ଵିପ୍ରଲାପଃ ପ୍ରିଯାସକ୍ତେଃ କୃତୋ ନୋସ୍ମଦ୍ଵଚଃ କୃତମ୍ । ଅଥ କୋପପରାଚ୍ଛଂଭୋରାନନାତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତା
'ଏହା ପ୍ରିୟାରେ ଆସକ୍ତ ଥିବା ଜଣେ ଲୋକର ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା, ଆମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ।' ଏହା ପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶିବଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ଜ୍ଵାଲା ଵିନିର୍ଗତା ସାପି କରାଲଵଦନାଭଵତ୍ । କସ୍ଯଚିତ୍ତୁ ମୁନେର୍ଭାର୍ଯାମାସସାଦାଥ ସତ୍ଵରମ୍
ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ବାହାରିଲା ଏବଂ ଏହା ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଧାରଣ କଲା; ଏହା ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ପଲାଯନପରା ଚାସୀଦ୍ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ବିଭ୍ଯତୀ । ରାମୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ମୋଚଯାମୀତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ରାମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।'
ଜଗାମ ପୁଷ୍ପକେଣୈଵ ବ୍ରୁଵନ୍ମୁକ୍ତିଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବାଣଂ ଚ ଧନୁଷା ଯୋକ୍ତୁଂ ନ ଚ ସସ୍ମାର ରାଘଵଃ
ସେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଯାଇ, ପୁନିପୁନି ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଘବ ତାହା ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶଂଭୁରପ୍ଯତିପୁଣ୍ଯାନି ଵନାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ପୁରାଣି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ନ ଚାସ୍ମରତ୍
ଶମ୍ଭୁ ଅତି ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ, ଦେବସ୍ଥାନ ଓ ପୁରାତନ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିନଥିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଚ ତଦା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲୋକାଲୋକଂ ମହାଗିରିମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ରାଘଵଃ ଶୈଲଂ ଗୃହମାର୍ଗସମାକୁଲମ୍
ସେହି ସମୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲୋକାଲୋକ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ; ରାଘବ, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଘର ଓ ପଥରେ ଭରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵିପ୍ରଯୋଷିନ୍ମହାଭାଗା କ୍ଵ ଗତା ଵଦତ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଇତୋ ଗତେତି ତେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତମୋଭାଗଂ ଗିରେରିତି
ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ, ତମେ କେଉଁଠି ଗଲା? କହିବାକୁ ଦ୍ବିଜମାନେ, 'ଏହି ପଥରେ ଗଲେ, ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳକୁ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାମୋ ଵିଵର୍ଣଵଦନଃ କଷ୍ଟମିତ୍ଯଭିଚିଂତଯନ୍ । ଅଥ ଶଂଭୁର୍ମହାତେଜାଃ ପ୍ରକାଶମତୁଲଂ ଦଦୌ
ରାମଙ୍କର ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲା, 'କେତେ ଦୁଃଖ' ଭାବି, ତେବେ ଶମ୍ଭୁ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲୋକ ଦେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରକାଶପ୍ରଭାଵେଣ ରାମଃ କୃତ୍ଯାଂ ଯଯାଵନୁ । ତମୋମଯୀ ମହାଭୂମିଃ ସର୍ଵଜଂତୁଵିଵର୍ଜିତା
ସେ ଆଲୋକର ଶକ୍ତିରେ, ରାମ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏହି ବଡ଼ ଭୂମି ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ।
ଆବ୍ରହ୍ମାଂଡକଟାହାଂତା ଶତଯୋଜନକୋଟିତଃ । ମହାରଜତଭୂମିଶ୍ଚ ତମୋମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୀମାରୁ ଶତ ଯୋଜନ କୋଟି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକ ବଡ଼ ରୂପା ଭୂମି ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲା।
ତତ୍ର ନାରାଯଣପୁରଂ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ । ସ ରାମ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
ସେଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଲକ୍ଷ ଦିନ୍ଦାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ରାମ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କିମେତଦିତି ଚାଚିଂତ୍ଯ ନଃ ପ୍ରଵେଶଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । କିମେଷ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଃ ସ୍ଯାନ୍ମାଯଯା ପରମାତ୍ମନଃ
'ଏହା କଣ? ଆମେ କିପରି ପ୍ରବେଶ କରିବୁ? ଏହା କି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ମାୟାର ଫଳ?' ଭାବିଲେ।
କିଂଵା ନୋ ମରଣଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଉତ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ଚିଂତାକୁଲେଷ୍ଵେଵ ସ ରାମେଷୁ ମୁନିଷ୍ଵଥ
'ଆଜି ଆମେ ମରିବୁ କି, କିମ୍ବା କିଛି ଭଲ ହେବ?' ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ରାମ ଓ ମୁନିମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଥିଲେ।
ଶଂଭୁରାହ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ରାଘଵୈତଦ୍ଵଦାମି ତେ । ପ୍ରକଲ୍ପିତା ମଯା ମାଯା ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନୈତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହି ମାୟା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାରାଯଣୀଯମେତତ୍ତୁ ପରମଂ ଧାମ ଭାସ୍ଵରମ୍ । ଉଷ୍ଣଶୀତାଦ୍ଯଵିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯଂ ନ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍
ଏହା ନାରାୟଣୀୟ ରାଜ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚମକୁଥିବା ଆସନ; ଏହାକୁ ତାପ ବା ଶୀତ ବିନାଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ତତ୍ତୁ ପୂଜଯତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମାନ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚ ମୁନୀନ୍ପଶ୍ଯ ପୂଜଯତୋଽମଲାନ୍
ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ ଉପରକୁ ଦେଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖ।
ଚତୁରୋ ନିଗମାନ୍ପଶ୍ଯ ସ୍ତୁଵତଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗିନଃ ସନକାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯତ୍ନତଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବା ସମୟରେ ଚାରିଟି ଵେଦକୁ ଦେଖ; ସନକ ଆଦି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯଂତି ପରମଂ ତେଜସ୍ତଦିଦଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ । ଅମୁଂ ଚ ରୋମଶଂ ପଶ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କ୍ରିଯାଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏହାକୁ ଦେଖ, ରାଘବ। ରୋମଶଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ପରିକ୍ରମା ଓ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କୁର୍ଵାଣଂ କୋଟିକୋଟୀଶ୍ଚ ଵାଲଖିଲ୍ଯାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦିସର୍ଵଵନିତା ପୂଜ୍ଯମାନଂ ପରଂ ପଦମ୍
କୋଟି କୋଟି ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନିନୋ ନ ପଶ୍ଯଂତି ପଶ୍ଯଂତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଦେହ ସହିତ ଓ ଦେହ ବିନା ବର୍ଣ୍ନିତ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି।
ଶଂଭୁଵାକ୍ଯାଦତଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯାମାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ । ଗିରିକର୍ଣୀଂ ଚ ତୁଲସୀଂ ମଲ୍ଲିକାଂ ମାରୁତଂ ତଥା
ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କଥା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ପାହାଡ଼ କାନ, ତୁଳସୀ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପବନକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ।
ନୀଲୋତ୍ପଲୈରଂବୁଜୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାସ୍ଫୁଟଜଲୈରପି । ପୂଜଯଂତୋ ମହାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ନୀଳପଦ୍ମ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମାମାନେ ମହାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନାରଦଂ ଖେଽଥ ଦଦୃଶୁର୍ଜଟିଲଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ନାରାଯଣପଦାଘୋଷଂ ଲଂବକୂର୍ଚୋପଵୀତିନମ୍
ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ତାମ୍ବି ଦେଖିଲେ ନାରଦଙ୍କୁ—ଜଟାଧାରୀ, ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଦଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଲମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ସ ଚାପି ମନସା ଦଧ୍ଯୌ କ ଏଷ ଇତି ନାରଦଃ । ସ ପପାତ ପ୍ରଭୋଃ ପାଦେ ଶଂଭୋରାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ନାରଦ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହେ କିଏ?' ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଶୈଵୀଂ ପଂଚାକ୍ଷରୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଜାପ ମନସା ମୁନିଃ । ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଜନ୍ମାଦ୍ଯସଫଲଂ ମମ
ମୁନି ମନେ ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ—'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା ମିଳିଛି, ମୋ ଜନ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା।'
ବ୍ରହ୍ମାଦିଵଂଦ୍ଯଂ ଚାଗମ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତଵାନସ୍ମି ତେ ପଦମ୍ । ନାରଦଂ ତମଥ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁର୍ମୈଵଂ ଵଦେତି ହି
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଇ ତୁମ ଦଶାକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ତାପରେ ଶିବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏଭଳି କଥା କହିନହଁ।'
ଯଥା ଚ ମାଂ ନ ଜାନଂତି ତଥା ମେ କୁରୁ ଵର୍ତନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ହରିଂ ବ୍ରୂହି ମମାଗମନମଲ୍ପତଃ
'ଯେପରି ମୋତେ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କର। ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହରିଙ୍କୁ କହ, ମୋ ଆସିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅଥ ସ ତ୍ଵରଯା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦ୍ଧରିମ୍ । ଅଥ ସତ୍ଵରଯା ଵିଷ୍ଣୋରାଦାଯାର୍ଘୋଦକଂ ଶୁଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇଲେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ।
କମଲାସହିତୋ ଯୋଗୀ କୋଟିକୋଟିସମାଵୃତଃ । ନିର୍ଯଯୌ ନାରଦଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ, ଅନେକ ଯୋଗୀମାନେ ଘେରିଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ବାହାରିଲେ, ନାରଦଙ୍କ ହାତ ଧରି।
ନମୋନମୋ ନମୋସ୍ତ୍ଵସ୍ମୈ ଶଂକରାଯେତ୍ଯୁଦୀରଯନ୍ । ଅର୍ଘପାଦ୍ଯାଦିନା ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯାମାସ କେଶଵଃ
'ନମୋ ନମୋ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।