ଜଯଂତୀଂ ସ ଜଗାମାଥ ତଯା ଦତ୍ତମଥାହରତ୍ । ସ୍ନପଂତ୍ଯା ଅଵ୍ଯଯାଯାସ୍ତୁ ହରିଦ୍ରାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ମୁନିଃ
ତାପରେ ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ଦେଇଥିବା ଦାନ ନେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ପାଇଁ ହଳଦୀ ଦେଲେ।
ତତଃ ସ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସନଭୂଷଣାନି ମୁନିର୍ଦଦୌ । ଆହ ଚୈନାଂ ତଵାଂତେଷ୍ଟିଂ କଃ କରୋତି ନିଯୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତମ୍
ତାପରେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଶେଷ ହୋମ କିଏ କରିବ? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର।'
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ତ୍ଵଯୈଵ ମେ ସମସ୍ତାନାଂ କ୍ରିଯାଣାଂ କାରଣଂ ମୁନେ । ପିତାସି ସର୍ଵଂ କୁର୍ଵଦ୍ଯ ନମସ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମ
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ମୁନି, ତୁମେ ମୋ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ। ତୁମେ ମୋ ପିତା, ଆଜି ସବୁ କାମ କର। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।'
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ନାରଦସ୍ତାମୁଵାଚ ହ । ଅଵ୍ଯଯେ ଗଚ୍ଛ ଦହନଂ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଦଧୀଚି କହିଲେ— 'ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ପରେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଅବ୍ୟୟା, ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କର।"'
ଅଥ ସା ଭୂଷିତା ସାଧ୍ଵୀ ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵକମ୍ । ନାରଦଂ ତୁ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୌରାଂଗୀମର୍ପଯନ୍ମନଃ
ତାପରେ ସେ ଶୁଭ୍ର ଶୂଭିତା, ସତୀ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଗୌରାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ମନ ଦେଲେ।
ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମଂଗଲଂସୂତ୍ରଂ ହରିଦ୍ରାମକ୍ଷତାଂସ୍ତଥା । କୁସୁମାନି ଚ ଵାସାଂସି କସ୍ତୂରୀଚଂଦନଂ ତଥା
ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଙ୍ଗଳସୂତ୍ର, ହଳଦୀ, ଅକ୍ଷତ, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର, କସ୍ତୂରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣକଂକତିକାଂ ଚ ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ସ୍ଵଦକ୍ଷିଣାଦିଵସ୍ତ୍ରାଂତଂ ସ୍ପର୍ଶଯିତ୍ଵା ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ସେ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଏବଂ ନିଜ ଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଦିକୁ ଏକେକଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଛୁଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ପାର୍ଵତୀପ୍ରୀତିକାମା ସା ପୁରଂଧ୍ରୀଭ୍ଯୋଽଖିଲଂ ଦଦୌ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାଭିରାକାଶଂ ଦହଂତମିଵ ଚାନଲମ୍
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦୟା ପାଇବା ଆଶାରେ, ସେ ମହିଳା ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ସବୁ ଦେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତାର ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆକାଶକୁ ଦହାଏ।
ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣମାଗତ୍ଯ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗ୍ନେଃ ପୁରତଃ ସତୀ । ଇଦଂ ପ୍ରାହ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପ୍ରହସନ୍ମୁଖୀ
ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ସତୀ ଅଗ୍ନିର ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଜୋଡିହାତରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଇଂଦ୍ରାଦଯୋ ଦିଶାଂପାଲା ମାତର୍ମେଦିନି ଭାସ୍କର । ଧର୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ଭାଷିତମ୍
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ମୋ ମା ମୃଦା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପାଣିପୀଡନମାରଭ୍ଯ ଚୈତଦଂତମହର୍ନିଶମ୍ । ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିର୍ଭର୍ତା ସେଵିତୋ ଯଦି ଭକ୍ତିତଃ
'ମୁଁ ଦିନ ରାତି ହାତ ଦେଇ, କଥା, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି।'
ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ଯଥା ନ ସ୍ଯାଦଵସ୍ଥାତ୍ରିତଯେ ମମ । ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ପତ୍ଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
'ମୋ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟରେ, ମୋ ପତି ସହିତ ମୋତେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସ୍ଵହସ୍ତାଗ୍ରପୁଷ୍ପକଂ ଦ୍ରୁତମାକ୍ଷିପତ୍ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଵଲନଂ ଦୀପ୍ତମଥାପଶ୍ଯଦ୍ଵିମାନକମ୍
ଏପରି କହି ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଫୁଲ ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦେଖିଲେ।
ସୂର୍ଯେଣ ସମମୁତ୍କୃଷ୍ଟମପ୍ସରୋଗୀତଶୋଭିତମ୍ । ଆରୁରୋହ ଵିମାନଂ ସା ଭର୍ତ୍ରା ସାକଂ ଦିଵଂ ଯଯୌ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା, ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଗୀତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରଥକୁ ସେ ଚଢ଼ିଲେ ଏବଂ ପତି ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଯମଃ ପ୍ରାହାଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵନିତାଂ ତାଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ଅକ୍ଷଯଃ ସ୍ଵର୍ଗ ଏଵେହ ନ ଚ ପାପଂ ତଵାସ୍ତି ଵୈ
ଯମ ତାହା ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: 'ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ, ଏଠାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।'
କୋଟିଦ୍ଵଯସମାସ୍ତତ୍ର ନରକେ ହଂତ ପାତକମ୍ । ମୃଷ୍ଟମେଵ ନ ସଂଦେହଃ କିଂତୁ ପାତକମେଵ ଚ
ସେଠାରେ, ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ନରକରେ ଯେତେ ପାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧୋଇଯାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—କିନ୍ତୁ ପାପ ରହିଯାଏ।
ଏକଂ ଶିଵସ୍ଯ ଦୀପାଜ୍ଯଭକ୍ଷଣେନ ସମର୍ଜିତମ୍ । ନ ଵାପି ନରକେ ପାତଃ ଶ୍ଵାନଜନ୍ମଶତଂ ଭଵେତ୍
ଶିବଙ୍କ ଦୀପର ଘିଅ ଖାଇଲେ ଏକ ପାପ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ନରକରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଶତଜନ୍ମ କୁକୁର ହେବା ହୁଏନା।
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶୁଦ୍ଧାନାଂ ପୁନଶ୍ଚ ନରକଃ କଥମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶାତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଭଵେତ୍
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇଥିବାମାନେ ପୁଣି କିପରି ନରକ ପାଇବେ? ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଶିଵଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରସ୍ଯ ପାତକଂ ନୈଵ ନଶ୍ଯତି । ଇତ୍ଥମାହପୁରା ଶଂଭୁରନ୍ଯେଷାଂ ନାଶନଂ ଭଵେତ୍
ଯମ ଉଚ୍ଚାରିଲେ — ଶିବଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରିବାର ପାପ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଶମ୍ଭୁ ଏହିପରି କହିଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ହେଲେ ତାହାର ନାଶ ହୋଇପାରେ ।
ଅଥ ସ ଶ୍ଵାନତାମାପ୍ଯ ଶତାବ୍ଦଂ ସ୍ଯାତ୍ତତଃ ପରମ୍ । ଦଧୀଚମଂଦିରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୃତ୍ଯୋରାସ୍ଯ ଗତୋ ହି ସଃ
ତାପରେ ସେ କୁକୁର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା । ପରେ ସେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖକୁ ଗଲା ।
ତସ୍ଯ ଭିତ୍ତିସମୀପେ ତୁ ଭସ୍ମାସ୍ତେ ହ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଭସ୍ମନି ଶ୍ଵା ପପାତାଥ ମମାର ଚ ଗତୋ ଯମମ୍
ସେ ମନ୍ଦିରର ଦିଵାଳ ନିକଟରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଭସ୍ମ ଥିଲା । ସେଇ କୁକୁର ଏହି ଭସ୍ମ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ଗଲା ।
ଯମଃ ସଂପୂଜ୍ଯାଵନତୋ ଭଵାନ୍ପୁଣ୍ଯତମୋ ମୁନିଃ । ମଦ୍ଗେହେ ଭଵତଃ ସ୍ଥାନଂ ନ ଯୋଗ୍ଯଂ ଗମ୍ଯତାଂ ବହିଃ
ଯମ ତାକୁ ପୂଜା କରି ଓ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ — ଆପଣ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷି । ମୋ ଘରେ ଆପଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୟାକରି ବାହାରକୁ ଯିବେ ।
ଅଥ ଗତ୍ଵା ବହିସ୍ତସ୍ଥୌ ସାରମେଯୋ ଯମୋଦିତଃ । ସଂତାପାଵସ୍ଥିତଂ ତଂ ଚ ନାରଦୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନମୁମ୍
ତାପରେ ସେ କୁକୁର ଯମଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ତାକୁ ନାରଦ ଦେଖିଲେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହ ତିଷ୍ଠସି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଶିଵଭସ୍ମସ୍ଥିତମୃତଂ ଶୈଵଂ ଜାନେ ମହାମତେ
ନାରଦ ପଚାରିଲେ — ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛ ? ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲ । ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ।
ଶୈଵାନାଂ ପାପିନାଂ ଚାପି ସାହସେନ ତନୁତ୍ଯଜାମ୍ । ଯମଲୋକୋ ନ ଚାସ୍ତୀତି ଶିଵାଜ୍ଞା ଶିଵନୋଦିତା
ଶିବଭକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ କରି ଜୋରକରି ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମଲୋକ ନାହିଁ । ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା, ନିଜେ ଶିବ କହିଛନ୍ତି ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ କୈଲାସମଗମନ୍ମୁନିଃ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଶଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦଥୋ ହରମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ — ଏଭଳି କୁକୁର ସହ କଥାହେବା ପରେ ମୁନି କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ଦେଵ କଶ୍ଚିଦ୍ଯମପୁରାଦ୍ବହିରାସ୍ତେ ସ କୁକ୍କୁରଃ । ଭସ୍ମନ୍ଯେଵ ମୃତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵଲୋକଂ ସ ଚାର୍ହତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏକ କୁକୁର ଯମପୁରୀ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଅଛି । ସେ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ତେଣୁ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଅଥ ମୁଖ୍ଯଗଣାଵିଷ୍ଟୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ଶିଵେରିତଃ । ଆନଯାମାସ ତଂ ଶ୍ଵାନଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ତଦା
ତାପରେ ମୁଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ଭିତରୁ ବୀରଭଦ୍ର, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ କୁକୁରକୁ ଆଣିଲେ । ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ।
ମହେଶପାଦପ୍ରଣତଂ ଦେଵାଯାଥ ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍ । ଆହ ମାହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଂ ଗଣମେନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ମହେଶଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା । ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ — ଏହାକୁ ମୋ ଗଣ ଭିତରେ ନିଅ ।
ତଥେତି ଚ ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଗଣଃ ଶ୍ଵାନମୁଖୋଽଭଵତ୍ । ଦଧୀଚ ଉଵାଚ-। ଅତୁଲ୍ଯଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଶିବ କହିଲେ — ତଥା ହେଉ । ସେ କୁକୁର ମୁହଁ ଥିବା ଗଣ ହେଲା । ଦଧୀଚି କହିଲେ — ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଭସ୍ମର ମହିମା କହିଲି ।