ତତ୍ର ନାରାଯଣପୁରଂ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ । ସ ରାମ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
ସେଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଲକ୍ଷ ଦିନ୍ଦାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ରାମ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କିମେତଦିତି ଚାଚିଂତ୍ଯ ନଃ ପ୍ରଵେଶଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । କିମେଷ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଃ ସ୍ଯାନ୍ମାଯଯା ପରମାତ୍ମନଃ
'ଏହା କଣ? ଆମେ କିପରି ପ୍ରବେଶ କରିବୁ? ଏହା କି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ମାୟାର ଫଳ?' ଭାବିଲେ।
କିଂଵା ନୋ ମରଣଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଉତ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ଚିଂତାକୁଲେଷ୍ଵେଵ ସ ରାମେଷୁ ମୁନିଷ୍ଵଥ
'ଆଜି ଆମେ ମରିବୁ କି, କିମ୍ବା କିଛି ଭଲ ହେବ?' ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ରାମ ଓ ମୁନିମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଥିଲେ।
ଶଂଭୁରାହ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ରାଘଵୈତଦ୍ଵଦାମି ତେ । ପ୍ରକଲ୍ପିତା ମଯା ମାଯା ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନୈତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହି ମାୟା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାରାଯଣୀଯମେତତ୍ତୁ ପରମଂ ଧାମ ଭାସ୍ଵରମ୍ । ଉଷ୍ଣଶୀତାଦ୍ଯଵିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯଂ ନ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍
ଏହା ନାରାୟଣୀୟ ରାଜ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚମକୁଥିବା ଆସନ; ଏହାକୁ ତାପ ବା ଶୀତ ବିନାଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ତତ୍ତୁ ପୂଜଯତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମାନ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚ ମୁନୀନ୍ପଶ୍ଯ ପୂଜଯତୋଽମଲାନ୍
ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ ଉପରକୁ ଦେଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖ।
ଚତୁରୋ ନିଗମାନ୍ପଶ୍ଯ ସ୍ତୁଵତଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗିନଃ ସନକାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯତ୍ନତଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବା ସମୟରେ ଚାରିଟି ଵେଦକୁ ଦେଖ; ସନକ ଆଦି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯଂତି ପରମଂ ତେଜସ୍ତଦିଦଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ । ଅମୁଂ ଚ ରୋମଶଂ ପଶ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କ୍ରିଯାଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏହାକୁ ଦେଖ, ରାଘବ। ରୋମଶଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ପରିକ୍ରମା ଓ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କୁର୍ଵାଣଂ କୋଟିକୋଟୀଶ୍ଚ ଵାଲଖିଲ୍ଯାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦିସର୍ଵଵନିତା ପୂଜ୍ଯମାନଂ ପରଂ ପଦମ୍
କୋଟି କୋଟି ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନିନୋ ନ ପଶ୍ଯଂତି ପଶ୍ଯଂତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଦେହ ସହିତ ଓ ଦେହ ବିନା ବର୍ଣ୍ନିତ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି।
ଶଂଭୁଵାକ୍ଯାଦତଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯାମାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ । ଗିରିକର୍ଣୀଂ ଚ ତୁଲସୀଂ ମଲ୍ଲିକାଂ ମାରୁତଂ ତଥା
ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କଥା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ପାହାଡ଼ କାନ, ତୁଳସୀ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପବନକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ।
ନୀଲୋତ୍ପଲୈରଂବୁଜୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାସ୍ଫୁଟଜଲୈରପି । ପୂଜଯଂତୋ ମହାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ନୀଳପଦ୍ମ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମାମାନେ ମହାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନାରଦଂ ଖେଽଥ ଦଦୃଶୁର୍ଜଟିଲଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ନାରାଯଣପଦାଘୋଷଂ ଲଂବକୂର୍ଚୋପଵୀତିନମ୍
ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ତାମ୍ବି ଦେଖିଲେ ନାରଦଙ୍କୁ—ଜଟାଧାରୀ, ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଦଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଲମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ସ ଚାପି ମନସା ଦଧ୍ଯୌ କ ଏଷ ଇତି ନାରଦଃ । ସ ପପାତ ପ୍ରଭୋଃ ପାଦେ ଶଂଭୋରାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ନାରଦ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହେ କିଏ?' ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଶୈଵୀଂ ପଂଚାକ୍ଷରୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଜାପ ମନସା ମୁନିଃ । ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଜନ୍ମାଦ୍ଯସଫଲଂ ମମ
ମୁନି ମନେ ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ—'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା ମିଳିଛି, ମୋ ଜନ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା।'
ବ୍ରହ୍ମାଦିଵଂଦ୍ଯଂ ଚାଗମ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତଵାନସ୍ମି ତେ ପଦମ୍ । ନାରଦଂ ତମଥ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁର୍ମୈଵଂ ଵଦେତି ହି
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଇ ତୁମ ଦଶାକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ତାପରେ ଶିବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏଭଳି କଥା କହିନହଁ।'
ଯଥା ଚ ମାଂ ନ ଜାନଂତି ତଥା ମେ କୁରୁ ଵର୍ତନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ହରିଂ ବ୍ରୂହି ମମାଗମନମଲ୍ପତଃ
'ଯେପରି ମୋତେ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କର। ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହରିଙ୍କୁ କହ, ମୋ ଆସିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅଥ ସ ତ୍ଵରଯା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦ୍ଧରିମ୍ । ଅଥ ସତ୍ଵରଯା ଵିଷ୍ଣୋରାଦାଯାର୍ଘୋଦକଂ ଶୁଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇଲେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ।
କମଲାସହିତୋ ଯୋଗୀ କୋଟିକୋଟିସମାଵୃତଃ । ନିର୍ଯଯୌ ନାରଦଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ, ଅନେକ ଯୋଗୀମାନେ ଘେରିଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ବାହାରିଲେ, ନାରଦଙ୍କ ହାତ ଧରି।
ନମୋନମୋ ନମୋସ୍ତ୍ଵସ୍ମୈ ଶଂକରାଯେତ୍ଯୁଦୀରଯନ୍ । ଅର୍ଘପାଦ୍ଯାଦିନା ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯାମାସ କେଶଵଃ
'ନମୋ ନମୋ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ପ୍ରାଵେଶଯଦମେଯାତ୍ମା ନାରାଯଣପୁରଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୃହରାଜେ ତତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ହ
ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ନାରାୟଣପୁରକୁ ନେଇଗଲେ। ଗୃହରାଜରେ ବସି, ତାପରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ।
କଥମେତେ ସମାଯାତାଃ କୋଽଯଂ ରାଜା ମହାଯଶାଃ । ଅମାନୁଷପ୍ରଵେଶୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈରପ୍ଯଗୋଚରଃ
'ଏମାନେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ଏହି ମହାଖ୍ୟାତି ରାଜା କିଏ? ଏହା ମାନବ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରବେଶ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ମୁନିଵେଷା ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମେତେ ନୃପସ୍ତଥା । ତଵାଂଶୋ ନୃପତିଶ୍ଚାଯଂ ରାମଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଶିବ କହିଲେ—'ଯେପରି ଆମେ ମୁନି ବେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଏହି ପ୍ରଭଳ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଅଂଶ ଅଟୁଟ।'
ଏନାଂ ସଂଵୀକ୍ଷିତୁଂ ପତ୍ନୀଂ ତଵ କେଶଵ କାଂକ୍ଷତି । ନାରାଯଣସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶେତ୍ଯାହ ରାଘଵମ୍
'ଏହି ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, କେଶବ।' ନାରାୟଣ କହିଲେ—'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର।'
ଅଥ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନମସ୍ଯ ଚ । ଵିନଯାଵନତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଚମାହ ସୁଚାରିଣୀମ୍
ତାପରେ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ବିନୟରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ଭଲ ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ନ ସଂଦେହୋ ଵଦ ତ୍ଵଂ କିଂ ତୁ ମନ୍ଯସେ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଯୁଵା କାମକୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ରୂପଵାନସି ରାଘଵ
'ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ସଫଳ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?' ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—'ତୁମେ ଯୁବକ, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକୃଷ୍ଟ, ରୂପବାନ ରାଘବ।'
ସୀତା ସା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତଵ ପତ୍ନୀ ତଯା ଭଵାନ୍ । ଵିଯୁକ୍ତୋଽସ୍ତି ପୁରା ଚାସୀଦତୀଵ ଵିରହାକୁଲଃ
'ସୀତା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ସେ ତୁମ ପତ୍ନୀ; ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲ, ଏବଂ ସେଇ ବିରହରେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲ।'
ମମାପି ଵଦ ସର୍ଵଂ ତଦଥଵା ନ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯସି । ସହାସାନ୍ଯଥ ଵାକ୍ଯାନି ଯୂନାଂ ଚିତ୍ତହରାଣି ଚ
'ମୋତେ ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହ, ନହେଲେ ତୁମେ ଏହା ପାଇବ ନାହିଁ।' ହସି, ସେ ଯୁବକମାନେଙ୍କ ମନ ହରି ନେବା ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତାନି ସର୍ଵାଣି ରାମଭଦ୍ରୋ ଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ନିର୍ଗଂତୁଂ କାଂକ୍ଷତେ ତତ୍ର ଆନମ୍ଯ ତନ୍ମୁଖାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମନିୟମୀ ରାମ ତିଁଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନମସ୍କାର କରି।
ସ୍ମରବାଣେନ ପଦ୍ମେନ ସଂପୀଡ୍ଯ ରଘୁଶେଖରମ୍ । ଅନ୍ଵେଵ ନିର୍ଯଯୌ ଦେଵୀ ପଦ୍ମା ପଦ୍ମଵନପ୍ରିଯା
ପ୍ରେମର ପଦ୍ମବାଣରେ ବିଧୃତ ହୋଇ, ରଘୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ପଦ୍ମବନ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପଦ୍ମା ତାଙ୍କ ପଛରେ ବାହାରିଗଲେ।