ସହସ୍ରଜିଚ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟାନ୍ମହାଯଶାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତୋ ଲୋକାନନୁତ୍ତମାନ୍
ସହସ୍ରଜିତ୍ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପାଇଥିଲେ।
ନ ସ୍ଵର୍ଗେ ନାପଵର୍ଗେଽପି ତତ୍ସୁଖଂ ଲଭତେ ନରଃ । ଯଦାର୍ତଜଂତୁନିର୍ଵ୍ଵାଣଦାନୋତ୍ଥମିତି ନୋ ମତିଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ ଦେଇଲେ ହୁଏ; ଏହି ଆମର ଧାରଣା।
ସର୍ଵେଷୁ ଦାତୃଜାତେଷୁ ପୁରା ଜାତୋସି ଭୂପତେ । କର୍ମଣାନେନ ସଂଖ୍ଯାସୁ ଧୀର ଧୈର୍ଯଂ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ
ସମସ୍ତ ଦାତା ଶ୍ରେଣୀରେ, ଭୂପତି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଢତା ରଖ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଵଧିଯଂ ଧର୍ମ ଦଯା ଦାନଂ ସୁନିଶ୍ଚଲମ୍ । ଅସ୍ମାଭିରପି ତୂତ୍ସାହଃ କ୍ରିଯତେ ଧର୍ମ୍ମଵାଦିଭିଃ
ତୁମର ଦୃଢ ବୁଦ୍ଧି, ଧର୍ମ, ଦୟା ଓ ଅଟୁଟ ଦାନ ଦେଖି, ଆମେ ଧର୍ମ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛୁ।
ଯଦି ତେ ରୋଚତେ ରାଜନ୍ନ ଵିଲଂବତଯା ତତଃ । ତଦେଭ୍ଯୋ ଦେହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯାତନାଦୁଃଖଦାହକମ୍
ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଦେରି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଉପକାର କର, ଯାହା ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୁଃଖକୁ ଦଗ্ধ କରିଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତଦା ଦେଵଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷ୍ଯେ ଗଦାଧରମ୍ । ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରିଵାଚିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦଯାଵାନ୍ଵିଧିନା ଦଦୌ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ଦୟାରେ ଭରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିନି ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲା।
ଦତ୍ତେ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନେକଦିନୋଦ୍ଭଵେ । ସ୍ଵକୃତେ ଜଂତଵୋ ଯାମ୍ଯଯାତନାପରିଵର୍ଜିତାଃ
ମାଧବ ମାସର ଏକ ଦିନରେ ଏହି ଦାନ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଵିମାନଵରମାରୂଢାଃ ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୁଃ । ପ୍ରଣମଂତଃ ସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚ ପଶ୍ଯଂତସ୍ତଂ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈଳୀର ଆକାଶ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ହସି ହସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନୃପେଣ ଦତ୍ତଂ ତଦଵାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୈଶାଖମାସୈକଦିନାଭିଜାତମ୍ । ସର୍ଵେ ଯଯୁସ୍ତେ ନରକାଦ୍ଵିମୁକ୍ତା ଦିଵଂ ଵିମାନାଧିଗତା ହି ଚିତ୍ରମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିଥିବା, ବୈଶାଖ ମାସର ଏକ ଦିନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ପାଇ, ସମସ୍ତେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଆକାଶ ରଥରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ନୂନଂ ଵିଚିତ୍ରୋ ଭୁଵି ଭୂତଵର୍ଗଃ ସଂଭୂତଭାଵୋ ବହୁଧା ଵିଚିତ୍ରଃ । ତଥା ଵିଚିତ୍ରୋଽଖିଲକର୍ମଯୋଗସ୍ତତ୍କର୍ମଶକ୍ତିପ୍ରଚଯୋ ଵିଚିତ୍ରଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅନେକ ପ୍ରକାରର; ଏହିପରି ଅନେକ କର୍ମ ଯୋଗ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କର୍ମ ଶକ୍ତିର ଏକତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଦେଵସଂଘୈର୍ଯସ୍ତଦ୍ଵିଶେଷାଧିକଲବ୍ଧପୁଣ୍ଯଃ । ପରଂ ପଦଂ ଯୋଗିଵରୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଯୌ ଜଗନ୍ନାଥଗଣାଭିଵଂଦ୍ଯଃ
ଯିଏ ମୁନି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ସମୂହରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ପରମ ପଦକୁ ଲାଭ କରି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଗଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ । ଦ୍ଵ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ, ଦୁଇ ଶତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯମ ଉଵାଚ- ଏତନ୍ମାଧଵମାସସ୍ଯ ସମାସାତ୍କିଂଚିଦୀରିତମ୍ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୂର୍ଣିମାଯାଶ୍ଚ ଵିଶେଷାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ୟମ କହିଲେ— ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମାର ସାର ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପରେ କଥା କହାଯାଇଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୈଶାଖମାସେ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଯ ଏନଂ ପଠତୀତିହାସମ୍ । ସ ଯାତି କୃଷ୍ଣାଲଯମାଶୁପୂତଃ କଲ୍ପାନନେକାନିହ ମୋଦତେ ଚ
ଯିଏ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଇତିହାସ ପଢ଼େ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଧାମକୁ ଯାଇ, ଅନେକ କଳ୍ପ ଆନନ୍ଦ କରିଥାଏ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଶ୍ରୀଦଂ ସୌମନସ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ଯମଘମର୍ଷଣମ୍
ଏହି କଥା ଧନ୍ୟ, ଯଶସ୍ବୀ, ଆୟୁଷ୍ୟ, ମହା ଶୁଭ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ।
ଇଦଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵପ୍ରିଯମ୍ । ଚରିତ୍ରଂ ଭୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଚାଵଯୋରପି
ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମା, ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଭୂପତିଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସଂବାଦ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପଠିତ୍ଵା ଵିଧିଵଦନୁମୋଦ୍ଯ ମନଃପ୍ରିଯମ୍ । ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଭଗଵତି ଯଯା ସ୍ଯାତ୍ପାପସଂକ୍ଷଯଃ
ଏହି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥାକୁ ଶୁଣି, ପଢ଼ି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛ ମହୀଦେଵ ଦେଵଲୋକାଦ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା । ନିପାତ୍ଯ ଭୁଵି ଵୈଦେହଂ ରୁଦଂତ୍ଯଦ୍ଯାପି ବାଂଧଵାଃ
ଏବେ ତୁମେ, ମହୀପତି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦେବ ଲୋକକୁ ଯାଅ; ପୃଥିବୀରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଵିଲପ୍ଯମାନୈରପି ବଂଧୁଭିସ୍ତୈର୍ନ ଯାଵଦଗ୍ନୌ ତଵ ତଚ୍ଛରୀରମ୍ । ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯତେ ହଂତ ଜଵୈର୍ନ ତାଵଦ୍ଯାହି ସ୍ଵଯଂ ସୁପ୍ତ ଇଵ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ
ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବିଲାପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଶରୀର ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଜଣେ ଘୁମରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି।
ମମପ୍ରସାଦାଦିହ ପୁଣ୍ଯଯୋଗଃ ଶ୍ରୁତୋ ଯଥାଵତ୍ତମିମଂ ଵିଧେହି । ଵିଧାନତୋ ଵୈ ସମଯେ ସମଂତେ ସମାଗମୋଂଽତେ ଭଵିତା ସୁରୈଶ୍ଚ
ମୋର କୃପାରେ ଏଠାରେ ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣିଛ; ଏହାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କର, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ, ଶେଷରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଧର୍ମାଧିପଂ ତତଃ । ପୁନଃ ପପାତ ସ ଇହ ପରିତୁଷ୍ଟମନା ଦ୍ଵିଜଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଦେବତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଦ୍ୱିଜ, ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଧର୍ମରାଜପ୍ରସାଦେନ ତତସ୍ତତ୍ର ମହୀତଲେ । ସଂସୁପ୍ତଇଵ ଚୋତ୍ତସ୍ଥୌ ବଂଧୁଵର୍ଗସମନ୍ଵିତଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ ଏହି ଭୂମିରେ ଘୁମୁଥିବା ପରି ଉଠିଲେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
ଵିଧିମେନଂ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂମୌ ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ଚ ସ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଚ କାରଯାମାସ ମାଧଵସ୍ନାପନଂ ଜନମ୍
ସେ ଦ୍ୱିଜନେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୃଥିବୀରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ମାଧବ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲେ।
ଯମବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵାଦୋ ମଯାଯଂ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ନାନପ୍ରସଙ୍ଗତଃ
ଏହି ଯମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଲୋଚନାକୁ ମୁଁ ମାଧବ ମାସର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନର ମହିମା ସନ୍ଦର୍ଭରେ କହିଛି।
ଵୈଶାଖମାସେ ସତତଂ ହରିପ୍ରିଯେ ସ୍ନାନଂ ଵିଦଧ୍ଯାଚ୍ଚ ଦଦାତି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଦାନଂ ଚ ହୋମଂ ସୁକୃତଂ ତଥା ବୁଧୋ ହରେଃପଦଂ ତସ୍ଯ ନଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ କଦା
ହେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ସଦା ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଓ ହୋମ କରନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ନିକଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି କେବେ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
ଯଃଶୃଣୋତ୍ଯେକଚିତ୍ତେନମାହାତ୍ମ୍ଯଂମେଷସୂର୍ଯଜମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜନିତ ମାସର ମହିମାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ସୂତସୂତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଵଯାଽତିକରୁଣାତ୍ମନା । ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୀର୍ତିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କରୁଣାମୟ, ବୈଶାଖ ମାସର ପାପ ନାଶକ ମହିମାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ।
ନିଯମା ମଧୁହନ୍ତୁର୍ଯେ ମାଧଵେ କଥିତାସ୍ତ୍ଵଯା । ପୂଜନଂ ସ୍ନାନଦାନାଦ୍ଯଂ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତଵିଧାନତଃ
ମଧୁ ନାଶକ, ମାଧବ ମାସର ନିୟମ, ପୂଜା, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ କହିଛ।
ଯଥା ଚ ମାଧଵୋ ଦେଵଃ ପ୍ରୀଯତେ ପାପନାଶନଃ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଧ୍ଯାନଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ମାଧବ ଦେବ, ଯିଏ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବେ ଆମେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭକ୍ତଵୃନ୍ଦାନାଂ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ଭଵତାରଣମ୍
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଠାକୁର।