ପାଣିପୀଡନମାରଭ୍ଯ ଚୈତଦଂତମହର୍ନିଶମ୍ । ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିର୍ଭର୍ତା ସେଵିତୋ ଯଦି ଭକ୍ତିତଃ
'ମୁଁ ଦିନ ରାତି ହାତ ଦେଇ, କଥା, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି।'
ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ଯଥା ନ ସ୍ଯାଦଵସ୍ଥାତ୍ରିତଯେ ମମ । ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ପତ୍ଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
'ମୋ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟରେ, ମୋ ପତି ସହିତ ମୋତେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସ୍ଵହସ୍ତାଗ୍ରପୁଷ୍ପକଂ ଦ୍ରୁତମାକ୍ଷିପତ୍ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଵଲନଂ ଦୀପ୍ତମଥାପଶ୍ଯଦ୍ଵିମାନକମ୍
ଏପରି କହି ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଫୁଲ ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦେଖିଲେ।
ସୂର୍ଯେଣ ସମମୁତ୍କୃଷ୍ଟମପ୍ସରୋଗୀତଶୋଭିତମ୍ । ଆରୁରୋହ ଵିମାନଂ ସା ଭର୍ତ୍ରା ସାକଂ ଦିଵଂ ଯଯୌ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା, ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଗୀତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରଥକୁ ସେ ଚଢ଼ିଲେ ଏବଂ ପତି ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଯମଃ ପ୍ରାହାଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵନିତାଂ ତାଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ଅକ୍ଷଯଃ ସ୍ଵର୍ଗ ଏଵେହ ନ ଚ ପାପଂ ତଵାସ୍ତି ଵୈ
ଯମ ତାହା ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: 'ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ, ଏଠାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।'
କୋଟିଦ୍ଵଯସମାସ୍ତତ୍ର ନରକେ ହଂତ ପାତକମ୍ । ମୃଷ୍ଟମେଵ ନ ସଂଦେହଃ କିଂତୁ ପାତକମେଵ ଚ
ସେଠାରେ, ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ନରକରେ ଯେତେ ପାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧୋଇଯାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—କିନ୍ତୁ ପାପ ରହିଯାଏ।
ଏକଂ ଶିଵସ୍ଯ ଦୀପାଜ୍ଯଭକ୍ଷଣେନ ସମର୍ଜିତମ୍ । ନ ଵାପି ନରକେ ପାତଃ ଶ୍ଵାନଜନ୍ମଶତଂ ଭଵେତ୍
ଶିବଙ୍କ ଦୀପର ଘିଅ ଖାଇଲେ ଏକ ପାପ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ନରକରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଶତଜନ୍ମ କୁକୁର ହେବା ହୁଏନା।
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶୁଦ୍ଧାନାଂ ପୁନଶ୍ଚ ନରକଃ କଥମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶାତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଭଵେତ୍
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇଥିବାମାନେ ପୁଣି କିପରି ନରକ ପାଇବେ? ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଶିଵଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରସ୍ଯ ପାତକଂ ନୈଵ ନଶ୍ଯତି । ଇତ୍ଥମାହପୁରା ଶଂଭୁରନ୍ଯେଷାଂ ନାଶନଂ ଭଵେତ୍
ଯମ ଉଚ୍ଚାରିଲେ — ଶିବଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରିବାର ପାପ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଶମ୍ଭୁ ଏହିପରି କହିଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ହେଲେ ତାହାର ନାଶ ହୋଇପାରେ ।
ଅଥ ସ ଶ୍ଵାନତାମାପ୍ଯ ଶତାବ୍ଦଂ ସ୍ଯାତ୍ତତଃ ପରମ୍ । ଦଧୀଚମଂଦିରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୃତ୍ଯୋରାସ୍ଯ ଗତୋ ହି ସଃ
ତାପରେ ସେ କୁକୁର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା । ପରେ ସେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖକୁ ଗଲା ।
ତସ୍ଯ ଭିତ୍ତିସମୀପେ ତୁ ଭସ୍ମାସ୍ତେ ହ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଭସ୍ମନି ଶ୍ଵା ପପାତାଥ ମମାର ଚ ଗତୋ ଯମମ୍
ସେ ମନ୍ଦିରର ଦିଵାଳ ନିକଟରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଭସ୍ମ ଥିଲା । ସେଇ କୁକୁର ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ଗଲା ।
ଯମଃ ସଂପୂଜ୍ଯାଵନତୋ ଭଵାନ୍ପୁଣ୍ଯତମୋ ମୁନିଃ । ମଦ୍ଗେହେ ଭଵତଃ ସ୍ଥାନଂ ନ ଯୋଗ୍ଯଂ ଗମ୍ଯତାଂ ବହିଃ
ଯମ ତାକୁ ପୂଜା କରି ଓ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ — ଆପଣ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷି । ମୋ ଘରେ ଆପଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୟାକରି ବାହାରକୁ ଯିବେ ।
ଅଥ ଗତ୍ଵା ବହିସ୍ତସ୍ଥୌ ସାରମେଯୋ ଯମୋଦିତଃ । ସଂତାପାଵସ୍ଥିତଂ ତଂ ଚ ନାରଦୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନମୁମ୍
ତାପରେ ସେ କୁକୁର ଯମଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ତାକୁ ନାରଦ ଦେଖିଲେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହ ତିଷ୍ଠସି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଶିଵଭସ୍ମସ୍ଥିତମୃତଂ ଶୈଵଂ ଜାନେ ମହାମତେ
ନାରଦ ପଚାରିଲେ — ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛ ? ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲ । ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ।
ଶୈଵାନାଂ ପାପିନାଂ ଚାପି ସାହସେନ ତନୁତ୍ଯଜାମ୍ । ଯମଲୋକୋ ନ ଚାସ୍ତୀତି ଶିଵାଜ୍ଞା ଶିଵନୋଦିତା
ଶିବଭକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ କରି ଜୋରକରି ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମଲୋକ ନାହିଁ । ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା, ନିଜେ ଶିବ କହିଛନ୍ତି ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ କୈଲାସମଗମନ୍ମୁନିଃ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଶଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦଥୋ ହରମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — ଏଭଳି କୁକୁର ସହ କଥାହେବା ପରେ ମୁନି କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ଦେଵ କଶ୍ଚିଦ୍ଯମପୁରାଦ୍ବହିରାସ୍ତେ ସ କୁକ୍କୁରଃ । ଭସ୍ମନ୍ଯେଵ ମୃତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵଲୋକଂ ସ ଚାର୍ହତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏକ କୁକୁର ଯମପୁରୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଅଛି । ସେ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ତେଣୁ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଅଥ ମୁଖ୍ଯଗଣାଵିଷ୍ଟୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ଶିଵେରିତଃ । ଆନଯାମାସ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ତଦା
ତାପରେ ମୁଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ଭିତରୁ ବୀରଭଦ୍ର, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ କୁକୁରକୁ ଆଣିଲେ । ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ।
ମହେଶପାଦପ୍ରଣତଂ ଦେଵାଯାଥ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍ । ଆହ ମାହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଂ ଗଣମେନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ମହେଶଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା । ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ — ଏହାକୁ ମୋ ଗଣ ଭିତରେ ନିଅ ।
ତଥେତି ଚ ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଗଣଃ ଶ୍ଵାନମୁଖୋଽଭଵତ୍ । ଦଧୀଚ ଉଵାଚ-। ଅତୁଲ୍ଯଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଶିବ କହିଲେ — ତଥା ହେଉ । ସେ କୁକୁର ମୁହଁ ଥିବା ଗଣ ହେଲା । ଦଧୀଚି କହିଲେ — ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଭସ୍ମର ମହିମା କହିଲି ।
ଇତଃ ପରଂ ହି କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ସୁଵ୍ରତେ
ଏହା ପରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ, ହେ ସୁବ୍ରତେ ?
ଶୁଚିସ୍ମିତୋଵାଚ- କଶ୍ଯପଂ ଜମଦଗ୍ନିଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଚ ପୁରା କଥମ୍ । ରରକ୍ଷ ଭସ୍ମ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମୁନେ ମମ
ଶୁଚିସ୍ମିତା କହିଲେ — ଏହି ଭସ୍ମ କେମିତି କାଶ୍ୟପ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ରକ୍ଷା କଲା ? ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ, ହେ ମୁନି ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- କଶ୍ଯପାଦିଯୁତା ଦେଵାଃ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯାଗମନ୍ଗିରିମ୍ । ଶୋକରଂ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଗିରିମଧ୍ଯେ ସୁଶୋଭନମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — କାଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ । ସେହି ପର୍ବତ ଶୋକର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା ।
ନାନାଵିହଂଗସଂକୀର୍ଣଂ ନାନାମୁନିଗଣାଶ୍ରଯମ୍ । ଵାସୁଦେଵାଶ୍ରଯଂ ରମ୍ଯମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଅନେକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା । ଏହା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପରି ମନୋହର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
ଵିଚିତ୍ରଵୃକ୍ଷସଂଵୀତଂ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ତଥାଵିଧଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈତେ ଗିରିଂ ଵଯମଥାପରେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ଏପରି ପର୍ବତକୁ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ ।
ସ୍ତୁଵଂତଃ କେଶଵଂ ତତ୍ର ଗତାଃ ସ୍ମ ଗିରିଶେଶ୍ଵରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ମହାଜ୍ଵାଲାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵଯଂ ଚ ତାମ୍
ସେଠାରେ ଆମେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲୁ, ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ । ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖିଲୁ ଏବଂ ଆମେ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ ।
ମାମେକଂ ତୁ ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ହ୍ଯଦହଦ୍ଦେଵତା ମୁନୀନ୍ । ମାଂ ଦଦାହ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭସ୍ମୀଭୂତା ଵଯଂ ଶୁଭେ
ମୋତେ ଅନଦେଖା କରି, ଦେବୀ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦହିଦେଲେ। ପରେ, ଶୁଭେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲୁ।
ଅସ୍ମାନେତାଦୃଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କେନାପିକାରଣେନାସୌ ଗତଵାନ୍ପର୍ଵତଂ ଚ ତମ୍
ଆମେ ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର କିଛି କାରଣରୁ ସେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ମସ୍ତକସ୍ଥଶିଵଃ ଶୁଚିଃ । ଏକାକୀ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ହାହାଶବ୍ଦମଥାଶୃଣୋତ୍
ସମଗ୍ର ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଢାକା, ମୁଣ୍ଡରେ ଶିବଙ୍କ ଅଭୟ, ସେ ଏକା, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ହାହାକାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଅଥ ଚିଂତାପରଶ୍ଚାସୀନ୍ମ୍ରିଯମାଣ ଶଵଧ୍ଵନିଃ । ଶଵାନାମିଵଗଂଧଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ତନ୍ନିରୀକ୍ଷଣେ
ପରେ, ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ସେ ମୃତ ଦେହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଶବର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ।