ଦାନଂ ଦତ୍ତଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ତେନ ସର୍ଵେ ମଖାଃ କୃତାଃ । ତେନ ପ୍ରପୂଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଭୀଷ୍ମ ମାତରି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଭୀଷ୍ମ, ମାଆପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଯେପରି।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଧର୍ମକର୍ମାଣି କ୍ରିଯଂତେ ଯାନି କାନି ଚ । ଅକ୍ଷଯାନି ଭଵଂତ୍ଯସ୍ଯ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଜୈମିନେ
ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ, ଜୈମିନି।
ଵହଂତଂ ଜଲମାଲୋକ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯାନି ଜଲାନି ଯଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଗଚ୍ଛେତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ସୋଽଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରକୃତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗାର ବହୁଥିବା ପାଣି ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଠି ତାହାର ପାଣିକୁ ନିକଟରେ ଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
ଗଙ୍ଗାଜଲେଷ୍ଵାଗତେଷୁ ଯୋ ନୋ ତିଷ୍ଠତି ଭକ୍ତିତଃ । ପଶୁତା ଶାଶ୍ଵତୀ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ଜୈମିନେ
ଗଙ୍ଗାର ପାଣି ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏନାହିଁ, ଜୈମିନି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ଚିରକାଳ ଚାଲିଥାଏ।
ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଜଲମାସାଦ୍ଯ ଯୋ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ଭକ୍ତିତଃ । ଜନ୍ମକୋଟ୍ଯର୍ଜିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଣାଦେଵ ତୁ ନଶ୍ଯତି
ଗଙ୍ଗାର ପାଣି ପାଖକୁ ଯାଇ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ମାତ୍ର କ୍ଷଣରେ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ।
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ଜିଗମିଷୁଂ ଯସ୍ତୁ ଵାରଯତେ ଦ୍ଵିଜ । ସ କୋଟିକୁଲସଂଯୁକ୍ତୋ ରୌରଵଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗା କୂଳକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଜଣକୁ ରୋକେ, ସେ ଲୋକ ଏକ ବଡ଼ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ମୂତ୍ରଂ ଵାଥ ପୁରୀଷଂ ଵା ଗଂଗାତୀରେ କରୋତି ଯଃ । ନ ଦୃଷ୍ଟା ନିଷ୍କୃତିସ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ପିଶାବ କିମ୍ବା ପଖାନ୍ଡ କରେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣଂ ଵାପି ନିଷ୍ଠୀଵଂ ଦୂଷିକାଂ ଵାଶ୍ରୁ ଵା ମଲମ୍ । ଗଂଗାତୀରେ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ନୂନଂ ନାରକୀ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ କଫ, ଥୁ, ମଲ, ଅଶ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଫେଙ୍କିଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକୀ ହୋଇଯାଏ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କଫକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଗର୍ଭେ ଚ ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ଵିଂଦତି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା ଶରୀରରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ କିମ୍ବା କଫ ପେଲାଇଦିଏ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଯାଏ।
ଗଙ୍ଗାରୋଧସି ଯଃ ପାପଂ କୁରୁତେ ମୂଢଧୀର୍ନରଃ । ତଦକ୍ଷଯ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ନାନ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ମୂଢ଼ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ପାପ କରେ, ସେଇ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଅନ୍ଯତୀର୍ଥେ କୃତଂ ପାପଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯତ୍କୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କୁତ୍ରାପି ନ ଶାମ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାରେ ନଶ୍ୱ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କୌଣସିଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ
ସେଥିପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକେ ଗଙ୍ଗାରେ କେବେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତେ ଦେଶା ନ ତେ ଶୈଲା ନ ଚ ତାନି ଵନାନି ଚ । ପାପଵିଧ୍ଵଂସିନୀ ଯତ୍ର ନ ତିଷ୍ଠେତ୍ସୁରନିମ୍ନଗା
ଏମିତି କୌଣସି ଦେଶ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ପାପ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୈମିନେ । ନ ଚ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମନ୍ଯତ୍ର ଯଦି କାର୍ଯଶତାନ୍ଯପି
ଜୈମିନି, ଗଙ୍ଗା କୂଳକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଶତଶଃ କାମ କାରଣ ଥାଏ।
ଭିକ୍ଷାନ୍ନମପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ । ନ ଚାନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷଣମପି ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୂପାଲତାମପି
ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଜହ୍ନବୀ ତଟରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। ରାଜା ହେବାକୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମହାପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ମୁକ୍ତଯେ ନ ସ୍ଯାଦଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରକୃତ୍
ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ହେଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଵସନ୍ଯସ୍ତୁ ହରିପୂଜାପରୋ ଭଵେତ୍ । ଜନ୍ମଜନ୍ମାଂତରେ ଯେନ କଦାଚିନ୍ନାର୍ଚିତୋ ହରିଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଯେତେ ଜନ୍ମରେ ହରିଙ୍କୁ କେବେ ପୂଜା କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି ନୈତସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଲୋକମାତରି । ଶ୍ରୂଯତାଂ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ତାଙ୍କର ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମା, ଉପରେ ଭକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ମାନବ ମାନେ, ଶୁଣ, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କହୁଛି।
ସ୍ନାନଂ ଵିଧାଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଗମ୍ଯତାଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଭଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଗଙ୍ଗେତି ମାନଵଃ
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଭଜନ କରେ,
ଵିମୁକ୍ତଃପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵି ଦେଵଯୁଗାଯୁତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାକଥାରମ୍ଭୋ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରହେ। ଯାହାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଗଙ୍ଗା କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଭଵନଂ ଗଲିତାଖିଲ କଲ୍ମଷଃ । ଯସ୍ତୁ ସ୍ମରତି ଵୈ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ସମସ୍ତ କଳିମା ଛାଡି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସ୍ମରଣ କରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ଗଙ୍ଗେତି ମୁକ୍ତିଦଂ ନାମ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାମୃତ୍ପୁଣ୍ଡ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
'ଗଙ୍ଗା' ନାମ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା ନାମ, ତାହା ସ୍ମରଣ କଲେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଉତ୍ତମ ଗଙ୍ଗାଜଳ ତିଳକ ଥାଏ,
ଗଙ୍ଗାସ୍ନାଯିନମାଲୋକ୍ଯ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ କଲେଵରମ୍ । ଶ୍ମଶାନେଽପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଗଙ୍ଗାମରଣଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନୀକୁ ଦେଖି ଦେହ ଛାଡେ, ଶ୍ମଶାନରେ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯସ୍ଥୀନି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯାଵତ୍କାଲଂ ଶରୀରିଣଃ । ତାଵତ୍କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଶରୀରର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଥାଏ, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଯସ୍ଯ ମଜ୍ଜନ୍ତି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଭସ୍ମାସ୍ଥୀନି ନଖାନି ଚ । ଶିରୋରୁହାଣ୍ଯପି ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭୁଵନଂ ଵସେତ୍
ଯାହାଙ୍କର ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି, ନଖ ଏବଂ କେଶ ଗଙ୍ଗାରେ ବିଲିନ ହୁଏ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ବସିଥାଏ।
ସ୍ଥିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଷୁ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯତ୍କର୍ମ ଲଭତେ ନରଃ । ବ୍ରଵୀମି ତତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁ ନାନ୍ଯମନା ଦ୍ଵିଜ
ଯେଉଁଠି ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ, ମନ ଏକାଗ୍ର କର, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଏକଦା ଭଗଵାଞ୍ଛକ୍ରୋ ନାନାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । କ୍ରୀଡାଗୃହଂ ଯଯୌ କାମୀ ଯୁଵତ୍ଯା ପଦ୍ମଗଂଧଯା
ଏକଥର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶକ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ଓ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧି ଯୁବତୀ ସହ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପଦ୍ମଗଂଧା ରସଜ୍ଞା ସା ସଂପ୍ରାପ୍ତ ନଵଯୌଵନା । ନାନାରସପ୍ରଦାନେନ ଚକାର ସୁରସଂ ପ୍ରତି
ସେ ଯୁବତୀ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧି ଓ ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନୂତନ ଯୌବନ ପାଇଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଣପର୍ଯଂକେ ତସ୍ଯାଃ ଶିଶୁମୃଗୀଦୃଶଃ । ପ୍ରୀତଃ ପାଦତଲେ ଜିଷ୍ଣୁରୁଵାସ ସ୍ମରମୋହିତଃ
ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ, ତାହାର ମୃଗଶାବକ ଦୃଷ୍ଟି ଯୁବତୀଙ୍କ ପାଦ ତଳେ, ପ୍ରୀତିତ ଓ କାମମୋହିତ ଶକ୍ର ବସିଥିଲେ।
ଅଥ ତସ୍ଯୈ ସ୍ଵଯଂ ଶକ୍ରୋ ନିର୍ମାଯ ସ୍ଵର୍ଣଵୀଟିକାମ୍ । ଦଦାତି ପରମପ୍ରୀତସ୍ତଦ୍ଗୁଣାକୃଷ୍ଟମାନସଃ
ତାପରେ ଶକ୍ର ନିଜେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ଛୋଟ ବାକସ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ଦେଇଥିଲେ।