ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ- ଅଶକ୍ଯଂ ଯଦି ଵା ଶକ୍ଯଂ ମଯା ଗଂତୁଂ ମୁନେ ଵଦ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶକାଲୋ ଵୈ ଵ୍ଯତୀତୋ ନ ଭଵେଦ୍ଯଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉଁ କି ନାହିଁ, ମୁନି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ସମୟ ଯଦି ଚାଲିଯାଇନଥାଏ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ତ୍ଵେକମିତଃ ସ୍ଥାନାତ୍ପୁରଂ ହିତତ୍ । ଶ୍ଵୋ ଦାହଃ କିଲ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭଵିତା ଗଂତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ—'ଏଠାରୁ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସେହି ସହର ଅଛି; କାଲି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦାହ ସଂସ୍କାର ହେବ—ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ।'
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଦୂରସ୍ଥିତଂ କାଯନାଥଂ ଗଂତୁମର୍ହାମି ହେ ମୁନେ । ତଦ୍ଵଚସ୍ତୁ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ନାରଦସ୍ତାମଭାଷତ
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— ହେ ମୁନି, ମୋର ଦୂରରେ ଥିବା ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ମତେ ଅନୁମତି ମିଳିଛି । ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵିପଂଚୀ ନାଲସଂସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ଭଵ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ତଦା ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରାଂ ଚକ୍ରେ ଗତଂ ଚ ତତ୍
ତୁମେ ନାଳ ତଳେ ବସିଥିବା ବିପଂଚୀ ରୁହ, ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଯାଇ ଆସିବି । ଏଭଳି କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ ।
ଦେଶଂ ନଷ୍ଟଦ୍ଵିଜସ୍ଥାନଂ ତାମୁଵାଚାଵ୍ଯଯାଂ ମୁନିଃ । ରୋଦନଂ ନେହ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ତତ୍ରାଗ୍ନିମେଷ୍ଯସି
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ଗୃହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ମୁନି ଅବ୍ୟୟାଙ୍କୁ କହିଲେ— ଯଦି ତୁମେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଠାରେ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ପାପଂ ଯଦି କୃତଂ ଭଦ୍ରେ ପରପୂରୁଷସେଵନମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ପୁତ୍ରି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଚର
ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବା କରି ପାପ କରିଥିବ, ତେବେ ମୋ ଝିଅ, ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର ।
ତଵୋପପାତକଵ୍ରାତ ନାଶୋ ଵହ୍ନିପ୍ରଵେଶନାତ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ନାରୀଣାଂ ସର୍ଵପାପୋପଶାଂତଯେ
ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଉପପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ; ମୁଁ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ନାରଦଵାକ୍ଯେନ ନୋଦିତା ସା ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ ବ୍ୟତୀତ ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ । ଦଧୀଚି କହିଲେ— ପରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶେ ନାରୀଣାଂ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମହାମୁନେ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସ୍ନାନଂ ମଂଗଲସଂସ୍କାରୋ ଭୂଷଣାଂଜନଧାରଣମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ନାରଦ କହିଲେ— ସ୍ନାନ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଓ କଜଳ ପିନ୍ଧିବା—
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ତଥା ଧୂପଂ ହରିଦ୍ରାକ୍ଷତଧାରଣମ୍ । ମଂଗଲଂ ଚ ତଥା ସୂତ୍ରଂ ପାଦାଲକ୍ତକମେଵ ଚ
ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ହଳଦି ଓ ଅକ୍ଷତ ଲଗାଇବା, ମଙ୍ଗଳ ସୂତ୍ର ଓ ପାଦରେ ଆଲତା ଲଗାଇବା—
ଶକ୍ତ୍ଯା ଦାନଂ ପ୍ରିଯୋକ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯତ୍ଵମେଵ ଚ । ନାନାମଂଗଲଵାଦ୍ଯାନାଂ ଶ୍ରଵଣଂ ଗୀତକସ୍ଯ ଚ
ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ, ଭଲ କଥା କହିବା, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ରଖିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଙ୍ଗଳ ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଶୁଣିବା—
ଵ୍ଯଭିଚାରକୃତେ ପାପେ ତତ୍ପାପସ୍ଯ ପ୍ରଶାଂତଯେ । ଅତୀତଂ ପାତକଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତଦୀରିତମ୍
ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରି ହେଉଥିବା ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ପାପକୁ ଛୁଇଁ, ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।
କୁର୍ଯାଦଥ ସ୍ଵକାଂ ଭୂଷାଂ ଵିପ୍ରାଯ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍ । ଭୂଷାଭାଵେ ସ୍ଵକୀଯେନ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ତା’ପରେ ସେ ନିଜ ଭୂଷଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଭୂଷଣ ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।
ନାନ୍ଯଥା ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନାଶନଂ ଵେତି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ସର୍ଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ହରିଦ୍ରା ମେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଠାରେ ଏହି ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— ମୁଁ ସବୁ କଥା କରିବି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ ହଳଦି ନାହିଁ ।
ଭୂଷଣଂ କିମୁତ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ନ ହ୍ଯସ୍ତି କିଂଚିତ୍ସୌଭାଗ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯମନ୍ଯତ୍ତ୍ଵପେକ୍ଷଯା
ଭୂଷଣ କଥା କ’ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଦିଅ । ନାରଦ କହିଲେ— ତୁମେ ଆଉ କୌଣସି ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ କ୍ଷଣେନାଭ୍ଯଗମତ୍କୈଲାସଂ ଶିଵମଂଦିରମ୍ । ଗିରିଜାମଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ— ପରେ, କିଛି ଖଣ୍ଡରେ ସେ କୈଳାସ, ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ—
ହରିଦ୍ରା ଦୀଯତାଂ ମାତର୍ଭୂଷଣାନି ଚ ସୂତ୍ରକମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଵିଧଵାଯୈ ମଯା କିଂଚିଦ୍ଭୂଷଣଂ ଦୀଯତାଂ କଥମ୍
ମା, ଦୟାକରି ହଳଦି, ଭୂଷଣ ଓ ସୂତ୍ର ଦିଅ । ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— ବିଧବାକୁ ମୁଁ କିପରି ଭୂଷଣ ଦେଇପାରିବି?
ମଯା ଦତ୍ତେ ହି ତସ୍ମିନ୍ଵୈ ଵୈଧଵ୍ଯଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାତର୍ନ ଵିଧଵା ଯାଵଦ୍ଧଵାଂଗଂ ଵର୍ତତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୋର ଦେଇଥିବା ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ବିଧବାବସ୍ଥା ଆସିପାରିବ ନାହିଁ । ନାରଦ କହିଲେ— ମା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେ ବିଧବା ନୁହେଁ ।
ଆଦାହାତ୍ସୂତକଂ ନାସ୍ତି ତିଷ୍ଠେତ୍ସୌଭାଗ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ନ ଚାନ୍ଯଦେହୋ ମଦ୍ଭୂଷାଂ ହରିଦ୍ରାଂ ଧର୍ତୁମର୍ହତି
ଦାହ ପୂର୍ବରୁ ଶୌଚ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌଭାଗ୍ୟ ରହିଥାଏ । ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— ମୋ ଭୂଷଣ କିମ୍ବା ହଳଦି ମୋ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପିନ୍ଧିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।
ଭୂଷଣାଦୌ ମଯା ଦତ୍ତେ ଚିରଂଜୀଵିତମିଷ୍ଯତେ । ଦୀଯତେ ହି ଜଯଂତ୍ଯୈଵ ସର୍ଵମେତତ୍ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍
ମୁଁ ଭୂଷଣ ଓ ଏହାଦିକ ଦେଲେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଆଶା କରାଯାଏ । ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିବ ।
ଜଯଂତୀଂ ସ ଜଗାମାଥ ତଯା ଦତ୍ତମଥାହରତ୍ । ସ୍ନପଂତ୍ଯା ଅଵ୍ଯଯାଯାସ୍ତୁ ହରିଦ୍ରାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ମୁନିଃ
ତାପରେ ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ଦେଇଥିବା ଦାନ ନେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ପାଇଁ ହଳଦୀ ଦେଲେ।
ତତଃ ସ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସନଭୂଷଣାନି ମୁନିର୍ଦଦୌ । ଆହ ଚୈନାଂ ତଵାଂତେଷ୍ଟିଂ କଃ କରୋତି ନିଯୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତମ୍
ତାପରେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଶେଷ ହୋମ କିଏ କରିବ? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର।'
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ତ୍ଵଯୈଵ ମେ ସମସ୍ତାନାଂ କ୍ରିଯାଣାଂ କାରଣଂ ମୁନେ । ପିତାସି ସର୍ଵଂ କୁର୍ଵଦ୍ଯ ନମସ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମ
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ମୁନି, ତୁମେ ମୋ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ। ତୁମେ ମୋ ପିତା, ଆଜି ସବୁ କାମ କର। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।'
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ନାରଦସ୍ତାମୁଵାଚ ହ । ଅଵ୍ଯଯେ ଗଚ୍ଛ ଦହନଂ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଦଧୀଚି କହିଲେ— 'ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ପରେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଅବ୍ୟୟା, ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କର।"'
ଅଥ ସା ଭୂଷିତା ସାଧ୍ଵୀ ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵକମ୍ । ନାରଦଂ ତୁ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୌରାଂଗୀମର୍ପଯନ୍ମନଃ
ତାପରେ ସେ ଶୁଭ୍ର ଶୂଭିତା, ସତୀ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଗୌରାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ମନ ଦେଲେ।
ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମଂଗଲଂସୂତ୍ରଂ ହରିଦ୍ରାମକ୍ଷତାଂସ୍ତଥା । କୁସୁମାନି ଚ ଵାସାଂସି କସ୍ତୂରୀଚଂଦନଂ ତଥା
ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଙ୍ଗଳସୂତ୍ର, ହଳଦୀ, ଅକ୍ଷତ, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର, କସ୍ତୂରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣକଂକତିକାଂ ଚ ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ସ୍ଵଦକ୍ଷିଣାଦିଵସ୍ତ୍ରାଂତଂ ସ୍ପର୍ଶଯିତ୍ଵା ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ସେ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଏବଂ ନିଜ ଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଦିକୁ ଏକେକଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଛୁଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ପାର୍ଵତୀପ୍ରୀତିକାମା ସା ପୁରଂଧ୍ରୀଭ୍ଯୋଽଖିଲଂ ଦଦୌ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାଭିରାକାଶଂ ଦହଂତମିଵ ଚାନଲମ୍
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦୟା ପାଇବା ଆଶାରେ, ସେ ମହିଳା ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ସବୁ ଦେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତାର ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆକାଶକୁ ଦହାଏ।
ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣମାଗତ୍ଯ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗ୍ନେଃ ପୁରତଃ ସତୀ । ଇଦଂ ପ୍ରାହ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପ୍ରହସନ୍ମୁଖୀ
ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ସତୀ ଅଗ୍ନିର ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଜୋଡିହାତରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଇଂଦ୍ରାଦଯୋ ଦିଶାଂପାଲା ମାତର୍ମେଦିନି ଭାସ୍କର । ଧର୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ଭାଷିତମ୍
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— 'ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ମୋ ମା ମୃଦା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'