ବାହୁମୂଲକୁଚଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ସ୍ଵଯୋନିସ୍ପର୍ଶଦର୍ଶନାତ୍ । କସ୍ଯ ନ ସ୍ଖଲତେ ଚେତୋ ରେତଃ ସ୍କନ୍ନଂ ଚ ନୋ ଭଵେତ୍
ବାହୁର ମୂଳ, ଦୁଇ ଛାତି, କିମ୍ବା ନିଜ ଯୌନାଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ଛୁଇଁଲେ, କାହାର ମନ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ? କାହାର ରେତସ୍ ଝରେନାହିଁ?
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା କ୍ଷତ୍ରିଯା ଗୃହମଭ୍ଯଗାତ୍ । ସ୍ଵଗୃହଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ମଂଦଂ ମଂଦଂ ରୁରୋଦ ଵୈ
ଦଧୀଚି କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବି, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟା ଘରକୁ ଗଲେ; ନିଜ ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧୀରେ ଧୀରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଚିରଂ କାଲଂ ଚ ରୁଦିତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କରୁଣାନିଧିଃ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କାନ୍ଦିଲେ, ତାପରେ ସେ କରୁଣାର ସମୁଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧାତୁର ରାଜଯୋଗିନାଂ ଵିଷାଗ୍ନିତୋଯାଦ୍ରି ନିପାତନାଦିନା । ଦୁଃଖସ୍ଯ ଚୈଵୋଦ୍ଧରଣଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ କୂପସ୍ଯଦାନେନ ସମଂ ଵଦଂତି
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ରାଜା, ଯୋଗୀ, ବା ବିଷ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା— ଏହା କୁଆଁ ଦାନ କରିବା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଚାର୍ଯ ଵିପ୍ରୋଽସୌ ଶୁଚିର୍ଭୂତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ତସ୍ଯାଃ ସମୀପମଗମତ୍ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଲଂ ଶୋକେନ ମହତା ଇହାମୁତ୍ର ଵିରୋଧିନା । ଶରୀରଶୋଷଣଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଚିତ୍ତଵିଧ୍ଵଂସନଂ ତଥା
ଏତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହା ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଅପକାରୀ, ଏହା ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ ଓ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକମିମଂ ବାଲେ ନ ଚାର୍ଥଃ ଶୋଚିତେନ ଵୈ । ଶୋକସ୍ଯ କାରଣଂ କିଂ ଵା ଯେନେତ୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ଏଇ ଛୁଆ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼। ଦୁଃଖ କରିବାରେ କୌଣସି ଉପକାର ନାହିଁ। ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ, କଣ ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ?
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ଦ୍ଵିଜେନାଥ ନ ସା କିଂଚିଦୁଵାଚ ହ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତେଵାପତଦ୍ଭୂମୌ ତମଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ଵୀକ୍ଷତେ
ଦଧୀଚି କହିଲେ— ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମୂର୍ଛା ପଡ଼ି ଭୂମିରେ ଢେହିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନଥିବା ପରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ତାମଥୋତ୍ଥାପଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ଉତ୍ଥିତୋତ୍ଥାପିତା ତେନ ନିପପାତ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ସତ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଉଠାରେ ତାକୁ ଉଠାଇଲେ। ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣିପୁଣି ଢେହିଯାଉଥିଲେ।
ପତିତାଂ ପତିତାଂ ଵିପ୍ରୋ ନିଷଦ୍ଯୋତ୍ଥାପ୍ଯ ତାଂ ପୁନଃ । ଅଂକମାରୋପଯାମାସ ପ୍ରମମାର୍ଜ ଵିଲୋଚନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଢେହିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବସି ତାକୁ ଉଠାଇଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଆଂକୁରେ ବସାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ମଧୁର ଭାବରେ ପୋଛିଦେଲେ।
ଅଥ ସା ମୂର୍ଚ୍ଛିତେଵାଶୁ ଵସନଂ ପରିମୁଚ୍ଯ ତମ୍ । ଦର୍ଶଯଂତୀ ସ୍ତନୌ ଗୁହ୍ଯଂ ବାହୁମୂଲେ ଵିଲୋଚନେ
ତାପରେ ସେ ମୂର୍ଛା ପଡ଼ିଥିବା ପରି ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଗା ଖୋଲିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଛାତି, ଗୁପ୍ତଅଂଶ ଏବଂ ବାହୁର ମୂଳରେ ଥିବା ଆଖି ଦେଖାଇଲେ।
ଆଲଂବ୍ଯ କଂଠେ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସ୍ତନାଭ୍ଯାମସ୍ପୃଶଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଚଂଦ୍ରାତପଶ୍ଚ ଵିଶଦୋ ମଂଦମାରୁତସଂଭଵଃ
ସେ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଗଳାକୁ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ, ଛାତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଲାଗିଥିବା ପରି ଶିତଳ ପ୍ରଭା ଏବଂ ମନୋହର ପବନ ବହୁଥିଲା।
ଅଥ ଚିଂତାପରୋ ଵିପ୍ରୋ ନୈଵ କାର୍ଯମିଦଂ ମମ । ପିତୁର୍ଵା ମାତୁରୁଚିତଂ ପତ୍ଯୁର୍ଵାଥ ଗୁରୋସ୍ତଥା
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ— ଏହା ମୋର କାମ ନୁହେଁ, ଏହା ତାଙ୍କର ବାପା, ମାଆ, ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ଉଚିତ।
ଅସଂବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଂ ଵିପରୀତଂ ଵିଭାତି ଵୈ । ଅଥ କାମଃ ସମାଯାତୋ ରହସ୍ଯେ ସ୍ଥିତଯୋସ୍ତଯୋଃ
ମୋତେ ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ମୁଁ ସଚେତନ ନୁହେଁ, ସବୁ କିଛି ଉଲ୍ଟା ଦେଖାଯାଉଛି। ତାପରେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଥିବାବେଳେ, ମନରେ କାମନା ଉପଜିଲା।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଦ୍ଵିଜଂ କାମୋ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ସ୍ମରବାଣାତୁରୋ ଵିପ୍ରଶ୍ଚିଂତଯାମାସ କାମୁକଃ
କାମନା, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମପୀଡିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଇଯଂ ସୁଚାରୁ ସର୍ଵାଂଗୀ କାମିନୀଵ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ନୋଚେଦ୍ଯୋନିମୁଖେ ହ୍ଯସ୍ଯାଃ କଥଂ ରୋମାଂଚସଂଭଵଃ
ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, କାମିନୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ନହେଲେ ତାଙ୍କର ଯୋନିର ମୁଖରେ କିପରି ରୋମାଞ୍ଚ ହେବ?
ତଦେତସ୍ଯାଃ କୁଚସ୍ପର୍ଶାତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା କୁଚୌ ଯୋନିଂ ଦ୍ଵିଜୋଽସ୍ପୃଶତ୍
ତେଣୁ, ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସବୁ କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଛାତି ଓ ଯୋନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ସାପି ମୂର୍ଚ୍ଛିତରୂପେଵ ମଂଦସ୍ମିତମୁଖାଭଵତ୍ । ଆଲିଲିଂଗ ଦ୍ଵିଜଂ ଗାଢମାନନଂ ଚ ଚୁଚୁଂବ ହ
ସେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ପରି ମନ୍ଦହାସ ମୁହଁରେ ଆଣିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ତଯୋରଥ ସମାଯୋଗୋ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତମପ୍ଯଭୂତ୍ । ଗତେ ଵର୍ଷଶତେ ପଶ୍ଚାଦେକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଏକତା ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା। ଶତ ବର୍ଷ ପରେ ଏକ ଦିନ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ସ୍ନାତୁଂ ଯଯୌ ନଦୀଂ ପ୍ରାତଃ ସାପି ଵିପ୍ରପ୍ରସଂଗତଃ । ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର ତଥା ଚକ୍ରେ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତଵାନଥ
ସକାଳେ ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆସକ୍ତି ହୋଇ, ସେଠାରେ ସେଇଭଳି ସ୍ନାନ କଲେ, ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ।
କୌର୍ମଂ ସମସ୍ତପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଶିଵଭକ୍ତିଦମ୍ । ଇଦଂ ଚ ପଦ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁରାଣଜ୍ଞେନ ଭାଷିତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଓ ଏହି ପଦ୍ୟ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହା ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ତେନସ୍ତଥୈଵ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । କୌର୍ମଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକାତ୍ତତଃ
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, ମଦପାନ କରୁଥିବା, ଚୋରି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏମାନେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ସେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।’
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ପୌରାଣିକମଭାଷତ । ମଯା କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ ନ ଚ ସଂଖ୍ଯାସ୍ତି କାଚନ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋର କରାଯାଇଥିବା ପାପର କୌଣସି ଗଣନା ନାହିଁ।’
ଅଶେଷପାପସଂଦୋହନାଶନଂ ତଦିହୋଚ୍ଯତାମ୍ । ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଆରାଧଯ ସ୍ଵଦେଵେଶଂ ଶଂକରଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍
‘ସମସ୍ତ ପାପ ସଂଚୟ ନାଶ କରୁଥିବା ଉପାୟ ଏଠାରେ କହ।’ ପୁରାଣ ପାଠକ କହିଲେ—‘ନିଜ ଦେବତା ମହାଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।’
ତସ୍ଯ ସଂପୂଜନାଦ୍ଵିପ୍ର ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ପାପମେଵ ତମଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ନଶ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପାପକୁ ଅନ୍ଧକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରାଯାଏ।
ଅଥଵା ପୂଜଯା ଵିପ୍ର ସମସ୍ତାଘଵିନାଶନମ୍ । ଜ୍ଞାନପୂଜାଵିହୀନାନାଂ ନରକେ ପତନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଅଥବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନର ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନରକକୁ ପତନ ନିଶ୍ଚିତ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଅଥ ଦ୍ଵିଜୋ ହ୍ଯଭିଗତଃ ଶିଵାଲଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଦ୍ରୋଣପୁଷ୍ପସହସ୍ରେଣ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଦଧୀଚି କହିଲେ—ତାପରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହଜାର ଡ୍ରୋଣ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଗୃହଂ ଜଗାମ ଚ ତତୋ ଭୋଜନଂ କୃତଵାନଥ । ଵିହାଯ କ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ଵିପ୍ରୋ ଜଗାମେଷ୍ଟାଂ ଭୁଵଂ ତତଃ
ତାପରେ ସେ ଘରକୁ ଫେରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟା ଜନାନୀକୁ ଛାଡି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ହଵିଷ୍ଯମନ୍ନମାଦାଯ ଭୁକ୍ତ୍ଯଶକ୍ତେଃ ଶିଵାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ଦୀପସ୍ଥିତାଜ୍ଯେନ ଭୋଜନଂ କୃତଵାନ୍ବହିଃ
ହବିଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଖାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀପରେ ଘିଅ ରଖି, ବାହାରେ ବସି ଖାଇଲେ।
ଅଥ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯମଲୋକଂ ଜଗାମ ଵୈ । ଯମ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯା କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ କେଷାଂଚିନ୍ନାଶନଂ ପୁରା
ତାପରେ, ମୃତ୍ୟୁର ବଶେ ହୋଇ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ଯମ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକର କେତେକ ମାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।