କୌର୍ମଂ ସମସ୍ତପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଶିଵଭକ୍ତିଦମ୍ । ଇଦଂ ଚ ପଦ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁରାଣଜ୍ଞେନ ଭାଷିତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଓ ଏହି ପଦ୍ୟ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହା ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ତେନସ୍ତଥୈଵ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । କୌର୍ମଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକାତ୍ତତଃ
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, ମଦପାନ କରୁଥିବା, ଚୋରି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏମାନେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ସେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।’
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ପୌରାଣିକମଭାଷତ । ମଯା କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ ନ ଚ ସଂଖ୍ଯାସ୍ତି କାଚନ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋର କରାଯାଇଥିବା ପାପର କୌଣସି ଗଣନା ନାହିଁ।’
ଅଶେଷପାପସଂଦୋହନାଶନଂ ତଦିହୋଚ୍ଯତାମ୍ । ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଆରାଧଯ ସ୍ଵଦେଵେଶଂ ଶଂକରଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍
‘ସମସ୍ତ ପାପ ସଂଚୟ ନାଶ କରୁଥିବା ଉପାୟ ଏଠାରେ କହ।’ ପୁରାଣ ପାଠକ କହିଲେ—‘ନିଜ ଦେବତା ମହାଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।’
ତସ୍ଯ ସଂପୂଜନାଦ୍ଵିପ୍ର ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ପାପମେଵ ତମଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ନଶ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପାପକୁ ଅନ୍ଧକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରାଯାଏ।
ଅଥଵା ପୂଜଯା ଵିପ୍ର ସମସ୍ତାଘଵିନାଶନମ୍ । ଜ୍ଞାନପୂଜାଵିହୀନାନାଂ ନରକେ ପତନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଅଥବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନର ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନରକକୁ ପତନ ନିଶ୍ଚିତ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ଦ୍ଵିଜୋ ହ୍ଯଭିଗତଃ ଶିଵାଲଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଦ୍ରୋଣପୁଷ୍ପସହସ୍ରେଣ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ—ତାପରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହଜାର ଡ୍ରୋଣ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଗୃହଂ ଜଗାମ ଚ ତତୋ ଭୋଜନଂ କୃତଵାନଥ । ଵିହାଯ କ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ଵିପ୍ରୋ ଜଗାମେଷ୍ଟାଂ ଭୁଵଂ ତତଃ
ତାପରେ ସେ ଘରକୁ ଫେରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟା ଜନାନୀକୁ ଛାଡି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ହଵିଷ୍ଯମନ୍ନମାଦାଯ ଭୁକ୍ତ୍ଯଶକ୍ତେଃ ଶିଵାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ଦୀପସ୍ଥିତାଜ୍ଯେନ ଭୋଜନଂ କୃତଵାନ୍ବହିଃ
ହବିଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଖାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀପରେ ଘିଅ ରଖି, ବାହାରେ ବସି ଖାଇଲେ।
ଅଥ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯମଲୋକଂ ଜଗାମ ଵୈ । ଯମ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯା କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ କେଷାଂଚିନ୍ନାଶନଂ ପୁରା
ତାପରେ, ମୃତ୍ୟୁର ବଶେ ହୋଇ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ଯମ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକର କେତେକ ମାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
ତ୍ଵଯୈକଦିଵସେ ପୂଜା ଶଂକରସ୍ଯ ଯତଃ କୃତା । ତଵ ପାପସହସ୍ରଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ଭଵତୋ ଦ୍ଵିଜ
ତୁମେ ଏକ ଦିନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ହଜାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ସ୍ଥିତାନାମପି ପାପାନାଂ ଫଲଂ ନରକପାତନମ୍ । ଵର୍ଷକୋଟିଦ୍ଵଯଂ ଵିପ୍ର ଶ୍ଵାନଜନ୍ମଶତଂ ପୁନଃ
ଯେଉଁ ପାପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଫଳ ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ନରକ ଯାତନା; ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ ପୁଣି ଶତଜନ୍ମ କୁକୁର ଭାବେ ମିଳିବ।
ଶିଵଦୀପାଜ୍ଯହରଣାତ୍ଫଲଂ ନରକସେଵନମ୍ । ନରକେ ଚ ସ୍ଥିତିସ୍ତସ୍ଯ ଶତଵର୍ଷଂ ସୁଭୀଷଣମ୍
ଶିବଙ୍କ ଦୀପର ଘିଅ ନେଇଥିବାର ଫଳ ହେଉଛି ନରକରେ ବାସ; ଏଠାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଶତବର୍ଷ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
କୁଂଭୀପାକେ ଚ କାଷ୍ଠତ୍ଵଂ ଭସ୍ମ ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵର୍ଷାଣାଂ ଦଶକଂ ତ୍ଵେଵଂ କୃମିଭୁକ୍ତିଃ ପରଂ ଦଶ
କୁଁଭୀପାକ ନରକରେ ସେ କାଠ ହେବେ, ପୁଣି ପୁଣି ଭସ୍ମ ହେବେ; ଦଶ ବର୍ଷ ଏଭଳି ଯାତନା ଭୋଗିବେ, ଏବଂ ପରେ ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୀଟମାନେ ଖାଇବେ।
ପୁନଶ୍ଚ ଦୀପଵର୍ତିତ୍ଵଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ତଥା ଦଶ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାମେଧ୍ଯପୁରୀଷେଷୁ ମୂତ୍ରରେତୋହ୍ରଦେଷୁ ଚ
ପୁଣି ସେ ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀପର ବାତି ହେବେ, ଏବଂ ଏଭଳି କଫ, ମଳ ଓ ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ଶୁକ୍ର ଝିଲିକାରେ ରହିବେ।
ଉନ୍ମଜ୍ଜ୍ଯ ଚ ନିମଜ୍ଜ୍ଯାଥ ଶ୍ଲେଷ୍ମଵିଣ୍ମଲଭୋଜନମ୍ । ତତୋ ନରକଶେଷେଣ ଶ୍ଵାନଜନ୍ମଶତଂ ପରମ୍
ସେଠାରେ ଉପରକୁ ଉଠିବେ, ପୁଣି ତଳକୁ ଯିବେ, କଫ ଓ ମଳ ଖାଇବେ; ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ନରକ ଯାତନା ପରେ, ସେ ଶତଜନ୍ମ କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଯମଵାକ୍ଯମିତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିପପାତ ଚ । ଅଥ ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପତିଚିଂତାପରାଭଵତ୍
ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ତସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ନାରଦୋଽଭ୍ଯଗାତ୍ । ନାରଦସ୍ଯ ପପାତାସୌ ପାଦଯୋରତିଦୁଃଖିତା
ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିପଟେ ନାରଦ ଆସିଲେ; ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ମୁନିଃ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଗତାଯୁଷମଭାଷତ । ଅଯି ମୁଗ୍ଧେ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଭର୍ତାରଂ ଗଂତୁମର୍ହସି
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ କହିଲେ—'ହେ ଭୋଲା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।'
ଭର୍ତା ତେ ହି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମୃତୋ ବଂଧୁଵିଵର୍ଜିତଃ । ନ ରୋଦିତଵ୍ଯଂ ତେ ଭଦ୍ରେ ଜ୍ଵଲନଂ ପ୍ରଵିଶସ୍ଵ ଭୋଃ
'ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ହେ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମ୍ପର୍କୀୟ ବିହୀନ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଭଦ୍ରା, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କର।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ- ଅଶକ୍ଯଂ ଯଦି ଵା ଶକ୍ଯଂ ମଯା ଗଂତୁଂ ମୁନେ ଵଦ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶକାଲୋ ଵୈ ଵ୍ଯତୀତୋ ନ ଭଵେଦ୍ଯଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉଁ କି ନାହିଁ, ମୁନି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ସମୟ ଯଦି ଚାଲିଯାଇନଥାଏ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ତ୍ଵେକମିତଃ ସ୍ଥାନାତ୍ପୁରଂ ହିତତ୍ । ଶ୍ଵୋ ଦାହଃ କିଲ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭଵିତା ଗଂତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ—'ଏଠାରୁ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସେହି ସହର ଅଛି; କାଲି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦାହ ସଂସ୍କାର ହେବ—ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ।'
ଅଵ୍ଯଯୋଵାଚ- ଦୂରସ୍ଥିତଂ କାଯନାଥଂ ଗଂତୁମର୍ହାମି ହେ ମୁନେ । ତଦ୍ଵଚସ୍ତୁ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ନାରଦସ୍ତାମଭାଷତ
ଅବ୍ୟୟା କହିଲେ— ହେ ମୁନି, ମୋର ଦୂରରେ ଥିବା ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ମତେ ଅନୁମତି ମିଳିଛି । ଏହି କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵିପଂଚୀ ନାଲସଂସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ଭଵ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ତଦା ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରାଂ ଚକ୍ରେ ଗତଂ ଚ ତତ୍
ତୁମେ ନାଳ ତଳେ ବସିଥିବା ବିପଂଚୀ ରୁହ, ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଯାଇ ଆସିବି । ଏଭଳି କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ ।
ଦେଶଂ ନଷ୍ଟଦ୍ଵିଜସ୍ଥାନଂ ତାମୁଵାଚାଵ୍ଯଯାଂ ମୁନିଃ । ରୋଦନଂ ନେହ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ତତ୍ରାଗ୍ନିମେଷ୍ଯସି
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ଗୃହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ମୁନି ଅବ୍ୟୟାଙ୍କୁ କହିଲେ— ଯଦି ତୁମେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଠାରେ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ପାପଂ ଯଦି କୃତଂ ଭଦ୍ରେ ପରପୂରୁଷସେଵନମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ପୁତ୍ରି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଚର
ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବା କରି ପାପ କରିଥିବ, ତେବେ ମୋ ଝିଅ, ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର ।
ତଵୋପପାତକଵ୍ରାତ ନାଶୋ ଵହ୍ନିପ୍ରଵେଶନାତ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ନାରୀଣାଂ ସର୍ଵପାପୋପଶାଂତଯେ
ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଉପପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ; ମୁଁ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ନାରଦଵାକ୍ଯେନ ନୋଦିତା ସା ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ ବ୍ୟତୀତ ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ । ଦଧୀଚି କହିଲେ— ପରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶେ ନାରୀଣାଂ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମହାମୁନେ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସ୍ନାନଂ ମଂଗଲସଂସ୍କାରୋ ଭୂଷଣାଂଜନଧାରଣମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ନାରଦ କହିଲେ— ସ୍ନାନ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଓ କଜଳ ପିନ୍ଧିବା—
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ତଥା ଧୂପଂ ହରିଦ୍ରାକ୍ଷତଧାରଣମ୍ । ମଂଗଲଂ ଚ ତଥା ସୂତ୍ରଂ ପାଦାଲକ୍ତକମେଵ ଚ
ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ହଳଦି ଓ ଅକ୍ଷତ ଲଗାଇବା, ମଙ୍ଗଳ ସୂତ୍ର ଓ ପାଦରେ ଆଲତା ଲଗାଇବା—