ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପୌଲୋମୀ ଵରସୁନ୍ଦରୀ । ଭୂଷଣୈର୍ଭୂଷିତା ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵଯଂ ତଦ୍ଗୃହମାଯଯୌ
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ପୌଳୋମୀ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧଂ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିପଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଭୃଶଂ ଚୁକୋପ ପୌଲୋମୀ ପ୍ରାହେତି ଚ ସୁଲକ୍ଷଣା
ଏଭଳି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ, ପୌଳୋମୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସେ କଥା କହିଲେ।
ଶଚ୍ଯୁଵାଚ- ଦେଵ କିଂ କୁରୁଷେ କାଂତ ତ୍ଵଂ ସମସ୍ତସୁରାଧିପ । ମମ ଦାସୀସ୍ଵରୂପାଯୈ ଦଦାସି ସ୍ଵର୍ଣଵୀଟିକାମ୍
ଶଚୀ କହିଲେ — ଦେବ, ତୁମେ କଣ କରୁଛ, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପତି ହେଉଛ। ମୋର ଦାସୀ ଯେଉଁ ଜଣୀ, ସେଠାରେ ତୁମେ ସୁନାର ପାନବଟି ଦେଉଛ।
ସ୍ପୃଶଂତି ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ଶିରସା ଚରଣୌ ତଵ । ତ୍ଵଂ କଥଂ ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଯା ଦାସ୍ଯାଃ ପାଦତଲେ ପ୍ରଭୋଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଛୁଅନ୍ତି, ଏମିତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ କିପରି ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ନାମକ ଦାସୀର ପାଦ ଛୁଅଛ?
ଯାଚିତଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିତ୍ଵାଦ୍ଭୃଂଗଃ ସ୍ଯାନଚତଦ୍ଯଶଃ । ସୁଂଦରୀ କୋଟିଭର୍ତ୍ତା ତ୍ଵଂ ସମସ୍ତରସଵିତ୍ପ୍ରଭୋ
ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ଯଦି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେବ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମହିମା ହରାଯିବ; ତୁମେ ତ ଅନେକ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କର ପତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ତେଜର ନାୟକ।
କଥମେଵଂଵିଧଂ କର୍ମ କରୋଷ୍ଯତ୍ଯଂତକୁତ୍ସିତମ୍ । ନିର୍ଗୁଣେ ପଦ୍ମଗନ୍ଧେହେ ଦାସିଦୂରଂ ପରିଵ୍ରଜ
ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ କାମ କିପରି କରିପାରିବ? ନିର୍ଗୁଣ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ଦାସୀକୁ ଦୂରକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୀ ଚ ପର୍ଯଂକେ ଶକ୍ରଃ ପାଦତଲେ ତଵ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତଯା ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ସାଧ୍ଵୀ ପୌଲୋମ୍ଯା ବହୁଧା ତତଃ
ତୁମେ ରାଣୀ ହୋଇ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଛ, ଶକ୍ର ତୁମ ପାଦ ତଳେ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ସତୀ ପୌଳୋମୀ ତାକୁ ବହୁଭାବରେ ତିରସ୍କାର କଲେ।
ଉଵାଚ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ସା କ୍ରୋଧାଦିତି ଵରାଂଗନା । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ- ଗୁଣଂ ଚ ମମ ଦୋଷଂ ଚ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵାମ୍ଯେଵ ଵେତ୍ତି ଵୈ
ପଦ୍ମଗନ୍ଧା, ସେ ମହିଳା, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ — ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ — ମୋର ଗୁଣ କିମ୍ବା ଦୋଷ କେବଳ ସ୍ୱାମୀ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି।
କେନାଧିକାରେଣାଗତ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମାଂ ନିଂଦସି ନିର୍ଗୁଣେ । ଅନ୍ଯେ ନେତ୍ରଦ୍ଵଯେନାପି ପଶ୍ଯଂତି ଗୁଣଦୋଷକୌ
କେଉଁ ଅଧିକାରରେ ତୁମେ ଆସି ମୋତେ ନିର୍ଗୁଣ କହି ଅପମାନ କରୁଛ? ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଇଟି ଆଖି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଦୁହିଁଟି ଦେଖନ୍ତି।
ସହସ୍ରନେତ୍ରୈରପ୍ଯେଷ ନ ପଶ୍ଯେତ୍କିଂ ଦୁରାଶଯେ । ଯଥା ଦୋଷୋ ହି ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଚରେନ୍ନ ଗୁଣଂ ତଥା
ହଜାର ଆଖି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାର ମନ ଦୁଷ୍ଟ, ସେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ; ଯେପରି ଲୋକଙ୍କର ଦୋଷ ଚାଲିଯାଏ, ଗୁଣ ତେଣିଖାଲି ନୁହେଁ।
ଆଦୌ କଲଂକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗୁଣଵଜ୍ଜନୈଃ । ଅନର୍ଥଭାଷିଣୀ କ୍ରୂରା କୁମୂର୍ତ୍ତିର୍ଗୁଣଵର୍ଜିତା
ପ୍ରଥମେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାଗ ଗୁଣବାନ ଲୋକମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ଯିଏ ଅନର୍ଥ କଥା କହେ, କ୍ରୁର ଏବଂ ଖରାପ ଚରିତ୍ରର, ସେ ଗୁଣହୀନ।
ଯଦାହଂ ନାସ୍ମି ଗୁଣିନୀ ଭଜତୁ ତ୍ଵାଂ ତଦା ପତିଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଦ୍ମଗଂଧା ସା କ୍ରୋଧାତ୍କୋକନଦେକ୍ଷଣା
ମୁଁ ଯଦି ଗୁଣବତୀ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମର ପତି ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତୁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା, ଯାହାର ଆଖି କମଳ ପରି, କ୍ରୋଧରେ—
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵର୍ଣପର୍ଯଙ୍କାତ୍କୁର୍ଵଂତୀ କରୁଣଂ ମହତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ- ପ୍ରିଯେ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ମାଂ ଵିହାଯ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି
ସୁନାର ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ କାନ୍ଦିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ପ୍ରିୟା, ମୋର ପ୍ରାଣର ମାଲିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯାଉଛ?
ମଯା କିମପରାଦ୍ଧଂ ତେ ମମ ତଦ୍ଵଦ ସୁଂଦରି । କାଂତେ ଦାସୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ଦାସକର୍ମ କରୋମି ତେ
ମୁଁ କଣ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛି? ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ କୁହ। ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଦାସ, ତୁମ ପାଇଁ ଦାସର କାମ କରୁଛି।
ଦାସପତ୍ନୀ ଭଵେଦ୍ଦାସୀ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ନ ଶୃଣୋଷି କମ୍ । ସମୁତ୍ଥାଯ ତତଃ ଶକ୍ରସ୍ତନ୍ମୋହାକୁଲମାନସଃ
ଦାସର ଜଣେ ଜଣା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଦାସୀ ହୁଏ; ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣୁନାହାଁ। ତାପରେ ଶକ୍ର ଉଠି, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ—
ଅଂକେ ନିଵେଶଯାମାସ ଭୂଯସ୍ତାଂ ଵରସୁଂଦରୀମ୍ । ଶଚ୍ଯୁଵାଚ- କ୍ରୌଂଚିତ୍ଵଜ୍ଜୀଵନଂ ଧନ୍ଯଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ମଜ୍ଜୀଵନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ଅଂକରେ ବସାଇଲେ। ଶଚୀ କହିଲେ — କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ।
ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ନିତ୍ଯଂ ଦୁର୍ଭଗାହଂ ଵରାଂଗନା । ଯାଵତ୍ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯଂ କ୍ରୌଂଚି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯତେ କ୍ଷଯମ୍
ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଓ ମହିଳା। କ୍ରଉଞ୍ଚର ପୁଣ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବ।
କ୍ରୌଂଚଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୁଃଖଂଭୂଯୋଽପି ଭୋକ୍ଷ୍ଯସି । ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେଣସମଂ ତାଵତ୍କୁରୁ କେଲି ଯଥାସୁଖମ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପୁଣି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ସେଯାଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର।
କିଯଦ୍ଭିର୍ଦିଵସୈଃ କ୍ରୌଂଚି ନ ଭଵେତ୍ତଵ ନିର୍ଗୁଣେ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ନିଶମ୍ଯ ସା ୫୦ 7.8.
କେତେ ଦିନ, ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ତୁମେ ଏମିତି ନିର୍ଗୁଣ ରହିବ? ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଭାଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ତାଂ ସତୀମ୍ । ପଦ୍ମଗଂଧୋଵାଚ- ପୁଲୋମଜେ ଵରାରୋହେ ଚିତ୍ରମେତତ୍ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍
ବିରୋଧ ଛାଡ଼ି, ସେ ସତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ। ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କହିଲେ — ପୁଲୋମାର କନ୍ୟା, ମହିଳାମଣି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
କ୍ରୌଂଚୀ କଥମହଂ ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ନତଃ । କାହଂ କୁତ୍ରସ୍ଥିତା ଚାପି କଥମତ୍ରାଗତା ସତୀ
ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ମୋତେ କୁହ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠି ବସୁଛ? କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏହା ସବୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କାଲୈଃ କିଯଦ୍ଭିର୍ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷୀଣତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି । ଶଚ୍ଯୁଵାଚ- ପଦ୍ମଗନ୍ଧେ ପୁରା ତ୍ଵଂ ହି କ୍ରୌଂଚୀ ପକ୍ଷିସମୁଦ୍ଭଵା
ମୋର ସୁକୃତ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ ଏବଂ କେବେ ଶେଷ ହେବ? — ଶଚୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ତୁମେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ନାମକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ, ତୁମର ଶରୀରରେ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା।
ଅମେଧ୍ଯମାମିଷଂ କୀଟାନ୍ଭକ୍ଷଯଂତୀ କ୍ଷିତୌ ସ୍ଥିତା । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧତରୁରେକୋଽସ୍ତି ଗଙ୍ଗାତୀରେ ମନୋରମେ
ପୃଥିବୀରେ ରହି, ତୁମେ ଅପବିତ୍ର ମାଂସ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ଖାଉଥିଲ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୂର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା।
ତତ୍ର ନୀଡଂ ଵିନିର୍ମାଯ ଭଵତ୍ଯା ଵସତିଃ କୃତା । ଏକଦା କୃଷ୍ଣସର୍ପେଣ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପାଦପେ
ସେଠି ତୁମେ ଏକ ଘଉଁ ତିଆରି କରି ରହୁଥିଲ। ଏକ ଦିନ, ଏହି ବଟବୃକ୍ଷରେ ଏକ କଳା ସାପ ଆସିଲା।
ନୀଡଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଷ୍ଟା ତ୍ଵଂ ସହସା ପଂଚତାଂ ଗତା । କ୍ରଵ୍ଯାଣି ତଵ ସର୍ଵାଣି ସ ସର୍ପୋ ଭକ୍ଷଯତ୍କ୍ରୁଧା
ସେ ସାପ ତୁମର ଘଉଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତୁମକୁ ଦଂଶିଲା, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲ। ସେ ସାପ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲା।
ସ୍ଥିତାନି ତତ୍ରୈଵାସ୍ଥୀନି ନିର୍ମାଂସାନି ଵରାନନେ । କଦାଚିତ୍ପଵନୈର୍ଭଦ୍ରେ ମହଦ୍ଭିଃ ସ ଚ ପାତିତଃ
ତୁମର ମାଂସହୀନ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ସେଠି ରହିଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। କେତେବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ପବନ ଆସି, ସେ ସାପକୁ ମଧ୍ୟ ଗଛରୁ ଖସାଇଦେଲା।
ଭଗ୍ନଃ ପପାତ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସମୂଲୋଽପି ଵରାଂଗନେ । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପତିତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ଯଗ୍ରୋଧେ ଧରଣୀରୁହେ
ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ମୂଳସହିତ ଭାଙ୍ଗି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା, ହେ ରମଣୀ। ଯେତେବେଳେ ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡ଼ିଗଲା—
ଗଙ୍ଗାଜଲୈଃ ପ୍ଲାଵିତାନି ତାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ତଵୋତ୍ତମେ । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ତାନି ଚ
ତୁମର ଉତ୍ତମ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଧୋଇଦେଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ରହିବ।
ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ଭଵିଷ୍ଯସି ସଦୈଵ ହି । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମଗଂଧେ ମଯାଧୁନା
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସଦା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରହିବ। ଏଭଳି, ହେ ପଦ୍ମଗନ୍ଧେ, ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଶକ୍ରୋଽପି ଵଶଗସ୍ତଵ । ଧନ୍ଯା ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ ଦେଵୀ କ୍ରୌଂଚୀ ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ଯାହାର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ—