ମହେଶସ୍ଯ କରସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିଶାପଃ କରୁଣୋଽଭଵତ୍ । ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵମାଶ୍ରମପଦଂ ଯଯୌ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଦୟାଳୁ ଶାପ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା; ପରେ, ନିଜ ଦେହ ପାଇ, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଦଧୀଚମପି ସା ସାଧ୍ଵୀ ଗୃହମାନୀଯ ଭୋଜନେ । ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଭୁକ୍ତଵାନଥ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀ ଦଧିଚିଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଇ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ଭୋଜନ କରିଲେ।
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯଥ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରେ କୋଟିଶିଷ୍ଯାଃ ସମାଗତାଃ । ଅଥ ଦେଵାଃ ସମାଯାତା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, କୋଟି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ଆସିଗଲେ; ପରେ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଢକା ଥିଲା।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦଧୀଚଂ ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଶିଵକାଂକ୍ଷଯା । ଦେଵା ଊଚୁଃ - ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ପୁରା ଜ୍ଞାନଂ ନଷ୍ଟମାସୀନ୍ମହାମତେ
ଦଧିଚିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବତାମାନେ ଶିବ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବରୁ ଆମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯାଇଥିଲା।'
ଗୌତମସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମାତୁରା ଵଯମ୍ । ତଥା ଚ ଧର୍ଷିତା ଦେଵୀ ଵିଵାହକୃତମଂଗଲା
'ଗୌତମଙ୍କ ଜୀବନୀକୁ ଦେଖି, ଆମେ କାମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲୁ; ଏଭଳି, ବିବାହ ମଙ୍ଗଳ କରାଯାଇଥିବା ଦେବୀ ଉତ୍ପୀଡିତ ହେଲେ।'
ତାଂ ଵୈ କାମଯମାନାନାଂ ନଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାନମଭୂଚ୍ଚ ନଃ । ତତଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଭୂତା ଗତା ଦୁର୍ଵାସସଂ ମୁନିମ୍
'ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଚାହିଲାପରେ, ଆମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଗଲା; ପରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲୁ।'
ସ ଉଵାଚାଧୁନା ସର୍ଵମପନେଷ୍ଯାମି ଵୋମଲମ୍ । ଶତରୁଦ୍ରିଯମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରିତଂ ଶଂଭୁନା ସ୍ଵଯମ୍
ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା କୁ ଦୂର କରିଦେବି, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।"
ମମାପି ଦତ୍ତଂ ତେନୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଶାଂତଯେ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାସା ଦତ୍ତଵାନ୍ଭସ୍ମଚୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ। ଏଭଳି କହି, ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତମ ଭସ୍ମ ଦାନ କଲେ।
ଅଥ ତଦ୍ଵଚନାତ୍ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଵିକୃତଚେତନାଃ । ଶତରୁଦ୍ରିଯମଂତ୍ରେଣ ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମନରେ ବଦଳ ଅନୁଭବିଲୁ, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଲଗାଇଲୁ।
ନିର୍ଧୂତପାତକାଃ ସର୍ଵେ ସଂଵୃତ୍ତାସ୍ତତ୍କ୍ଷଣେନ ହି । ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଜ୍ଜାନୀମୋ ଭସ୍ମସାମର୍ଥ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ। ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଶୈଵସ୍ଯ ଭସ୍ମନଃ ଶକ୍ତିଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ଵଦାମି ଵଃ । ଵିସ୍ତରେଣ ନ ଶକ୍ଯେତ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଦଧୀଚି କହିଲେ— "ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି କିଛି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହେଉଛି। ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।"
ଅତ୍ର ଵଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଦେଵଯୋଃ । ହରିଶଂକରଯୋଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନାଶ କରିଥିଲେ।
ପୁରା ଚୈକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଲଯେ ସତି । ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଭଗଵାଞ୍ଛେତେ ସ୍ମ ପ୍ରଲଯାଂଭସି
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ପ୍ରଳୟ ଜଳରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଂଡାନାଂ ଶତଦ୍ଵଯମ୍ । ଵିଂଶତିଃ ପାଦଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵିଂଶତିର୍ମସ୍ତକାଂତରେ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଶେ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ଥିଲା, ଏବଂ ବିଶଟି ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଆଉ ବିଶଟି ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା।
ନାସାମୌକ୍ତିକଭାଵେନ ବ୍ରହ୍ମାଂଡମଦଧାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତନ୍ନାଭିମଂଡଲେ କେଚିଲ୍ଲୋମଶାଦ୍ଯା ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ନାକର ମୁକୁତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନାଭି ଚକ୍ରରେ, କିଛି ମହାମୁନି ଯେପରିକି ଲୋମଶ ଆଦି, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତପସ୍ତପଂତଃ ସୁମହଦୀଶ୍ଵରଂ ପର୍ଯୁପାସତେ । ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଶ୍ଚିଂତାମାପ ସିସୃକ୍ଷଯା
ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିଗଲେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, କିଛି ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନ କିଂଚିତ୍ପର୍ଯପଶ୍ଯତ । ଅଥ ଦୁଃଖେନ ମହତା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ପୁଣିପୁଣି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦୀପ୍ତିଃ କାଚିଲ୍ଲୋକଵିଲକ୍ଷଣା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ହରିଣା ଭୀତ୍ଯା ଲୋଚନେ ଚ ନିମୀଲିତେ
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅସାଧାରଣ ତେଜ ଦେଖାଦେଲା। ହରି ଏହାକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କଲେ।
ଆଗମ୍ଯମାନୋ ଗୋକ୍ଷୀରସମତେଜାଃ ସ ଗାତ୍ରଵାନ୍ । ସଂଗ୍ରଥ୍ଯ କୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡଦାମଯୁଗ୍ମଂ କରଦ୍ଵଯେ
ଏହି ସମୟରେ, ଗୋଧୂଳି ଦୁଧ ପରି ତେଜ ଥିବା ଏକ ଦେହଧାରୀ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁଇଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ଦଧାନମୁରସା ଧାମକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡକଲ୍ପିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଂଡମେକଂ ନିପତଦୁତ୍ପତଚ୍ଚ କରଦ୍ଵଯେ
ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଲୋକକୁ ଧରିଥିଲେ। ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଆଉ ଏକ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଉଠିଲା।
ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତଂ ତଥାଭୂତଂ ତମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଚାଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦର୍ଶନାଯ ଚ ତସ୍ଯ ଵୈ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତାଵ୍ଯଯ । ନ ଜାନେଽହଂ ଭଵଂତଂ ଭୋସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵେତ୍ସି ନମୋନମଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— "ଦେବମାନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ, ଅମର ଓ ଅବିନାଶୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣେନି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି— ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।"
ଜାନାମି ନ ଚ ତେ ଭାଵଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯା ଚ ତେ ଦ୍ଯୁତିଃ । ମାଣିକ୍ଯକୁଂଡଲଂ ହେମଦାମଜାଲଵିଭୂଷିତମ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣେନି, ଆପଣଙ୍କର ତେଜ ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ମାଣିକ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ସୁନାର ଜାଲି ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯଂ ସୁଭଗଂ ବାହୁକୋଷ୍ଠଵିଭୂଷଣମ୍ । ତନୁରକ୍ତୋତ୍ତମାକୀର୍ଣ ଦୀପ୍ତାଯତଵିଲୋଚନମ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଅଙ୍ଗୁଠି, ବାହୁ ଓ ଛାତିର ଆଭୂଷଣ, ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଉତ୍ତମ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଢାକା, ଚକ୍ଷୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଡ଼।
ବାଣଲୋଚନସଂକାଶଂ ଭାଲଲୋଚନମଵ୍ଯଯମ୍ । କଂଦର୍ପକାର୍ମୁକଭ୍ରାଂତିଜନକ ଭ୍ରୁଵମୀଶ୍ଵରମ୍
ବାଣ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, କପାଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ତୃତୀୟ ନୟନ, ଏବଂ ମନୋହର ଭୃକୁଟି ଯାହା ଦେଖିଲେ ମଧନଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଭଳି ଭ୍ରମ ହୁଏ—ଏମିତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
ସ୍ନିଗ୍ଧାଧୋନ୍ନତଚାର୍ଵଂଗ ନାସମଚ୍ଛକପୋଲକମ୍ । ମଂଦସ୍ମିତଂ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯଂ ଵିଭୁଂ ବାଲେଂଦୁଦର୍ଶନମ୍
ମୃଦୁ ଏବଂ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ, ମାଛ ଭଳି ନାକ ଓ ଗଣ୍ଡ, ମନୋହର ହଳୁକ ହସ, ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ, ଏବଂ କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ରୂପ।
ଵିଜ୍ଞାନରକ୍ତଵସନଂ ଵେଦକଲ୍ପିତଭୂଷଣମ୍ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽସ୍ମି ଚକ୍ଷୁର୍ମେ ଦୀଯତାଂ ଵିଭୋ
ଜ୍ଞାନରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣାଜ୍ଞାନନଷ୍ଟସ୍ଯ ଶରଣଂ ଭଵ । ଅଥ ଦିଵ୍ଯଂ ଦଦୌ ଚକ୍ଷୁଃ ସ୍ଵାତ୍ମଦର୍ଶନଶକ୍ତିମତ୍
ହେ ଦୟାଳୁ, ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଅବୋଧ ଏବଂ ଭ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ଏହା ପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଯାହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଃ ଶଂଭୁଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । କୋ ଭଵାନିତ୍ଯୁଵାଚାଥ ନ ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ମହାଯଶଃ
ତାପରେ ହରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଶମ୍ଭୁ ତିନି ନୟନ ନେଇ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି। ସେ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କିଏ?' ଏବଂ କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେନି, ହେ ମହାମାନ୍ୟ।'
ପ୍ରଣାମଂ କେଵଲଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ହି ଵେଦିତୁମ୍ । ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ତଵ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଵାରୁଣମ୍
ମୁଁ କେବଳ ନମସ୍କାର କରିପାରିବି, ତୁମକୁ ବୁଝିପାରିବି ନାହିଁ। ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ପ୍ରଥମେ ବାରୁଣୀ ସ୍ନାନ କର।'