ଆଦୌ କଲଂକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗୁଣଵଜ୍ଜନୈଃ । ଅନର୍ଥଭାଷିଣୀ କ୍ରୂରା କୁମୂର୍ତ୍ତିର୍ଗୁଣଵର୍ଜିତା
ପ୍ରଥମେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାଗ ଗୁଣବାନ ଲୋକମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ଯିଏ ଅନର୍ଥ କଥା କହେ, କ୍ରୁର ଏବଂ ଖରାପ ଚରିତ୍ରର, ସେ ଗୁଣହୀନ।
ଯଦାହଂ ନାସ୍ମି ଗୁଣିନୀ ଭଜତୁ ତ୍ଵାଂ ତଦା ପତିଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଦ୍ମଗଂଧା ସା କ୍ରୋଧାତ୍କୋକନଦେକ୍ଷଣା
ମୁଁ ଯଦି ଗୁଣବତୀ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମର ପତି ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତୁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା, ଯାହାର ଆଖି କମଳ ପରି, କ୍ରୋଧରେ—
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵର୍ଣପର୍ଯଙ୍କାତ୍କୁର୍ଵଂତୀ କରୁଣଂ ମହତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ- ପ୍ରିଯେ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ମାଂ ଵିହାଯ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି
ସୁନାର ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ କାନ୍ଦିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ପ୍ରିୟା, ମୋର ପ୍ରାଣର ମାଲିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯାଉଛ?
ମଯା କିମପରାଦ୍ଧଂ ତେ ମମ ତଦ୍ଵଦ ସୁଂଦରି । କାଂତେ ଦାସୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ଦାସକର୍ମ କରୋମି ତେ
ମୁଁ କଣ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛି? ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ କୁହ। ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଦାସ, ତୁମ ପାଇଁ ଦାସର କାମ କରୁଛି।
ଦାସପତ୍ନୀ ଭଵେଦ୍ଦାସୀ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ନ ଶୃଣୋଷି କମ୍ । ସମୁତ୍ଥାଯ ତତଃ ଶକ୍ରସ୍ତନ୍ମୋହାକୁଲମାନସଃ
ଦାସର ଜଣେ ଜଣା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଦାସୀ ହୁଏ; ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣୁନାହାଁ। ତାପରେ ଶକ୍ର ଉଠି, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ—
ଅଂକେ ନିଵେଶଯାମାସ ଭୂଯସ୍ତାଂ ଵରସୁଂଦରୀମ୍ । ଶଚ୍ଯୁଵାଚ- କ୍ରୌଂଚିତ୍ଵଜ୍ଜୀଵନଂ ଧନ୍ଯଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ମଜ୍ଜୀଵନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ଅଂକରେ ବସାଇଲେ। ଶଚୀ କହିଲେ — କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ।
ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ନିତ୍ଯଂ ଦୁର୍ଭଗାହଂ ଵରାଂଗନା । ଯାଵତ୍ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯଂ କ୍ରୌଂଚି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯତେ କ୍ଷଯମ୍
ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଓ ମହିଳା। କ୍ରଉଞ୍ଚର ପୁଣ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବ।
କ୍ରୌଂଚଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୁଃଖଂଭୂଯୋଽପି ଭୋକ୍ଷ୍ଯସି । ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେଣସମଂ ତାଵତ୍କୁରୁ କେଲି ଯଥାସୁଖମ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପୁଣି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ସେଯାଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର।
କିଯଦ୍ଭିର୍ଦିଵସୈଃ କ୍ରୌଂଚି ନ ଭଵେତ୍ତଵ ନିର୍ଗୁଣେ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ନିଶମ୍ଯ ସା ୫୦ 7.8.
କେତେ ଦିନ, ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ତୁମେ ଏମିତି ନିର୍ଗୁଣ ରହିବ? ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଭାଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ତାଂ ସତୀମ୍ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ- ପୁଲୋମଜେ ଵରାରୋହେ ଚିତ୍ରମେତତ୍ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍
ବିରୋଧ ଛାଡ଼ି, ସେ ସତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ — ପୁଲୋମାର କନ୍ୟା, ମହିଳାମଣି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
କ୍ରୌଂଚୀ କଥମହଂ ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ନତଃ । କାହଂ କୁତ୍ରସ୍ଥିତା ଚାପି କଥମତ୍ରାଗତା ସତୀ
ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ମୋତେ କୁହ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠି ବସୁଛ? କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏହା ସବୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କାଲୈଃ କିଯଦ୍ଭିର୍ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷୀଣତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି । ଶଚ୍ଯୁଵାଚ- ପଦ୍ମଗନ୍ଧେ ପୁରା ତ୍ଵଂ ହି କ୍ରୌଂଚୀ ପକ୍ଷିସମୁଦ୍ଭଵା
ମୋର ସୁକୃତ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ ଏବଂ କେବେ ଶେଷ ହେବ? — ଶଚୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ତୁମେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ନାମକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ, ତୁମର ଶରୀରରେ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା।
ଅମେଧ୍ଯମାମିଷଂ କୀଟାନ୍ଭକ୍ଷଯଂତୀ କ୍ଷିତୌ ସ୍ଥିତା । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧତରୁରେକୋଽସ୍ତି ଗଙ୍ଗାତୀରେ ମନୋରମେ
ପୃଥିବୀରେ ରହି, ତୁମେ ଅପବିତ୍ର ମାଂସ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ଖାଉଥିଲ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୂର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା।
ତତ୍ର ନୀଡଂ ଵିନିର୍ମାଯ ଭଵତ୍ଯା ଵସତିଃ କୃତା । ଏକଦା କୃଷ୍ଣସର୍ପେଣ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପାଦପେ
ସେଠି ତୁମେ ଏକ ଘଉଁ ତିଆରି କରି ରହୁଥିଲ। ଏକ ଦିନ, ଏହି ବଟବୃକ୍ଷରେ ଏକ କଳା ସାପ ଆସିଲା।
ନୀଡଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଷ୍ଟା ତ୍ଵଂ ସହସା ପଂଚତାଂ ଗତା । କ୍ରଵ୍ଯାଣି ତଵ ସର୍ଵାଣି ସ ସର୍ପୋ ଭକ୍ଷଯତ୍କ୍ରୁଧା
ସେ ସାପ ତୁମର ଘଉଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତୁମକୁ ଦଂଶିଲା, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲ। ସେ ସାପ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲା।
ସ୍ଥିତାନି ତତ୍ରୈଵାସ୍ଥୀନି ନିର୍ମାଂସାନି ଵରାନନେ । କଦାଚିତ୍ପଵନୈର୍ଭଦ୍ରେ ମହଦ୍ଭିଃ ସ ଚ ପାତିତଃ
ତୁମର ମାଂସହୀନ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ସେଠି ରହିଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। କେତେବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ପବନ ଆସି, ସେ ସାପକୁ ମଧ୍ୟ ଗଛରୁ ଖସାଇଦେଲା।
ଭଗ୍ନଃ ପପାତ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସମୂଲୋଽପି ଵରାଂଗନେ । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପତିତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ଯଗ୍ରୋଧେ ଧରଣୀରୁହେ
ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ମୂଳସହିତ ଭାଙ୍ଗି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା, ହେ ରମଣୀ। ଯେତେବେଳେ ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡ଼ିଗଲା—
ଗଙ୍ଗାଜଲୈଃ ପ୍ଲାଵିତାନି ତାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ତଵୋତ୍ତମେ । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ତାନି ଚ
ତୁମର ଉତ୍ତମ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଧୋଇଦେଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ରହିବ।
ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ଭଵିଷ୍ଯସି ସଦୈଵ ହି । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମଗଂଧେ ମଯାଧୁନା
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସଦା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରହିବ। ଏଭଳି, ହେ ପଦ୍ମଗନ୍ଧେ, ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଶକ୍ରୋଽପି ଵଶଗସ୍ତଵ । ଧନ୍ଯା ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ ଦେଵୀ କ୍ରୌଂଚୀ ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ଯାହାର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ—
ତ୍ଵମସ୍ପୃଶ୍ଯାସି ଚାଣ୍ଡାଲୈରଂକେସ୍ଵପିଷି ଵଜ୍ରିଣଃ । ତେନାପମାନିତା ସାଧ୍ଵୀ ଶକ୍ରେଣାପି ପୁଲୋମଜା
ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେଉନାହାଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଶା। ଏହିଭଳି, ପୁଲୋମଜା ନାମକ ସତୀ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ପରିମ୍ଲାନମୁଖାଂଭୋଜା ସା ଜଗାମ ଯଥାଗତା । ଶକ୍ରାଂକ ଏଵ ସା ତସ୍ଥୌ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ଵରାଂଗନା
ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ରହିଗଲେ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ହୃଦଯେ ତସ୍ଯା ଜାଗରୂକମିଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅଥୈକଦା ସୁରାଧୀଶଃ ସୁପ୍ରୀତସ୍ତଦ୍ଗୁଣୈର୍ଦ୍ଵିଜ
ସେଇ କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଭାବରେ ରହିଲା। ଏହାପରେ ଏକ ଦିନ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଖୁସି ହେଲେ—
ଵରଂ ଵରଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ସ୍ଵଯଂ ତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵତାଧୀଶୋ ନାରୀକୋଟିପତିସ୍ଥତା
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏକ ଵର ଚୟନ କର।' ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ଅନେକ ନାରୀଙ୍କ ପତି—'
ତଥାପ୍ଯସି ମମାଧୀନଃ ସ୍ଵାମିନ୍କିମପରୈର୍ଵରୈଃ । ତଥାପି ତ୍ଵଂ ଵରଂ ଦିତ୍ସୁର୍ଯଦା ନୂନଂ ସୁରୋତ୍ତମ
ତଥାପି, ମୋତେ ତୁମେ ଅଧୀନ ଅଛ, ସ୍ୱାମୀ; ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵର ଦରକାର ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଵର ଦେବାକୁ ଚାହଁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ—
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କୁରୁ ମତ୍ପୁରଃ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଜୀଵିତଂ ଚ ଧନଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ପରିଚ୍ଛଦମ୍
କାମେ, ମନେ, କଥାରେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ଜୀବନ, ଧନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ—'
ଆଜ୍ଞାପଯ କିମେତଦ୍ଵୈ ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯାମି ସୁଂଦରି । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
'କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଯଦୀଚ୍ଛସି ମୃଗୀନେତ୍ରେ ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ- ନୂନମେଵ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସି ଯଦି ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵର
'ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ହେ ମୃଗନୟନୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇଦେବି।' ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ହେ ତ୍ରିଦଶନାଥ—'
ଜନ୍ମ ମେ ହସ୍ତିଯୋନୌ ଚ ଭୂଯୋ ଦେହୀତି ମେ ଵରମ୍ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- କୃତପ୍ରତିଜ୍ଞଃ ସୁଶ୍ରୋଣି ଵରଂ ତେଽହଂ ଦଦାମି ଵୈ
ମୋର ପୁନି ଜନ୍ମ ହସ୍ତିନୀର ଗର୍ଭରେ ହେଉ। ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି, ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି।
କିଂତୁ ଦୁଃଖାନି ଯାତାନି ବହୂନି ହୃଦଯେ ମମ । ତ୍ଵାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରାରୋହେ ପ୍ରୀତିର୍ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କ୍ଷଣମ୍
କିନ୍ତୁ, ମୋର ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଗଲା। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିଲେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଉନି।