ଏକତୋଽପି ତପୋ ଦାନ କ୍ରତୁ ସୁତ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଏକତୋ ଵିଧିଵନ୍ମାସୋ ମାଧଵଶ୍ଚରିତୋ ମହାନ୍
ଏକ ପାଖରେ ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ସୋମ ଆଦି କ୍ରିୟା ଅଛି; ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିବା ମାଧବ ମାସ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଦିନୈକସ୍ଯାପି ଭୂପତେ । କୃତଂ ଯତ୍ସୁକୃତଂ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଦାନାଧିକଂ ପୁରା
ଏହି ମାଧବ ମାସରେ, ରାଜା, ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଲେ, ସେହି ଦାନ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଦାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।
କାରୁଣ୍ଯେନ ଦିନୈକସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଦେହି ଧରାପତେ । ନିରଯେ ପଚ୍ଯମାନେଭ୍ଯୋ ଦୁଃଖିତେଭ୍ଯୋ ଦଯାନିଧେ
ଦୟାରୁ, ଭୂପତି, ଏକ ଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ନରକରେ ପଚୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଦେଅ, ଦୟାର ସାଗର।
ନ ଦଯାସଦୃଶୋ ଧର୍ମୋ ନ ଦଯାସଦୃଶଂ ତପଃ । ନ ଦଯାସଦୃଶଂ ଦାନଂ ନ ଦଯାସଦୃଶଃ ସଖା
ଦୟା ପରି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ତପ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ଦାନ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଯଦଃ ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ନରୋ ଲକ୍ଷଗୁଣଂ ସଦା । କାରୁଣ୍ଯେନ ଵିଶେଷାତ୍ତେ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ; ଦୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଦୁଃଖିତାନାଂ ହି ଭୂତାନାଂ ଦୁଃଖୋଦ୍ଧର୍ତ୍ତା ନରୋ ହି ଯଃ । ସ ଏଵ ସୁକୃତୀ ଲୋକେ ଜ୍ଞେଯୋ ନାରାଯଣାଂଶଜଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାଏ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍କର୍ମୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ନାରାୟଣଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ।
ଵୈଶାଖେ ମାସି ପୂର୍ଣାଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ତ୍ଵଯା । ଯତ୍ତୀର୍ଥେ ଵିହିତଂ ଵୀର ସର୍ଵାଘଵିନିଷୂଦନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଛ, ହେ ବୀର, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ।
ତଦେଭ୍ଯୋ ଦେହି ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷ୍ଯେ ହରିଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ତ୍ରିଵାଚିକଂ ଚ ନିରଯାଦ୍ଯେନାମୀ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯୁଃ
ଏହି ପୁଣ୍ୟଗୁଡିକୁ ଏମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ହରିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେଅ, ଯେଉଁପରି ଏମାନେ ନରକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ।
କପୋତାର୍ଥଂ ସ୍ଵମାଂସାନି କାରୁଣ୍ଯେନ ପୁରା ଶିବିଃ । ଦତ୍ଵା ଦଯାନିଧିଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ରାଜତେ କୀର୍ତିଵାରିଧିଃ
ପୂର୍ବେ ରାଜା ଶିବି ଦୟାରୁ ଏକ କପୋତ ପାଇଁ ନିଜ ମାଂସ ଦେଇଥିଲେ; ଦୟାର ଧନ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କୀର୍ତିର ସାଗର ଭାବେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଦଧୀଚିରପି ରାଜର୍ଷିର୍ଦତ୍ଵାସ୍ଥି ଚ ଯମାତ୍ମନଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକୌମୁଦୀଂ କୀର୍ତିଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମ୍
ରାଜା ଦଧୀଚି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅସ୍ଥି ଦେଇ ଅମର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତିନି ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା କୀର୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ସହସ୍ରଜିଚ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟାନ୍ମହାଯଶାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତୋ ଲୋକାନନୁତ୍ତମାନ୍
ସହସ୍ରଜିତ୍ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପାଇଥିଲେ।
ନ ସ୍ଵର୍ଗେ ନାପଵର୍ଗେଽପି ତତ୍ସୁଖଂ ଲଭତେ ନରଃ । ଯଦାର୍ତଜଂତୁନିର୍ଵ୍ଵାଣଦାନୋତ୍ଥମିତି ନୋ ମତିଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ ଦେଇଲେ ହୁଏ; ଏହି ଆମର ଧାରଣା।
ସର୍ଵେଷୁ ଦାତୃଜାତେଷୁ ପୁରା ଜାତୋସି ଭୂପତେ । କର୍ମଣାନେନ ସଂଖ୍ଯାସୁ ଧୀର ଧୈର୍ଯଂ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ
ସମସ୍ତ ଦାତା ଶ୍ରେଣୀରେ, ଭୂପତି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଢତା ରଖ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଵଧିଯଂ ଧର୍ମ ଦଯା ଦାନଂ ସୁନିଶ୍ଚଲମ୍ । ଅସ୍ମାଭିରପି ତୂତ୍ସାହଃ କ୍ରିଯତେ ଧର୍ମ୍ମଵାଦିଭିଃ
ତୁମର ଦୃଢ ବୁଦ୍ଧି, ଧର୍ମ, ଦୟା ଓ ଅଟୁଟ ଦାନ ଦେଖି, ଆମେ ଧର୍ମ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛୁ।
ଯଦି ତେ ରୋଚତେ ରାଜନ୍ନ ଵିଲଂବତଯା ତତଃ । ତଦେଭ୍ଯୋ ଦେହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯାତନାଦୁଃଖଦାହକମ୍
ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଦେରି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଉପକାର କର, ଯାହା ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୁଃଖକୁ ଦଗ্ধ କରିଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତଦା ଦେଵଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷ୍ଯେ ଗଦାଧରମ୍ । ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରିଵାଚିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦଯାଵାନ୍ଵିଧିନା ଦଦୌ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ଦୟାରେ ଭରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିନି ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲା।
ଦତ୍ତେ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନେକଦିନୋଦ୍ଭଵେ । ସ୍ଵକୃତେ ଜଂତଵୋ ଯାମ୍ଯଯାତନାପରିଵର୍ଜିତାଃ
ମାଧବ ମାସର ଏକ ଦିନରେ ଏହି ଦାନ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଵିମାନଵରମାରୂଢାଃ ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୁଃ । ପ୍ରଣମଂତଃ ସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚ ପଶ୍ଯଂତସ୍ତଂ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈଳୀର ଆକାଶ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ହସି ହସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନୃପେଣ ଦତ୍ତଂ ତଦଵାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୈଶାଖମାସୈକଦିନାଭିଜାତମ୍ । ସର୍ଵେ ଯଯୁସ୍ତେ ନରକାଦ୍ଵିମୁକ୍ତା ଦିଵଂ ଵିମାନାଧିଗତା ହି ଚିତ୍ରମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିଥିବା, ବୈଶାଖ ମାସର ଏକ ଦିନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ପାଇ, ସମସ୍ତେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଆକାଶ ରଥରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ନୂନଂ ଵିଚିତ୍ରୋ ଭୁଵି ଭୂତଵର୍ଗଃ ସଂଭୂତଭାଵୋ ବହୁଧା ଵିଚିତ୍ରଃ । ତଥା ଵିଚିତ୍ରୋଽଖିଲକର୍ମଯୋଗସ୍ତତ୍କର୍ମଶକ୍ତିପ୍ରଚଯୋ ଵିଚିତ୍ରଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅନେକ ପ୍ରକାରର; ଏହିପରି ଅନେକ କର୍ମ ଯୋଗ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କର୍ମ ଶକ୍ତିର ଏକତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଦେଵସଂଘୈର୍ଯସ୍ତଦ୍ଵିଶେଷାଧିକଲବ୍ଧପୁଣ୍ଯଃ । ପରଂ ପଦଂ ଯୋଗିଵରୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଯୌ ଜଗନ୍ନାଥଗଣାଭିଵଂଦ୍ଯଃ
ଯିଏ ମୁନି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ସମୂହରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ପରମ ପଦକୁ ଲାଭ କରି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଗଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ । ଦ୍ଵ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ, ଦୁଇ ଶତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯମ ଉଵାଚ- ଏତନ୍ମାଧଵମାସସ୍ଯ ସମାସାତ୍କିଂଚିଦୀରିତମ୍ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୂର୍ଣିମାଯାଶ୍ଚ ଵିଶେଷାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ୟମ କହିଲେ— ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମାର ସାର ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପରେ କଥା କହାଯାଇଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୈଶାଖମାସେ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଯ ଏନଂ ପଠତୀତିହାସମ୍ । ସ ଯାତି କୃଷ୍ଣାଲଯମାଶୁପୂତଃ କଲ୍ପାନନେକାନିହ ମୋଦତେ ଚ
ଯିଏ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଇତିହାସ ପଢ଼େ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଧାମକୁ ଯାଇ, ଅନେକ କଳ୍ପ ଆନନ୍ଦ କରିଥାଏ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଶ୍ରୀଦଂ ସୌମନସ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ଯମଘମର୍ଷଣମ୍
ଏହି କଥା ଧନ୍ୟ, ଯଶସ୍ବୀ, ଆୟୁଷ୍ୟ, ମହା ଶୁଭ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ।
ଇଦଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵପ୍ରିଯମ୍ । ଚରିତ୍ରଂ ଭୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଚାଵଯୋରପି
ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମା, ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଭୂପତିଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସଂବାଦ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପଠିତ୍ଵା ଵିଧିଵଦନୁମୋଦ୍ଯ ମନଃପ୍ରିଯମ୍ । ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଭଗଵତି ଯଯା ସ୍ଯାତ୍ପାପସଂକ୍ଷଯଃ
ଏହି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥାକୁ ଶୁଣି, ପଢ଼ି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛ ମହୀଦେଵ ଦେଵଲୋକାଦ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା । ନିପାତ୍ଯ ଭୁଵି ଵୈଦେହଂ ରୁଦଂତ୍ଯଦ୍ଯାପି ବାଂଧଵାଃ
ଏବେ ତୁମେ, ମହୀପତି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦେବ ଲୋକକୁ ଯାଅ; ପୃଥିବୀରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଵିଲପ୍ଯମାନୈରପି ବଂଧୁଭିସ୍ତୈର୍ନ ଯାଵଦଗ୍ନୌ ତଵ ତଚ୍ଛରୀରମ୍ । ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯତେ ହଂତ ଜଵୈର୍ନ ତାଵଦ୍ଯାହି ସ୍ଵଯଂ ସୁପ୍ତ ଇଵ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ
ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବିଲାପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଶରୀର ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଜଣେ ଘୁମରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି।
ମମପ୍ରସାଦାଦିହ ପୁଣ୍ଯଯୋଗଃ ଶ୍ରୁତୋ ଯଥାଵତ୍ତମିମଂ ଵିଧେହି । ଵିଧାନତୋ ଵୈ ସମଯେ ସମଂତେ ସମାଗମୋଂଽତେ ଭଵିତା ସୁରୈଶ୍ଚ
ମୋର କୃପାରେ ଏଠାରେ ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣିଛ; ଏହାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କର, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ, ଶେଷରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବ।