ତୃତୀଯଘଟିକାଯାଂ ତୁ ଶିଵପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍ । କୁବେରସମ ତେଜସ୍ଵୀ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ତୃତୀୟ ଘଟିକାରେ ଯଦି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ କୁବେର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତୃତୀଯଘଟିକାଯାଂ ତୁ ଶିଵପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍ । କୁବେରସମ ତେଜସ୍ଵୀ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ତୃତୀୟ ଘଟିକାରେ ଯଦି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ କୁବେର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଥୀପଂଚମୀଷଷ୍ଠୀସପ୍ତମୀ ଘଟିକାସୁ ଯଃ । ଶିଵଂ ପୂଜଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିଵଲୋକେ ମରୁତ୍ସମଃ
ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ଘଟିକାରେ ଯେଉଁଜଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ମରୁତମାନେ ସମାନ ହୁଏ।
ତତ୍କାଲ ଏଵ କ୍ରିଯତେ ପୂଜା ଯତ୍କାଲନୋଦିତା । ଯଥା ପ୍ରତିଜ୍ଞମଥଵା ଗୃହୀତ ନିଯମୋ ଯଜେତ୍
ଯେଉଁ ସମୟରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେହି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉପଚାରେଷୁ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ନିଯମଂ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନିଯମାତିକ୍ରମେ ଵାପି ଯାଗଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଭୋର୍ଯଦି
ଉପଚାର ଦେବା ବେଳେ ଯେତେକି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ନିୟମ ମାନିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେବେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପୂଜା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ, ତେବେ ସେହି ପୂଜା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- କ୍ଵ ପୂଜା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶଂକରସ୍ଯାମିତୌଜସଃ । ସ୍ମରଣାତ୍ପାପନାଶସ୍ଯ ସ୍ମରଣାନ୍ମୋକ୍ଷଦସ୍ଯ ଚ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ଅମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବତା, ପାପ ନାଶ କରିବାକୁ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ହେବା, ଏବଂ ସ୍ମରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କେଉଁଠି?
ଶିଵସ୍ଯ ଶିଵରୂପସ୍ଯ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନଃ । ସୋମସ୍ଯ ସୋମଭୂଷସ୍ଯ ସୋମନେତ୍ରସ୍ଯ ରାଜିତୁଃ
ଶିବ, ଯିଏ ଶିବରୂପୀ, ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସୋମ ଅଟାଳି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ନୟନ, ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା।
ଵେଦମୂର୍ତେରମୂର୍ତେଶ୍ଚ ଵେଦସାରସ୍ଯ ଵେଦିନଃ । ଵେଦଵେଦାଂଗଵିତ୍ତସ୍ଯ ଵେଦ୍ଯାଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ
ଯିଏ ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ନିରାକାର, ବେଦର ସାର ଜାଣନ୍ତି, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ଯିଏ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଜାଣିଥିବା, ସେଇ ଯୋଗୀ।
ଗୋକ୍ଷୀରସମଦେହସ୍ଯ ଗୋକ୍ଷୀରସ୍ନାନମୋଦିନଃ । ଗୋପାଲିନସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ଯ ତ୍ରଯୀନେତ୍ରସ୍ଯ ମାଯିନଃ
ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଗାଈର ଦୁଧ ପରି ଧଳା, ଗାଈର ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଗୋପାଳକ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ବେଦ ଦେଖିଥିବା, ମାୟାଧୀଶ।
ପ୍ରଶ୍ନମଧ୍ଯେ ତଥା ରାମଂ ଶିଵଜ୍ଞାନମଥାଦିଶତ୍ । ସ୍ଥାଣୁଭୂତଇଵାସୀନୋ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନଃ
ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଶିଖ୍ୟା ଦେଲେ; ନିଜେ ଅଚଳ ହୋଇ, ନାକର ଟିପ୍ପାରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ।
ଆନଂଦନିଷ୍ଯଂଦଵିଲୋଚନାଶ୍ରୁ ପ୍ରଵାହସଂସ୍ପୃଷ୍ଟକପୋଲଦେଶଃ । ଦଧାର ଦେଵଂ ଗିରିଶଂ ହୃଦଂବୁଜେ ଗୋକ୍ଷୀରସୁସ୍ନିଗ୍ଧସୁଚାରୁଗାତ୍ରମ୍
ଆନନ୍ଦ ଲୁହ ତାଙ୍କ ଚକୁରୁ ବହି, ଗାଳକୁ ଛୁଇଁଗଲା; ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ତିନି ପର୍ବତପତି ଦେବଙ୍କୁ, ଗାଈ ଦୁଧ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଦେହରେ, ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରତିବିଂବମଥୋ ଗାତ୍ରେ ରାମସ୍ଯ ସମଦୃଶ୍ଯତ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ବିଂବିତଂ ଶଂଭୁଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ତାପରେ, ରାମଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଦେଲା; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିହରୀଶ୍ଵରାଃ । ଶଂଭୋର୍ଵକ୍ଷଃସ୍ଥିତଂ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀପ୍ତାକୃତିଂ ଶୁଭମ୍
ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶୁଭ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି।
ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵୁର୍ଯାମାର୍ଦ୍ଧମଥ ରାମମୁଦୈକ୍ଷତ । ସ୍ଵପ୍ରଶ୍ନମନୁସଂଧାଯ ପ୍ରାହ ସର୍ଵଂ ଵଦେତି ଚ
ସେମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯାମ ସମୟ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ, ପରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ମନେ ପକାଇ, 'ସବୁ କଥା କହ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଚଲେ ଯା ସଦା ପୂଜା ଚଲେ ଵାପି ଯଥେଚ୍ଛଯା । ଲିଂଗସଂପୂଜନଂ ମୁଖ୍ଯମଲାଭେ ପ୍ରତିମାଦିଷୁ
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଯେଉଁପରି ନିରନ୍ତର ପୂଜା କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ୍ ପୂଜା, ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ; ଯଦି ତାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ପ୍ରତିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ।
ଅଧିକାରଵିଶେଷେଣ ତତ୍ରତତ୍ରାପି ପୂଜନମ୍ । ଵିଗୁଣଂ ସଗୁଣଂ ଵାପି ସଫଲଂ ଲିଂଗପୂଜନମ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଅଧିକାର ଅଛି, ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଗୁଣ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ।
ପ୍ରତିମାଦିକୃତାପୂଜା ଵିଗୁଣା ସଫଲା ନହି । ଅଚଲେ ଵା ଚଲେ ଵାପି ପୂଜା ଲିଂଗେ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ପ୍ରତିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପୂଜା ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ; ଚଳିତ କି ଅଚଳ, ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଚଲସ୍ଯ ପୂଜନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସ୍ଥାପନୋଦ୍ଵାସନେ ତଥା । ତେ ଉଭେନ ଵିଜାନାତି କଶ୍ଚିନ୍ମୁନିରପି କ୍ଵଚିତ୍
ଚଳିତର ପୂଜା, ସ୍ଥାପନ ଓ ଉଦ୍ବାସନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି; କେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ମୁନି ଦୁହିଁଟି ଜାଣିଥାନ୍ତି।
ସ୍ଥାପଯଂତି ହୃଦବ୍ଜେ ଵୈ ଗୋପଯଂତି ଯଜଂତି ଚ । ଉଦ୍ଵାସଯଂତି ଦେଵେଶଂ ଶଂକରଂ ଯୋଗିନଃ ସଦା
ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ହୃଦୟ ପଦ୍ମରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଲୁଚାନ୍ତି, ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରନ୍ତି।
କ୍ରିଯା ଚାତୀଵ ହୋତୄଣାଂ ଵହ୍ନୌ ଦେଵଂ ତ୍ରିଯଂବକମ୍ । ପୂଜକାନାମଶେଷାଣାଂ ଶିଵଲିଂଗେ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୂଜକଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟ।
ଲିଂଗସ୍ଯ ସ୍ଥାପନଂ ପୂଜା ଉଦ୍ଵାସନମଥୈଵ ଚ । ଧାରଣଂ ଶଂକରସ୍ଯୈଵ ଲିଂଗମେଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଲିଙ୍ଗର ସ୍ଥାପନ, ପୂଜା, ଉଦ୍ବାସନ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଧାରଣ କରିବା, ଏହି ସବୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା।
ସଜ୍ଜିକଂ ପରମୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଚୈଵ ଵିନିର୍ମିତମ୍ । ରାଜତୈର୍ଵା ଦଲୈଃ କାର୍ଯଂ ରାଜତୈର୍ଵୈଣଵୈସ୍ତୁ ଯତ୍
ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଲିଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିମ୍ବା ସୁନାରେ ତିଆରି; ନହେଲେ ଚାନ୍ଦିର ପତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦିକୁ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି।
ଲତାସୂତ୍ରୈରଥୋ ଵାପି ରଚିତଂ ଦାରୁଣାଥଵା । ଵସ୍ତ୍ରେଣ ଵାଥ ରଚିତଂ ମୃଦାଵିରଚିତଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ଜିନିଷଟି ଲତାର ତାଗ, କିମ୍ବା କାଠ, କିମ୍ବା କପଡ଼ା, କିମ୍ବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇପାରେ।
ତତ୍ର ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ସୁଗଂଧେନ ସମନ୍ଵିତେ । ଧୌତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗେ ଶୁଦ୍ଧେ ମୃଦ୍ଵାସନ ସମନ୍ଵିତେ
ସେଠାରେ ଏହାକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କପଡ଼ାରେ ଭଲଭାବେ ମୁଡ଼ିଦେବା, ଧୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ଦୁଇଟି କପଡ଼ା ଓ ମୃଦୁ ମାଟିର ଆସନ ଦେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶୀତୋଷ୍ଣରହିତେ ପାଦଚତୁଷ୍ଟଯସମନ୍ଵିତେ । ପ୍ରାଵୃତିଚ୍ଛେଦନୋପେତେ କ୍ରିମିକୀଟଵିଵର୍ଜିତେ
ଏହା ଠଣ୍ଡା ଓ ଗରମରୁ ଦୂରେ, ଚାରିଟି ପାଉଁ ଥିବା, ବର୍ଷାକାଳ ପାଇଁ ଢାକଣା ଥିବା, ପୋକାମାକୁଡ଼ି ନଥିବା ହେବା ଦରକାର।
ଧୌତେନ ମୃଦୁଵସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵତୋ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତଂ ଶିଵମ୍ । ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ସଜ୍ଜିକାମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଵିଭୁମ୍
ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଧୋଇଥିବା ମୃଦୁ କପଡ଼ାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଡ଼ି, ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ପୁଣିଥରେ ଢାକିଦିଅ।
ଏଷା ହି ସଜ୍ଜିକା ରାମ ଦେଵସ୍ଯାଗ୍ରେତି କୀର୍ତିତା । ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥାପନଂ ପାଠୋ ରହସ୍ଯେ ଚ ମହେଶିତୁଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ମଣ୍ଡପଟି ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପାଠ ଗୁପ୍ତଭାବେ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ଭିତ୍ତିମୂଲେ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵଵେଦ୍ଯାମଥାପି ଵା । ସୁରକ୍ଷିତେ ତଥା ଦେଶେ ରକ୍ଷକଂ ଚ ନିଯୋଜଯେତ୍
ନହେଲେ ଦେଉଳର ଦିଓଳ ତଳେ, କିମ୍ବା ଦେବସ୍ଥଳୀରେ, କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିପାରିବ; ସେଠାରେ ଏକ ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଣାଦେରଵିନାଭାଵଂ କୁର୍ଵୀତ ନିଯମୈଃ ସହ । ଏତଦ୍ଧି ରାଜସଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଥାପନଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଏହା ସଦା ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ ସହିତ ଅଖଣ୍ଡ ରହିବା ଦରକାର; ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସାତ୍ଵିକଂ ସ୍ଵସମୀପସ୍ଥଂ ଧାରଣଂ ତାମସଂ ପୁନଃ । ଧାରଣଂ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶମଶେଷଦେହଗୋପନମ୍
ସାତ୍ୱିକ ରୂପ ନିଜ ପାଖରେ ରଖାଯାଏ; ତାମସିକ ରୂପ ଦେହରେ ପିନ୍ଧି ଦେହକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରାଯାଏ।