ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତଥା ଭୂତୋ ବଭ୍ରାମ ଚ ତତସ୍ତତଃ । ଅଥୈଵଂଵିଧମାଜ୍ଞାଯ ଜ୍ଞାତଯଃ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଏହି ଦେହରେ ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚିବା ଲାଗିଲା; ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ—
ତଦ୍ଵଧେ ଯତ୍ନମାସ୍ଥାଯ ତୈଲମଧ୍ଯେ ହ୍ଯପାତଯନ୍ । ମୃତଂ ପତିମଥାଦାଯ ଦୁଃଖିତା ସା କୃଶୋଦରୀ
ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତେଲ ମଧ୍ୟରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ପରେ, ମୃତ ପତିକୁ ନେଇ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ଶରୀରୀ ସ୍ତ୍ରୀ—
ତଦ୍ଦୁଃଖଶମନାର୍ଥାଯ ପ୍ରାହ ଦେଵୀତ୍ଵରୁଂଧତୀ । ଅମୁଂ ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଭସ୍ମନୈଵ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ସେ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦେବୀ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଆଜି, ହେ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଦେବୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବନ କରିବି।'
ଅଥାଗ୍ନିହୋତ୍ରଜଂ ଭସ୍ମ ଅରୁଂଧତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ମୃତ୍ଯୁଂଜଯେନ ମଂତ୍ରେଣ ମୃତଜଂତୌ ତଥାକ୍ଷିପତ୍
ତାପରେ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଭସ୍ମ ଦେଲେ; ମୃତ୍ୟୁଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମକୁ ମୃତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଛିଟିଦେଲେ।
ମଂଦଵାଯୁଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ଵ୍ଯଜନେନ ଶୁଚିସ୍ମିତା । ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ତତୋ ଜଂତୁର୍ଭସ୍ମନୋଽସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଚାହାରେ ହଳକା ପବନ କରିଲେ; ଭସ୍ମର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପ୍ରାଣୀ ଉଠିଗଲା।
ତତୋ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ଜ୍ଞାତିରେକୋ ହ୍ଯମାରଯତ୍ । ମୃତେ ଭର୍ତରି ସା ସାଧ୍ଵୀ ଦୁଃଖିତା ଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ପରେ, ଶତ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏକ ଆତ୍ମୀୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା; ପତି ମୃତ ହେଲାପରେ, ସେ ଶୁଭା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀ—
ଦଧୀଚଂ ନାମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରଂ ମହାମାହେଶ୍ଵରଂ ମୁନିମ୍ । ଜଗାମ ଶରଣଂ ସାଧ୍ଵୀ ପ୍ରାହ ଵିପ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ
ଦଧିଚି ନାମକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହା ଶିବଭକ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—
ତ୍ରିଯାଯୁଷା ଵିହୀନଂ ତୁ ଜମଦଗ୍ନିଂ ତପୋନିଧିମ୍ । ଭସ୍ମୈଵ ଜୀଵଯାମାସ କଶ୍ଯପଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
'ତିନି ଆୟୁଷ୍ୟ ହରାଇଥିବା ଜମଦଗ୍ନି, ତପସ୍ୟାର ଧନ, ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବନ ହୋଇଥିଲେ; କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଜୀବନ ପାଇଥିଲେ।'
ଦେଵାନପି ତଥାଭୂତାନ୍ମାମପ୍ଯେତାଦୃଶଂ ପୁରା । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭସ୍ମନା ଜଂତୁଂ ଜୀଵଯାମି ତଵାନଘେ
'ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଭଳି ଅନୁଭବ କରିଛି; ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ମଳା, ମୁଁ ତୁମ ପତିକୁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବନ କରିବି।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଦଧୀଚୋ ମହେଶ୍ଵରଂ ଵୈ ଶରଣଂ ଜଗାମ । ଭସ୍ମାଭିମଂତ୍ର୍ଯାଥ କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଜୀଵଯାମାସ ଧଵଂ ସୁସାଧ୍ଵ୍ଯାଃ
ଏଭଳି କହି, ପୂଜ୍ୟ ଦଧିଚି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଭସ୍ମକୁ ମନ୍ତ୍ରପୂତ କରି, ହାତରେ ନେଇ, ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀର ପତିକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ କରିଦେଲେ।
ମହେଶସ୍ଯ କରସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିଶାପଃ କରୁଣୋଽଭଵତ୍ । ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵମାଶ୍ରମପଦଂ ଯଯୌ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଦୟାଳୁ ଶାପ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା; ପରେ, ନିଜ ଦେହ ପାଇ, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଦଧୀଚମପି ସା ସାଧ୍ଵୀ ଗୃହମାନୀଯ ଭୋଜନେ । ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଭୁକ୍ତଵାନଥ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀ ଦଧିଚିଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଇ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ଭୋଜନ କରିଲେ।
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯଥ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରେ କୋଟିଶିଷ୍ଯାଃ ସମାଗତାଃ । ଅଥ ଦେଵାଃ ସମାଯାତା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, କୋଟି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ଆସିଗଲେ; ପରେ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଢକା ଥିଲା।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦଧୀଚଂ ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଶିଵକାଂକ୍ଷଯା । ଦେଵା ଊଚୁଃ - ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ପୁରା ଜ୍ଞାନଂ ନଷ୍ଟମାସୀନ୍ମହାମତେ
ଦଧିଚିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବତାମାନେ ଶିବ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବରୁ ଆମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯାଇଥିଲା।'
ଗୌତମସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମାତୁରା ଵଯମ୍ । ତଥା ଚ ଧର୍ଷିତା ଦେଵୀ ଵିଵାହକୃତମଂଗଲା
'ଗୌତମଙ୍କ ଜୀବନୀକୁ ଦେଖି, ଆମେ କାମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲୁ; ଏଭଳି, ବିବାହ ମଙ୍ଗଳ କରାଯାଇଥିବା ଦେବୀ ଉତ୍ପୀଡିତ ହେଲେ।'
ତାଂ ଵୈ କାମଯମାନାନାଂ ନଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାନମଭୂଚ୍ଚ ନଃ । ତତଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଭୂତା ଗତା ଦୁର୍ଵାସସଂ ମୁନିମ୍
'ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଚାହିଲାପରେ, ଆମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଗଲା; ପରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲୁ।'
ସ ଉଵାଚାଧୁନା ସର୍ଵମପନେଷ୍ଯାମି ଵୋମଲମ୍ । ଶତରୁଦ୍ରିଯମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରିତଂ ଶଂଭୁନା ସ୍ଵଯମ୍
ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା କୁ ଦୂର କରିଦେବି, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।"
ମମାପି ଦତ୍ତଂ ତେନୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଶାଂତଯେ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାସା ଦତ୍ତଵାନ୍ଭସ୍ମଚୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ। ଏଭଳି କହି, ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତମ ଭସ୍ମ ଦାନ କଲେ।
ଅଥ ତଦ୍ଵଚନାତ୍ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଵିକୃତଚେତନାଃ । ଶତରୁଦ୍ରିଯମଂତ୍ରେଣ ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମନରେ ବଦଳ ଅନୁଭବିଲୁ, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଲଗାଇଲୁ।
ନିର୍ଧୂତପାତକାଃ ସର୍ଵେ ସଂଵୃତ୍ତାସ୍ତତ୍କ୍ଷଣେନ ହି । ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଜ୍ଜାନୀମୋ ଭସ୍ମସାମର୍ଥ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ। ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ।
ଦଧୀଚ ଉଵାଚ- ଶୈଵସ୍ଯ ଭସ୍ମନଃ ଶକ୍ତିଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ଵଦାମି ଵଃ । ଵିସ୍ତରେଣ ନ ଶକ୍ଯେତ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଦଧୀଚି କହିଲେ— "ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି କିଛି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହେଉଛି। ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।"
ଅତ୍ର ଵଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଦେଵଯୋଃ । ହରିଶଂକରଯୋଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନାଶ କରିଥିଲେ।
ପୁରା ଚୈକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଲଯେ ସତି । ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଭଗଵାଞ୍ଛେତେ ସ୍ମ ପ୍ରଲଯାଂଭସି
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ପ୍ରଳୟ ଜଳରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଂଡାନାଂ ଶତଦ୍ଵଯମ୍ । ଵିଂଶତିଃ ପାଦଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵିଂଶତିର୍ମସ୍ତକାଂତରେ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଶେ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ଥିଲା, ଏବଂ ବିଶଟି ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଆଉ ବିଶଟି ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା।
ନାସାମୌକ୍ତିକଭାଵେନ ବ୍ରହ୍ମାଂଡମଦଧାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତନ୍ନାଭିମଂଡଲେ କେଚିଲ୍ଲୋମଶାଦ୍ଯା ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ନାକର ମୁକୁତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନାଭି ଚକ୍ରରେ, କିଛି ମହାମୁନି ଯେପରିକି ଲୋମଶ ଆଦି, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତପସ୍ତପଂତଃ ସୁମହଦୀଶ୍ଵରଂ ପର୍ଯୁପାସତେ । ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଶ୍ଚିଂତାମାପ ସିସୃକ୍ଷଯା
ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିଗଲେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, କିଛି ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନ କିଂଚିତ୍ପର୍ଯପଶ୍ଯତ । ଅଥ ଦୁଃଖେନ ମହତା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ପୁଣିପୁଣି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦୀପ୍ତିଃ କାଚିଲ୍ଲୋକଵିଲକ୍ଷଣା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ହରିଣା ଭୀତ୍ଯା ଲୋଚନେ ଚ ନିମୀଲିତେ
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅସାଧାରଣ ତେଜ ଦେଖାଦେଲା। ହରି ଏହାକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କଲେ।
ଆଗମ୍ଯମାନୋ ଗୋକ୍ଷୀରସମତେଜାଃ ସ ଗାତ୍ରଵାନ୍ । ସଂଗ୍ରଥ୍ଯ କୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡଦାମଯୁଗ୍ମଂ କରଦ୍ଵଯେ
ଏହି ସମୟରେ, ଗୋଧୂଳି ଦୁଧ ପରି ତେଜ ଥିବା ଏକ ଦେହଧାରୀ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁଇଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ଦଧାନମୁରସା ଧାମକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଂଡକଲ୍ପିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଂଡମେକଂ ନିପତଦୁତ୍ପତଚ୍ଚ କରଦ୍ଵଯେ
ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଲୋକକୁ ଧରିଥିଲେ। ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଆଉ ଏକ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଉଠିଲା।