ତସ୍ଯ ଭିତ୍ତିସମୀପେ ତୁ ଭସ୍ମାସ୍ତେ ହ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଭସ୍ମନି ଶ୍ଵା ପପାତାଥ ମମାର ଚ ଗତୋ ଯମମ୍
ସେ ମନ୍ଦିରର ଦିଵାଳ ନିକଟରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଭସ୍ମ ଥିଲା । ସେଇ କୁକୁର ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ଗଲା ।
ଯମଃ ସଂପୂଜ୍ଯାଵନତୋ ଭଵାନ୍ପୁଣ୍ଯତମୋ ମୁନିଃ । ମଦ୍ଗେହେ ଭଵତଃ ସ୍ଥାନଂ ନ ଯୋଗ୍ଯଂ ଗମ୍ଯତାଂ ବହିଃ
ଯମ ତାକୁ ପୂଜା କରି ଓ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ — ଆପଣ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷି । ମୋ ଘରେ ଆପଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୟାକରି ବାହାରକୁ ଯିବେ ।
ଅଥ ଗତ୍ଵା ବହିସ୍ତସ୍ଥୌ ସାରମେଯୋ ଯମୋଦିତଃ । ସଂତାପାଵସ୍ଥିତଂ ତଂ ଚ ନାରଦୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନମୁମ୍
ତାପରେ ସେ କୁକୁର ଯମଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ତାକୁ ନାରଦ ଦେଖିଲେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହ ତିଷ୍ଠସି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଶିଵଭସ୍ମସ୍ଥିତମୃତଂ ଶୈଵଂ ଜାନେ ମହାମତେ
ନାରଦ ପଚାରିଲେ — ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛ ? ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲ । ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ।
ଶୈଵାନାଂ ପାପିନାଂ ଚାପି ସାହସେନ ତନୁତ୍ଯଜାମ୍ । ଯମଲୋକୋ ନ ଚାସ୍ତୀତି ଶିଵାଜ୍ଞା ଶିଵନୋଦିତା
ଶିବଭକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ କରି ଜୋରକରି ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମଲୋକ ନାହିଁ । ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା, ନିଜେ ଶିବ କହିଛନ୍ତି ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ କୈଲାସମଗମନ୍ମୁନିଃ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଶଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦଥୋ ହରମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — ଏଭଳି କୁକୁର ସହ କଥାହେବା ପରେ ମୁନି କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ଦେଵ କଶ୍ଚିଦ୍ଯମପୁରାଦ୍ବହିରାସ୍ତେ ସ କୁକ୍କୁରଃ । ଭସ୍ମନ୍ଯେଵ ମୃତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵଲୋକଂ ସ ଚାର୍ହତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏକ କୁକୁର ଯମପୁରୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଅଛି । ସେ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ତେଣୁ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଅଥ ମୁଖ୍ଯଗଣାଵିଷ୍ଟୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ଶିଵେରିତଃ । ଆନଯାମାସ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ତଦା
ତାପରେ ମୁଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ଭିତରୁ ବୀରଭଦ୍ର, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ କୁକୁରକୁ ଆଣିଲେ । ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ।
ମହେଶପାଦପ୍ରଣତଂ ଦେଵାଯାଥ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍ । ଆହ ମାହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଂ ଗଣମେନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ମହେଶଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା । ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ — ଏହାକୁ ମୋ ଗଣ ଭିତରେ ନିଅ ।
ତଥେତି ଚ ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଗଣଃ ଶ୍ଵାନମୁଖୋଽଭଵତ୍ । ଦଧୀଚ ଉଵାଚ-। ଅତୁଲ୍ଯଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଶିବ କହିଲେ — ତଥା ହେଉ । ସେ କୁକୁର ମୁହଁ ଥିବା ଗଣ ହେଲା । ଦଧୀଚି କହିଲେ — ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଭସ୍ମର ମହିମା କହିଲି ।
ଇତଃ ପରଂ ହି କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ସୁଵ୍ରତେ
ଏହା ପରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ, ହେ ସୁବ୍ରତେ ?
ଶୁଚିସ୍ମିତୋଵାଚ- କଶ୍ଯପଂ ଜମଦଗ୍ନିଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଚ ପୁରା କଥମ୍ । ରରକ୍ଷ ଭସ୍ମ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମୁନେ ମମ
ଶୁଚିସ୍ମିତା କହିଲେ — ଏହି ଭସ୍ମ କେମିତି କାଶ୍ୟପ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ରକ୍ଷା କଲା ? ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ, ହେ ମୁନି ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- କଶ୍ଯପାଦିଯୁତା ଦେଵାଃ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯାଗମନ୍ଗିରିମ୍ । ଶୋକରଂ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଗିରିମଧ୍ଯେ ସୁଶୋଭନମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — କାଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ । ସେହି ପର୍ବତ ଶୋକର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା ।
ନାନାଵିହଂଗସଂକୀର୍ଣଂ ନାନାମୁନିଗଣାଶ୍ରଯମ୍ । ଵାସୁଦେଵାଶ୍ରଯଂ ରମ୍ଯମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଅନେକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା । ଏହା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପରି ମନୋହର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
ଵିଚିତ୍ରଵୃକ୍ଷସଂଵୀତଂ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ତଥାଵିଧଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈତେ ଗିରିଂ ଵଯମଥାପରେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ଏପରି ପର୍ବତକୁ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ ।
ସ୍ତୁଵଂତଃ କେଶଵଂ ତତ୍ର ଗତାଃ ସ୍ମ ଗିରିଶେଶ୍ଵରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ମହାଜ୍ଵାଲାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵଯଂ ଚ ତାମ୍
ସେଠାରେ ଆମେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲୁ, ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ । ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖିଲୁ ଏବଂ ଆମେ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ ।
ମାମେକଂ ତୁ ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ହ୍ଯଦହଦ୍ଦେଵତା ମୁନୀନ୍ । ମାଂ ଦଦାହ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭସ୍ମୀଭୂତା ଵଯଂ ଶୁଭେ
ମୋତେ ଅନଦେଖା କରି, ଦେବୀ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦହିଦେଲେ। ପରେ, ଶୁଭେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲୁ।
ଅସ୍ମାନେତାଦୃଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କେନାପିକାରଣେନାସୌ ଗତଵାନ୍ପର୍ଵତଂ ଚ ତମ୍
ଆମେ ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର କିଛି କାରଣରୁ ସେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ମସ୍ତକସ୍ଥଶିଵଃ ଶୁଚିଃ । ଏକାକୀ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ହାହାଶବ୍ଦମଥାଶୃଣୋତ୍
ସମଗ୍ର ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଢାକା, ମୁଣ୍ଡରେ ଶିବଙ୍କ ଅଭୟ, ସେ ଏକା, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ହାହାକାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଅଥ ଚିଂତାପରଶ୍ଚାସୀନ୍ମ୍ରିଯମାଣ ଶଵଧ୍ଵନିଃ । ଶଵାନାମିଵଗଂଧଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ତନ୍ନିରୀକ୍ଷଣେ
ପରେ, ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ସେ ମୃତ ଦେହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଶବର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଗାମାଗ୍ନିମତିପ୍ରଭମ୍ । ସ ଵହ୍ନିର୍ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଚ ଦଗ୍ଧୁମାରବ୍ଧଵାନଥ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ଅଗ୍ନି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ତୃଣାଗ୍ନିରିଵ ଶାଂତୋଽଭୂଦାସାଦ୍ଯ ସଲିଲଂ ଯଥା । ତତୋଽପରାଂ ମହାଜ୍ଵାଲାଂ ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍
ଘାସ କିମ୍ବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ପରି, ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖିଲେ।
ଖଂ ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମହାକାଲୋ ଜ୍ଵାଲାଂ ନିପତିତାମପି । ମନସା ଚିଂତଯଚ୍ଚାପି ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର ଏହାକୁ ମନେ ଭାବିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ନାଶିନୀ ଜ୍ଵାଲା ପ୍ରାଣିନାଂ ଶତକୋଟିଶଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ହି ପିପାସୁଶ୍ଚାପ୍ଯହଂ ତ୍ଵିମାମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ଶତକୋଟି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପିଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ପ୍ରାଶ୍ନାମି ମହତୀଂ ଜ୍ଵାଲାଂ ସଲିଲଂ ତୃଷିତୋ ଯଥା । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵୀରଂ ଵାଗାହ ଚାଶରୀରିଣୀ
ଯେପରି ତରସିଥିବା ଲୋକ ପାଣି ପିଏ, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ପିଇବି। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠ ନାୟକଙ୍କୁ କହିଲା।
ଭାରତ୍ଯୁଵାଚ- ଵୀର ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀଃ କ୍ଵ ତୃଷା କ୍ଵାଶୁଶୁକ୍ଷଣିଃ । ତୃଷିତାନାଂ ଜଲେନାର୍ଥୋ ଵିପରୀତୋ ଵନାଗ୍ନିନା
ଭାରତୀ କହିଲେ— ନାୟକ, ଅତି ଦୁଃସାହସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ! କେଉଁଠି ତରସ, କେଉଁଠି ଶୁଷ୍କତା? ତରସିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପାଣି ଦରକାର, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ।
ନିକାମଂ ଯୋଜନଶିରାଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଶତଯୋଜନଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଶତବାହୁସ୍ତଥାପରଃ
ନିକାମ ନାମକ ରାକ୍ଷସରାଜ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରମାଣ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଆଉ ଜଣେ, ଯାହାର ମୁଖ ଶତଯୋଜନା ଓ ଶତବାହୁ, ସେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ନିଃଶେଷଂ ପୀତସାଗରଃ । ଏତାନନ୍ଯାନସଂଖ୍ଯାତାଞ୍ଜ୍ଵାଲେଯଂ ତାନମାରଯତ୍
ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି ଏମିତି ଅନେକ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭୀଷିକେଯଂ ମହାଜ୍ଵାଲା ତ୍ଵଦୁକ୍ତା ନ ହି ଜାଯତେ । ସରସ୍ଵତି ଭଵତ୍ଯାଂ ଚ ମମରୋଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ— ଭୟଙ୍କର ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କହିଥିବା ପରି, ତୁମ ଓ ମୋ ରୋଷ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ସରସ୍ବତୀ।
ସର୍ଵଦେଵାର୍ଚିତପଦଂ ଵୀରଭଦ୍ରମଵେହି ମାମ୍ । ଭାରତ୍ଯୁଵାଚ- ମଯୋକ୍ତଂ ହିତଭାଵେନ ନ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନାନ୍ଯତୋ ମୁନେ
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସ୍ଥାନର ମାନେ ବୀରଭଦ୍ର, ମୋତେ ଏଭଳି ଜାଣ। ଭାରତୀ କହିଲେ— ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ; ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ନୁହେଁ, ମୁନି।