଜ୍ଵାଲା ତ୍ଵଦୁକ୍ତା ନ ହି ଜାଯତେ । ସରସ୍ଵତି ଭଵତ୍ଯାଂ ଚ ମମରୋଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ— ଭୟଙ୍କର ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କହିଥିବା ପରି, ତୁମ ଓ ମୋ ରୋଷ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ସରସ୍ବତୀ।
ସର୍ଵଦେଵାର୍ଚିତପଦଂ ଵୀରଭଦ୍ରମଵେହି ମାମ୍ । ଭାରତ୍ଯୁଵାଚ- ମଯୋକ୍ତଂ ହିତଭାଵେନ ନ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନାନ୍ଯତୋ ମୁନେ
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସ୍ଥାନର ମାନେ ବୀରଭଦ୍ର, ମୋତେ ଏଭଳି ଜାଣ। ଭାରତୀ କହିଲେ— ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ; ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ନୁହେଁ, ମୁନି।
କୋପମୁତ୍ସୃଜ ଵୀର ତ୍ଵମାତ୍ମନୋହିତମାଚର । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ଭାରତୀ ଵୀରଭୀତିତଃ
କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼, ନାୟକ, ଏବଂ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର। ଏପରି କହି, ଭାରତୀ ଦେବୀ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥ ଵୀରୋ ମହାଜ୍ଵାଲାମପାସୀଲ୍ଲୀଲଯୈଵ ତୁ । କ୍ଷଣେନ ମହତୀ ଜ୍ଵାଲା ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତା
ତାପରେ ନାୟକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ସହଜରେ ଅପସାରଣ କଲେ। କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶତଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ଏକେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ପୀତା ପରମଦୁଃସହା । ଅଥ ଚେଂଦ୍ରମୁଖାନାଂ ଚ ମୁନୀନାଂ ଭସ୍ମରାଶଯଃ
ବୀରଭଦ୍ର ଏକାକି ଏହି ଅତି ଦୁଃସହ ଅଗ୍ନିକୁ ପିଇଗଲେ। ପରେ, ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେଙ୍କ ଭସ୍ମର ଢେର ଦେଖାଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଆହୂତାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନା । ନ ଚାବ୍ରୁଵନ୍ପ୍ରତିଵଚୋ ମୃତା ମୁନିଦିଵୌକସଃ
ମହାତ୍ମା ବୀରଭଦ୍ର ସେମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଡାକିଲେ। କିନ୍ତୁ, ମୃତ ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ନାଶଂ ମୁନିଦିଵୌକସାମ୍ । ଦଧ୍ଯାଵମୂନ୍କଥଂ ସର୍ଵାଞ୍ଜୀଵଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କୋଵିଦଃ
ବୀରଭଦ୍ର ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ— 'ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ କିପରି ପୁଣି ବଞ୍ଚେଇପାରିବି? ଏହି କାମରେ କିଏ ପାରଙ୍ଗତ?'
ଧ୍ଯାନେନ ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚାପି ଜୀଵିତଂ ଭସ୍ମଦେହିନାମ୍ । ଅଥାଚମ୍ଯ ମୃତାନାଂ ତୁ ଭସ୍ମାନ୍ଯଥ ଚ ଭସ୍ମନା
ଧ୍ୟାନ କରି ବୀରଭଦ୍ର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଅଛି। ତାପରେ ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସେ ମୃତମାନେଙ୍କର ଭସ୍ମ ନେଲେ—
ମୃତ୍ଯୁଂଜଯେନ ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରିତେନ ହ୍ଯମଂତ୍ରଯତ୍ । ଅଥୋତ୍ଥିତା ମୁନିଵରାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ରୂପମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମକୁ ମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ତାପରେ, ସେଇ ମହାମୁନିମାନେ ପୁଣି ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉଠିଲେ।
ଅଥ ତେ ଗତଵଂତଶ୍ଚ ଗିରିପାର୍ଶ୍ଵଂ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ତତ୍ରାପି ଭକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ପେଣାତିଶରୀରିଣା
ତାପରେ ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାହାଡ଼ର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଏକ ବଡ଼ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯିଲେ।
ଅଥ ଵୀରୋ ମହାସର୍ପସମୀପମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଵୀରମାଗତମାଲୋକ୍ଯ ଭୁଜଗୋ ଯୋଦ୍ଧୁମାରଭତ୍
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର, ସେ ବଡ଼ ସର୍ପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ସର୍ପ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ଯୁଯୁଧେ ଵର୍ଷମେକଂ ତୁ ନାନାରୂପଧରଃ ଫଣୀ । ଅଥ ଵୀରଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯୌଷ୍ଠଯୁଗଂ କରଯୁଗେନ ଚ
ସେ ସର୍ପ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲା। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଦୁଇ ହାତରେ ସର୍ପର ଦୁଇଟି ଜିହ୍ୱା ଧରିଲେ—
ଦ୍ଵିଧା ଚକ୍ରେ ସମସ୍ତାଂଗଂ ଦେଵାଂସ୍ତତ୍ର ଗତାଯୁଷଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଭସ୍ମନୈଵୈତାଞ୍ଜୀଵଯାମାସ ଶଂକରଃ
ସେ ସର୍ପର ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଶିବ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ବଞ୍ଚାଇଲେ।
ଅଥ ଦେଵାଃ ସମୁନଯୋ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତୁ । ଗତଵଂତୋ ଯଥାମାର୍ଗଂ ଦଦୃଶୂ ରକ୍ଷ ଆଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ସେମାନେ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପଂଚମେଢ୍ରଂ ମହାକାଯଂ ଦୋର୍ଭିଶ୍ଚ ଦଶଭିର୍ଯୁତମ୍ । ପଂଚପାଦସମୋପେତଂ ଶିରୋଭିର୍ଯୁତମଷ୍ଟଭିଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ, ବଡ଼ ଦେହ, ଦଶଟି ବାହୁ, ପାଞ୍ଚଟି ପାଦ ଓ ଅଠଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା।
କାଂକ୍ଷମାଣଂ ମହାହାରଂ ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ହି ଵାଲିନା । ମହାଵରାହଵପୁଷୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ବଲମ୍
ସେ ବଡ଼ ଭୋଜନ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ବାଲି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବଡ଼ ବରାହ ରୂପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ବାଲିଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଲା।
ତାଦୃଶଂ ଦ୍ଵିଗୁଣୀଭୂତଂ କପୌ ଵାଲିନି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତାଦୃଶଂ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସସୁଗ୍ରୀଵଂ ସରାକ୍ଷସଃ
ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଦୁଇଗୁଣ ହୋଇ ବାଲିଙ୍କ ଭିତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ସେଇପରି ଶକ୍ତି ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧେ ପଂଚପାଦୈଃ ସହସା ହତ୍ଯ ଵାଲିନମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ହଂତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ପାଞ୍ଚଟି ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ହଠାତ୍ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆସ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଗ୍ରସତ୍କଵଲଂ ଯଥା । ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଗ୍ରସନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତାମଵାପ ହ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଁହରେ ରଖି, ଖାଦ୍ୟ ମୁଣ୍ଡର ଭଳି ଗିଲିଦେଲେ। ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଗିଲିଯିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
କଥମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ କଥଂ କପିମ୍ । ଏଵଂ ହି ଚିଂତଯାନଂ ତଂ ଵାନରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ମାରିପାରିବି? ବନରକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସନାଥ ସେ ବନରକୁ ସହଜରେ ଗିଲିଦେଲେ।
ଅଗ୍ରସୀଦେକଯତ୍ନେନ ତଥାଭୂତଂ ଚ ରାକ୍ଷସମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯନପରାସ୍ତଥା
ସେ ଭଳି ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକାନ୍ତରେ ଗିଲିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ପଲାଯମାନାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଂଚମେଢ୍ରଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ହସ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନାଦାଯାଭକ୍ଷଯତ୍ତଦା
ସେମାନେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ ଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଖାଇଦେଲେ।