ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଅତଃପରଂ ମହାଭାଗଃ କିଂ ଚକାର ସ ରାଘଵଃ । ମୁନଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ କିମକୁର୍ଵଂସ୍ତତଃ ପରମ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ — ଏହା ପରେ, ମହାଭାଗ, ସେ ରାଘବ କଣ କଲେ? ଏବଂ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ପରେ କଣ କଲେ?
ସୂତ ଉଵାଚ- ରାମଚଂଦ୍ରେ ସୁଖାସୀନେ ଵିଭୀଷଣେ କପୀଶ୍ଵରେ । ଶଂଭୁମୂଚୁର୍ମୁନିଵରାଃ କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ
ସୂତ କହିଲେ — ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଆରାମରେ ବସିଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ଓ ବାନରମୁଖ୍ୟ ସହିତ, ଏବେ ମହାମୁନିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମକୁ କୌଣସି ପବିତ୍ର କଥା କହ।'
ତେଷାମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ପାର୍ଵତୀମାହ ଶଂକରଃ । ଇଦଂ କସ୍ଯାପି ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଗୃହଂ ପରମଶୋଭନମ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଘର, ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।'
ରମ୍ଯୋପଵନଵାପୀଭିର୍ଵୀରୁଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତମ୍ । କୂଜନ୍ମଧୁକରଶ୍ରେଣ୍ଯା ଆହୂତକୁସୁମାଯୁଧମ୍
ସେଠାରେ ରମ୍ୟ ବାଗିଚା ଓ ପୋଖରୀ ରହିଛି, ଲତାବିତାରେ ଶୋଭିତ; ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ରହିଛି, ଯାହା କାମଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସଂଧ୍ଯାମାରୋଢୁମିଵ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଛାଯାଵାପୀଜଲସ୍ନାତୌ ପରିଧାଯ ସୁଵାସସୀ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ଆସିବାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି; ଛାୟା ଥିବା ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ମୃଗନାଭିସମୁଦ୍ଘୃଷ୍ଟଘନସାରସୁଚଂଦନମ୍ । ଆଲିପ୍ଯ ସଲ୍ଲକୀଦାମଦୃଢଧମ୍ମିଲ୍ଲସଂଯୁତୌ
ମୃଗନାଭି ମିଶା ଘନ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସଲ୍ଲକୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଚୁଲି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଅନଲ୍ପଘନସାରଂ ତୁ ତାଂବୂଲଂ ପ୍ରତିଖାଦିତମ୍ । ଆସ୍ଵାଦ୍ଯ ମାଦ୍ଯନ୍ମୁଦିତୌ ଯତ୍ର ଧାରାଗୃହେ ଶୁଭେ
ଘନ ରସ ଥିବା ପାନ ଖାଇ, ମନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦ ହୋଇ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଜଳମହଳରେ ଅଛନ୍ତି।
ମଯୂରନାଦବହୁଲେ ବହିର୍ମଧୁରଗୀତକୈଃ । ଶଯ୍ଯାଯାମାସ୍ତୃତାଯାଂ ଚ ପରସ୍ପରସୁଖସ୍ଥିତୌ
ବାହାରେ ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଓ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଛି; ବିଛାଯାଇଥିବା ବିଛନାରେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଶାଲସ୍ମିତରକ୍ତୋଷ୍ଠମାନନଂ ଚୁଂବିତଂ ଯଦି । ସଂସାରଫଲମାଘ୍ରାତମାଵଯୋସ୍ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ବଡ଼ ହସ ଓ ଲାଲ ଠୋଠ ଥିବା ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସଂସାରର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ଆମ ପାଇଁ ହେବ।
ଇତୀରିତମଥ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁପିତା ମୁନଯସ୍ତୁ ତେ । ଉକ୍ତଂ ଵା ସୁଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମସ୍ମାସୁ କିମିଦଂ ତ୍ଵଯା
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଆମକୁ ଏହି କଥା କାହିଁକି କହିଲ? ଏହା ମଜା କିମ୍ବା ଶୁଭ କଥା କି?'
ଵିପ୍ରଲାପଃ ପ୍ରିଯାସକ୍ତେଃ କୃତୋ ନୋସ୍ମଦ୍ଵଚଃ କୃତମ୍ । ଅଥ କୋପପରାଚ୍ଛଂଭୋରାନନାତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତା
'ଏହା ପ୍ରିୟାରେ ଆସକ୍ତ ଥିବା ଜଣେ ଲୋକର ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା, ଆମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ।' ଏହା ପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶିବଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ଜ୍ଵାଲା ଵିନିର୍ଗତା ସାପି କରାଲଵଦନାଭଵତ୍ । କସ୍ଯଚିତ୍ତୁ ମୁନେର୍ଭାର୍ଯାମାସସାଦାଥ ସତ୍ଵରମ୍
ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ବାହାରିଲା ଏବଂ ଏହା ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଧାରଣ କଲା; ଏହା ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ପଲାଯନପରା ଚାସୀଦ୍ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ବିଭ୍ଯତୀ । ରାମୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ମୋଚଯାମୀତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ରାମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।'
ଜଗାମ ପୁଷ୍ପକେଣୈଵ ବ୍ରୁଵନ୍ମୁକ୍ତିଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବାଣଂ ଚ ଧନୁଷା ଯୋକ୍ତୁଂ ନ ଚ ସସ୍ମାର ରାଘଵଃ
ସେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଯାଇ, ପୁନିପୁନି ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଘବ ତାହା ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶଂଭୁରପ୍ଯତିପୁଣ୍ଯାନି ଵନାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ପୁରାଣି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ନ ଚାସ୍ମରତ୍
ଶମ୍ଭୁ ଅତି ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ, ଦେବସ୍ଥାନ ଓ ପୁରାତନ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିନଥିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଚ ତଦା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲୋକାଲୋକଂ ମହାଗିରିମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ରାଘଵଃ ଶୈଲଂ ଗୃହମାର୍ଗସମାକୁଲମ୍
ସେହି ସମୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲୋକାଲୋକ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ; ରାଘବ, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଘର ଓ ପଥରେ ଭରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵିପ୍ରଯୋଷିନ୍ମହାଭାଗା କ୍ଵ ଗତା ଵଦତ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଇତୋ ଗତେତି ତେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତମୋଭାଗଂ ଗିରେରିତି
ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ, ତମେ କେଉଁଠି ଗଲା? କହିବାକୁ ଦ୍ବିଜମାନେ, 'ଏହି ପଥରେ ଗଲେ, ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳକୁ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାମୋ ଵିଵର୍ଣଵଦନଃ କଷ୍ଟମିତ୍ଯଭିଚିଂତଯନ୍ । ଅଥ ଶଂଭୁର୍ମହାତେଜାଃ ପ୍ରକାଶମତୁଲଂ ଦଦୌ
ରାମଙ୍କର ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲା, 'କେତେ ଦୁଃଖ' ଭାବି, ତେବେ ଶମ୍ଭୁ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲୋକ ଦେଲେ।
ତତ୍ପ୍ରକାଶପ୍ରଭାଵେଣ ରାମଃ କୃତ୍ଯାଂ ଯଯାଵନୁ । ତମୋମଯୀ ମହାଭୂମିଃ ସର୍ଵଜଂତୁଵିଵର୍ଜିତା
ସେ ଆଲୋକର ଶକ୍ତିରେ, ରାମ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏହି ବଡ଼ ଭୂମି ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ।
ଆବ୍ରହ୍ମାଂଡକଟାହାଂତା ଶତଯୋଜନକୋଟିତଃ । ମହାରଜତଭୂମିଶ୍ଚ ତମୋମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୀମାରୁ ଶତ ଯୋଜନ କୋଟି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକ ବଡ଼ ରୂପା ଭୂମି ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲା।
ତତ୍ର ନାରାଯଣପୁରଂ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ । ସ ରାମ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
ସେଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କର ସହର ଥିଲା, ଲକ୍ଷ ଦିନ୍ଦାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ରାମ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କିମେତଦିତି ଚାଚିଂତ୍ଯ ନଃ ପ୍ରଵେଶଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । କିମେଷ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଃ ସ୍ଯାନ୍ମାଯଯା ପରମାତ୍ମନଃ
'ଏହା କଣ? ଆମେ କିପରି ପ୍ରବେଶ କରିବୁ? ଏହା କି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ମାୟାର ଫଳ?' ଭାବିଲେ।
କିଂଵା ନୋ ମରଣଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଉତ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ଚିଂତାକୁଲେଷ୍ଵେଵ ସ ରାମେଷୁ ମୁନିଷ୍ଵଥ
'ଆଜି ଆମେ ମରିବୁ କି, କିମ୍ବା କିଛି ଭଲ ହେବ?' ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ରାମ ଓ ମୁନିମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଥିଲେ।
ଶଂଭୁରାହ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ରାଘଵୈତଦ୍ଵଦାମି ତେ । ପ୍ରକଲ୍ପିତା ମଯା ମାଯା ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନୈତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହି ମାୟା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ନାରାଯଣୀଯମେତତ୍ତୁ ପରମଂ ଧାମ ଭାସ୍ଵରମ୍ । ଉଷ୍ଣଶୀତାଦ୍ଯଵିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯଂ ନ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍
ଏହା ନାରାୟଣୀୟ ରାଜ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚମକୁଥିବା ଆସନ; ଏହାକୁ ତାପ ବା ଶୀତ ବିନାଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ତତ୍ତୁ ପୂଜଯତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମାନ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚ ମୁନୀନ୍ପଶ୍ଯ ପୂଜଯତୋଽମଲାନ୍
ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ ଉପରକୁ ଦେଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖ।
ଚତୁରୋ ନିଗମାନ୍ପଶ୍ଯ ସ୍ତୁଵତଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗିନଃ ସନକାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯତ୍ନତଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବା ସମୟରେ ଚାରିଟି ଵେଦକୁ ଦେଖ; ସନକ ଆଦି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯଂତି ପରମଂ ତେଜସ୍ତଦିଦଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ । ଅମୁଂ ଚ ରୋମଶଂ ପଶ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କ୍ରିଯାଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏହାକୁ ଦେଖ, ରାଘବ। ରୋମଶଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ପରିକ୍ରମା ଓ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କୁର୍ଵାଣଂ କୋଟିକୋଟୀଶ୍ଚ ଵାଲଖିଲ୍ଯାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦିସର୍ଵଵନିତା ପୂଜ୍ଯମାନଂ ପରଂ ପଦମ୍
କୋଟି କୋଟି ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନିନୋ ନ ପଶ୍ଯଂତି ପଶ୍ଯଂତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଦେହ ସହିତ ଓ ଦେହ ବିନା ବର୍ଣ୍ନିତ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି।