ମହାପାପାତିପାପୌଘ ନିହଂତା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ସର୍ଵଧର୍ମୈକସାରେଣ ତେନୈକେନ ନରେଶ୍ଵର
ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣ ଭଲପାଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ବଡ଼ ଦୁଷ୍କର ଅପରାଧ ଏବଂ ଅନେକ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏହି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଅଂଶ, ରାଜା।
ନୀଯତେ ପୁଣ୍ଯଭଵନଂ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ମହତାମପି ପାପାନାଂ ନିହଂତା ମାଧଵୋଽର୍ଚିତଃ
ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ମରୁଦ୍ଗଣମାନେ ସମ୍ମାନ କରି ତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ନିବାସକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଏହି ମାଧବ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ତଥୈଵ ମାଧଵୋ ମାସୋ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଵିଧିନୋଦିତଃ । ଯଥୈଵ ଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ଜ୍ଵାଲ୍ଯତେ ତୃଣସଂଚଯଃ
ଏହିପରି, ମାଧବ ମାସ ମାନବମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରିଲେ, ଏହା ପାପକୁ ଏମିତି ଜଳାଇଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ତିଆଁ ଉପରେ ଘାସ ଗୁଛ ଜଳିଯାଏ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖେ ତଥାଘୌଘୋଽପି ଦହ୍ଯତେ । ତାଵଦ୍ଵପୁଷି ପାପାନି ପ୍ରଭଵଂତି ମହାନ୍ତ୍ଯପି
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ନାହାଇଲେ, ପାପର ଏକ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦହିଯାଏ; ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଯାଵନ୍ନ ମାଧଵେ ମାସି ତୀର୍ଥେ ମଜ୍ଜତି ଚୋଷସି । ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯୋ ଯୁକ୍ତୋ ଯଥୋକ୍ତନିଯମୈର୍ନରଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଧବ ମାସରେ ତୀର୍ଥରେ ନାହାଇ ଓ ଉପବାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ପାପ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପାଳନ କରେ—
ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ପାପୌଘୈର୍ମୁକ୍ତୋଽଚ୍ଯୁତଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଆଜନ୍ମନୋ ହି ସୁକୃତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ନ ପୁରା କୃତମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ଏହି ପାପ ଦଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଏ; ଯେଉଁ ସୁକୃତି ତୁମେ ଜନ୍ମରୁ କରିନଥିଲା—
ତେନ ତ୍ଵଂ ନିରଯସ୍ଥାନମାର୍ଗଂ ନୀତୋ ନରେଶ୍ଵର । ଅଥ ଭୂମିପତେ ତୂର୍ଣମସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ତାହା ପାଇଁ, ରାଜା, ତୁମେ ନରକ ପଥରେ ନେଇଯାଯିଥିଲା; ଏବେ, ଭୂମିପତି, ଆମେ ଏବଂ ମରୁଦ୍ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଉଛୁ—
ସ୍ତୂଯମାନୋ ଵିମାନେନ ଗଚ୍ଛ ଗୋଵିଂଦମଂଦିରମ୍
ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଅ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ । ଏକୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଏକୋତ୍ତରଶତ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଯମ ଉଵାଚ- ତତସ୍ତୁ କରୁଣାଵାର୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ଶୋକେନ ପୀଡିତଃ । ଭୂପତିଃ ଶ୍ରୀହରେର୍ଦୂତାନ୍ଵିନଯେନାହ ଵାଡଵ
ଯମ କହିଲେ—ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଦୟା ଭରି ହୃଦୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭୂପତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ବିନୟ ସହିତ କହିଲେ, ବାଡ଼ବ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯାଭିଜାତ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଣାନାଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ଚ । ସଂତଃ ଫଲଂ ହି ଗଣ୍ଯଂତେ ଯଦ୍ଭୀତପରିରକ୍ଷଣମ୍
ଧନ, ଉଚ୍ଚ କୁଳ, ଗୁଣ ଓ ସୁକୃତି ମଧ୍ୟରୁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଫଳକୁ ଗଣନା କରନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ଭୟଭିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
ଯଦ୍ଯସ୍ତି ସୁକୃତଂ କିଂଚିନ୍ମମ ତେନୈଵ ଜଂତଵଃ । ସ୍ଵର୍ଗେ ଗଚ୍ଛଂତୁ ମୁକ୍ତୌଘାଃ ସ୍ଥାନେ ତେଷାଂ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ମୋର କିଛି ସୁକୃତି ଥିଲେ, ସେହି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ରହିବି।
ଏଵଂ ଭୂପଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତୋ ହି ତେ । ଧ୍ଯାଯଂତଃ ସତ୍ଯମୌଦାର୍ଯମବ୍ରୁଵଂସ୍ତେ ଵଚୋ ନୃପମ୍
ଭୂପତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସତ୍ୟବାନ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଉଦାରତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁ- ଅନେନ ତଵ କାରୁଣ୍ଯକର୍ମଣା ଵଚସା ନୃପ । ବଭୂଵ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂଚିତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ—ତୁମର ଏହି କାରୁଣ୍ୟ ମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ତୁମେ ସଂଚିତ ଧର୍ମର ଫଳ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମସ୍ତପୋ ଦେଵାର୍ଚନାଦିକମ୍ । କୃତଂ ଯନ୍ମାଧଵେ ମାସି ତଦନଂତଫଲଂ ଵିଦୁଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁ ନାହାନା, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ତପ, ଦେବପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଯଜ୍ଵା ଚ ଦାତା ଚ କ୍ରୀଡତେ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ । ଵାପୀଷୁ ହେମପଦ୍ମାସୁ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷତଲେଽପି ଚ
ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଓ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଖେଳନ୍ତି, ସୁନାର ପଦ୍ମ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳରେ ମଧ୍ୟ।
ଗୀଯମାନୋ ମୁଦଂ ଯାତି ଗୀର୍ଵାଣରମଣୀଗଣୈଃ । ଜଲାନ୍ନଦାନତୋ ଲୋକଂ ଲଭତେ ଵାରୁଣଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ଗୀତ ଗାଇ ହେବା ସମୟରେ ଦେବୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାନ୍ତି; ଜଳ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ଲୋକ ଶୁଭ ଵାରୁଣ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
କୁଲାନି ହେଲଯା ସପ୍ତ ସଂତାରଯତି ଗୋପ୍ରଦଃ । ହଯଂ ଦତ୍ଵା ରଵେର୍ଲୋକଂ ଯାତି ଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଁଉ ଦେଇଥାଏ, ହେଲା କରି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସପ୍ତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ; ଘୋଡ଼ା ଦେଇଲେ ସେ ରବି ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନ ଦେଇଲେ ସେ ଶିକ୍ଷା ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଥା ହେମଦାନାଦ୍ଯାତି ସୁରାଲଯେ । ଯୋ ଦଦାତି ତଥା କନ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସୁନା ଦେଇଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପାଇଥାଏ; ଏଭଳି ଯେଉଁ ଲୋକ କନ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ମାଧଵେମାସି ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ଅଵାପ୍ଯ ସକଲାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଯାତି ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।
ଏକତୋଽପି ତପୋ ଦାନ କ୍ରତୁ ସୁତ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଏକତୋ ଵିଧିଵନ୍ମାସୋ ମାଧଵଶ୍ଚରିତୋ ମହାନ୍
ଏକ ପାଖରେ ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ସୋମ ଆଦି କ୍ରିୟା ଅଛି; ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିବା ମାଧବ ମାସ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଦିନୈକସ୍ଯାପି ଭୂପତେ । କୃତଂ ଯତ୍ସୁକୃତଂ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଦାନାଧିକଂ ପୁରା
ଏହି ମାଧବ ମାସରେ, ରାଜା, ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଲେ, ସେହି ଦାନ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଦାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।
କାରୁଣ୍ଯେନ ଦିନୈକସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଦେହି ଧରାପତେ । ନିରଯେ ପଚ୍ଯମାନେଭ୍ଯୋ ଦୁଃଖିତେଭ୍ଯୋ ଦଯାନିଧେ
ଦୟାରୁ, ଭୂପତି, ଏକ ଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ନରକରେ ପଚୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଦେଅ, ଦୟାର ସାଗର।
ନ ଦଯାସଦୃଶୋ ଧର୍ମୋ ନ ଦଯାସଦୃଶଂ ତପଃ । ନ ଦଯାସଦୃଶଂ ଦାନଂ ନ ଦଯାସଦୃଶଃ ସଖା
ଦୟା ପରି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ତପ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ଦାନ ନାହିଁ, ଦୟା ପରି ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଯଦଃ ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ନରୋ ଲକ୍ଷଗୁଣଂ ସଦା । କାରୁଣ୍ଯେନ ଵିଶେଷାତ୍ତେ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ; ଦୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଦୁଃଖିତାନାଂ ହି ଭୂତାନାଂ ଦୁଃଖୋଦ୍ଧର୍ତ୍ତା ନରୋ ହି ଯଃ । ସ ଏଵ ସୁକୃତୀ ଲୋକେ ଜ୍ଞେଯୋ ନାରାଯଣାଂଶଜଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାଏ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍କର୍ମୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ନାରାୟଣଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ।
ଵୈଶାଖେ ମାସି ପୂର୍ଣାଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ତ୍ଵଯା । ଯତ୍ତୀର୍ଥେ ଵିହିତଂ ଵୀର ସର୍ଵାଘଵିନିଷୂଦନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଛ, ହେ ବୀର, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ।
ତଦେଭ୍ଯୋ ଦେହି ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷ୍ଯେ ହରିଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ତ୍ରିଵାଚିକଂ ଚ ନିରଯାଦ୍ଯେନାମୀ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯୁଃ
ଏହି ପୁଣ୍ୟଗୁଡିକୁ ଏମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ହରିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେଅ, ଯେଉଁପରି ଏମାନେ ନରକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ।
କପୋତାର୍ଥଂ ସ୍ଵମାଂସାନି କାରୁଣ୍ଯେନ ପୁରା ଶିବିଃ । ଦତ୍ଵା ଦଯାନିଧିଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ରାଜତେ କୀର୍ତିଵାରିଧିଃ
ପୂର୍ବେ ରାଜା ଶିବି ଦୟାରୁ ଏକ କପୋତ ପାଇଁ ନିଜ ମାଂସ ଦେଇଥିଲେ; ଦୟାର ଧନ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କୀର୍ତିର ସାଗର ଭାବେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଦଧୀଚିରପି ରାଜର୍ଷିର୍ଦତ୍ଵାସ୍ଥି ଚ ଯମାତ୍ମନଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକୌମୁଦୀଂ କୀର୍ତିଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମ୍
ରାଜା ଦଧୀଚି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅସ୍ଥି ଦେଇ ଅମର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତିନି ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା କୀର୍ତି ପାଇଥିଲେ।