ଶଂଭୁଵାକ୍ଯାଦତଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯାମାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ । ଗିରିକର୍ଣୀଂ ଚ ତୁଲସୀଂ ମଲ୍ଲିକାଂ ମାରୁତଂ ତଥା
ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କଥା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ପାହାଡ଼ କାନ, ତୁଳସୀ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପବନକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ।
ନୀଲୋତ୍ପଲୈରଂବୁଜୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାସ୍ଫୁଟଜଲୈରପି । ପୂଜଯଂତୋ ମହାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ନୀଳପଦ୍ମ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମାମାନେ ମହାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନାରଦଂ ଖେଽଥ ଦଦୃଶୁର୍ଜଟିଲଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ନାରାଯଣପଦାଘୋଷଂ ଲଂବକୂର୍ଚୋପଵୀତିନମ୍
ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ତାମ୍ବି ଦେଖିଲେ ନାରଦଙ୍କୁ—ଜଟାଧାରୀ, ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଦଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଲମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ସ ଚାପି ମନସା ଦଧ୍ଯୌ କ ଏଷ ଇତି ନାରଦଃ । ସ ପପାତ ପ୍ରଭୋଃ ପାଦେ ଶଂଭୋରାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ନାରଦ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହେ କିଏ?' ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଶୈଵୀଂ ପଂଚାକ୍ଷରୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଜାପ ମନସା ମୁନିଃ । ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଜନ୍ମାଦ୍ଯସଫଲଂ ମମ
ମୁନି ମନେ ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ—'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା ମିଳିଛି, ମୋ ଜନ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା।'
ବ୍ରହ୍ମାଦିଵଂଦ୍ଯଂ ଚାଗମ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତଵାନସ୍ମି ତେ ପଦମ୍ । ନାରଦଂ ତମଥ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁର୍ମୈଵଂ ଵଦେତି ହି
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଇ ତୁମ ଦଶାକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ତାପରେ ଶିବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏଭଳି କଥା କହିନହଁ।'
ଯଥା ଚ ମାଂ ନ ଜାନଂତି ତଥା ମେ କୁରୁ ଵର୍ତନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ହରିଂ ବ୍ରୂହି ମମାଗମନମଲ୍ପତଃ
'ଯେପରି ମୋତେ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କର। ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହରିଙ୍କୁ କହ, ମୋ ଆସିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅଥ ସ ତ୍ଵରଯା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦ୍ଧରିମ୍ । ଅଥ ସତ୍ଵରଯା ଵିଷ୍ଣୋରାଦାଯାର୍ଘୋଦକଂ ଶୁଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇଲେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ।
କମଲାସହିତୋ ଯୋଗୀ କୋଟିକୋଟିସମାଵୃତଃ । ନିର୍ଯଯୌ ନାରଦଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ, ଅନେକ ଯୋଗୀମାନେ ଘେରିଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ବାହାରିଲେ, ନାରଦଙ୍କ ହାତ ଧରି।
ନମୋନମୋ ନମୋସ୍ତ୍ଵସ୍ମୈ ଶଂକରାଯେତ୍ଯୁଦୀରଯନ୍ । ଅର୍ଘପାଦ୍ଯାଦିନା ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯାମାସ କେଶଵଃ
'ନମୋ ନମୋ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ପ୍ରାଵେଶଯଦମେଯାତ୍ମା ନାରାଯଣପୁରଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୃହରାଜେ ତତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ହ
ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ନାରାୟଣପୁରକୁ ନେଇଗଲେ। ଗୃହରାଜରେ ବସି, ତାପରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ।
କଥମେତେ ସମାଯାତାଃ କୋଽଯଂ ରାଜା ମହାଯଶାଃ । ଅମାନୁଷପ୍ରଵେଶୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈରପ୍ଯଗୋଚରଃ
'ଏମାନେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ଏହି ମହାଖ୍ୟାତି ରାଜା କିଏ? ଏହା ମାନବ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରବେଶ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ମୁନିଵେଷା ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମେତେ ନୃପସ୍ତଥା । ତଵାଂଶୋ ନୃପତିଶ୍ଚାଯଂ ରାମଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଶିବ କହିଲେ—'ଯେପରି ଆମେ ମୁନି ବେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଏହି ପ୍ରଭଳ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଅଂଶ ଅଟୁଟ।'
ଏନାଂ ସଂଵୀକ୍ଷିତୁଂ ପତ୍ନୀଂ ତଵ କେଶଵ କାଂକ୍ଷତି । ନାରାଯଣସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶେତ୍ଯାହ ରାଘଵମ୍
'ଏହି ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, କେଶବ।' ନାରାୟଣ କହିଲେ—'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର।'
ଅଥ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନମସ୍ଯ ଚ । ଵିନଯାଵନତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଚମାହ ସୁଚାରିଣୀମ୍
ତାପରେ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ବିନୟରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ଭଲ ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ନ ସଂଦେହୋ ଵଦ ତ୍ଵଂ କିଂ ତୁ ମନ୍ଯସେ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଯୁଵା କାମକୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ରୂପଵାନସି ରାଘଵ
'ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ସଫଳ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?' ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—'ତୁମେ ଯୁବକ, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକୃଷ୍ଟ, ରୂପବାନ ରାଘବ।'
ସୀତା ସା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତଵ ପତ୍ନୀ ତଯା ଭଵାନ୍ । ଵିଯୁକ୍ତୋଽସ୍ତି ପୁରା ଚାସୀଦତୀଵ ଵିରହାକୁଲଃ
'ସୀତା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ସେ ତୁମ ପତ୍ନୀ; ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲ, ଏବଂ ସେଇ ବିରହରେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲ।'
ମମାପି ଵଦ ସର୍ଵଂ ତଦଥଵା ନ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯସି । ସହାସାନ୍ଯଥ ଵାକ୍ଯାନି ଯୂନାଂ ଚିତ୍ତହରାଣି ଚ
'ମୋତେ ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହ, ନହେଲେ ତୁମେ ଏହା ପାଇବ ନାହିଁ।' ହସି, ସେ ଯୁବକମାନେଙ୍କ ମନ ହରି ନେବା ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତାନି ସର୍ଵାଣି ରାମଭଦ୍ରୋ ଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ନିର୍ଗଂତୁଂ କାଂକ୍ଷତେ ତତ୍ର ଆନମ୍ଯ ତନ୍ମୁଖାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମନିୟମୀ ରାମ ତିଁଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନମସ୍କାର କରି।
ସ୍ମରବାଣେନ ପଦ୍ମେନ ସଂପୀଡ୍ଯ ରଘୁଶେଖରମ୍ । ଅନ୍ଵେଵ ନିର୍ଯଯୌ ଦେଵୀ ପଦ୍ମା ପଦ୍ମଵନପ୍ରିଯା
ପ୍ରେମର ପଦ୍ମବାଣରେ ବିଧୃତ ହୋଇ, ରଘୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ପଦ୍ମବନ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପଦ୍ମା ତାଙ୍କ ପଛରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମଂ ତେ ସମୁପାଗମନ୍ । ଅଥଵେପିତସର୍ଵାଂଗଂ ସ୍ଖଲତ୍ପଦଗତିଂ ନୃପମ୍
ରାମଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ରାଜାଙ୍କ ସରା ଶରୀର କମ୍ପିଉଥିଲା ଏବଂ ପଦେପଦେ ଚାଲିବାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ ।
ଶିଵନାରାଯଣୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତୌ । ଅହୋଽସ୍ଯ ଦ୍ରଢିମାଚିତ୍ତେ ମାଯିନୋଽପ୍ଯ ଵଶାତ୍ମନଃ
ଶିବ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ହାଁ, ଏତେ ମଜବୁତ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାର ମାଲିକ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖିଛନ୍ତି ।'
ଧୈର୍ଯଂ ପଶ୍ଯେହ ନିଯତଂ ତେନ ରାମଃ ସୁକୀର୍ତିମାନ୍ । ସର୍ଵତଃ ଶିଵମେଵାସ୍ଯ ନାଶିଵଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଏହି କାରଣରୁ ରାମଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଚାରିପାଖରେ ରହିଛି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରେ ମାତ୍ର ଶୁଭ ଅଛି—ଅଶୁଭ କେଉଁଠିଓ ନାହିଁ ।
ଅଥ ରାମୋ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଗଚ୍ଛେହଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରଭୋ । ଅନୁଜ୍ଞାତୋଽଥ ହରିଣା ପୁଷ୍ପକେଣ ସ ରାଘଵଃ
ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଯିବି ।' ହରିଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ରାଘବ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ସ ମୁନିଃ ସହଶଂଭୁଶ୍ଚ ସହନାରାଯଣୋ ଯଯୌ । ଲୋକାଲୋକଂ ଗତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତତଃ ସ୍ଵାଦୂଦଧିଂ ଗତଃ
ସେ ମୁନି, ଶିବ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲୋକାଲୋକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ମଧୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତତୋ ଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପଂ ପୁନର୍ଗତଃ । ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମପଦେ ତସ୍ଥିଵାନ୍ଗୌତମୀତଟେ
ତାପରେ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଟି, ସେ ଫେରି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଭୃଗୁବନ୍ଧୁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ।
ଅଥ ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ଶିଷ୍ଯୈଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପରିଵୃତଃ ପୁଷ୍ପକଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ମୁନିଃ
ତାପରେ ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଦେଖିଲେ ।
ତତ୍ର ରାମଂ ମହାବାହୁଂ ଶିଵନାରାଯଣାଵୃଷୀନ୍ । ଯଥାଵତ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ତାନୁଵାଚ ମହାମୁନିଃ
ସେଠାରେ, ବଳଶାଳୀ ରାମ, ଶିବ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ମମାଶ୍ରମପଦେ ଯୂଯଂ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହଥ ସତ୍ତମାଃ । ରାମସ୍ତୁ ମନ୍ଵାକ୍ଯେନ ତଥେତ୍ଯାହ କଥଂଚନ
'ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଆପଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ,' ବୋଲି ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ । ରାମ ମନରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ କିଛି ଭାବରେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅଥ ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵାଦିତର୍ପଣମ୍ । ଭୋକ୍ତୁକାମଂ ତଦା ରାମଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂଜା କରିବା ପରେ, ରାମ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ବସିଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ ।