ସ୍ଵକର୍ମୈଵୋପଜୀଵଂତି ମୋହସ୍ଥାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ହୁତଂ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନଂ ନ ଵା କୃତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ମୋହର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଯିଏ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ହୋମ କରିନାହାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିନାହାନ୍ତି,
ପୁନର୍ନୋପକୃତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁକୃତଂ ନ କୃତଂ ପରମ୍ । ନେଷ୍ଟଂ ନ ତପ୍ତଂ ନୋ ଜପ୍ତଂ ଯୈର୍ନ ହୃଷ୍ଟତଯା ନୃପ
ଭକ୍ତିରେ ଉପକାର କରିନାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ନିବେଦନ କରିନାହାନ୍ତି, ତପ କରିନାହାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ଜପ କରିନାହାନ୍ତି, ମହାରାଜ,
ପରସ୍ମିନ୍ନିହ ଘୋରେଷୁ ପଚ୍ଯଂତେ ନିରଯେଷୁ ତେ । ଦୁଃଶୀଲା ଯେ ଦୁରାଚାରା ଵିହାରାହାରନିଂଦିତାଃ
ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଦୁଃଶୀଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଅପରାଧ ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ,
ପରାପକାରିଣଃ ପାପକାରିଣୋ ଦୁର୍ଵିହାରିଣଃ । ଵିଦାରିଣୋ ହି ମର୍ମୋକ୍ତ୍ଯା ପାପାଃ ପରହୃଦାଂ ହି ଯେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା, ପାପ କରିବା, ଅପରାଧ ଭୋଗ କରିବା, କଠୋର କଥାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ପାପୀ ଥିବା,
ନିରଯେ ତେ ଵିପଚ୍ଯଂତେ ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀଵିହାରିଣଃ । ଏହି ନୂନଂ ମହୀପାଲ ଗଚ୍ଛାମୋ ହରିମଂଦିରମ୍
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ମିଶିବା ଲୋକମାନେ ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଆସ, ମହୀପାଳ, ଆମେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା।
ନ ତେ ପୁଣ୍ଯଵତା ଯୁକ୍ତମିହସ୍ଥା ତୁ ମତଃ ପରମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଯଦ୍ଯହଂ ସୁକୃତୀ ଦୂତାଃ କସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ମହାଭଯେ
ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମତ। ରାଜା କହିଲେ: ଯଦି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଦୂତମାନେ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପଥରେ କାହିଁକି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି,
ନାରକେ ପଥି ଵା ନୀତଃ କିଂ ଵା ମେ ସୁକୃତଂ ପରମ୍ । ମଯାପି ନ କୃତଂ ତାଦୃକ୍ସୁକୃତଂ କାମଶାଲିନା
ନରକ ପଥରେ କିମ୍ବା ନେଇଯାଉଛନ୍ତି? କଣ ମୁଁ କିଛି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି? ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ଏପରି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ।
କଥଂ ପୁରି ହରେର୍ଗଂତା ସଂଶଯାନୋଽହମସ୍ମି ଵୈ । ଦୂତା ଊଚୁ- ସୁକୃତଂ ନ କୃତଂ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କାମଵଶାତ୍ମନା
ମୁଁ କିପରି ହରିଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବି? ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଏହା ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି।
ନେଷ୍ଟଂ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଵା ଯଜ୍ଞାଵଶିଷ୍ଟଂ ଭଵତାଶିତମ୍ । କିଂତୁ ମାଧଵମାସେ ଯଦ୍ଵିଧିନା ଵତ୍ସରତ୍ରଯମ୍
ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଦାନ କରିଥିଲା, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଆମେ ଚାହିଁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମାଧବ ମାସରେ ତିନି ବର୍ଷ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ତାହା ଆମେ ଚାହିଁଛୁ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୁରୁଵଚଃ ପ୍ରେରିତେନ ପୁରା ତ୍ଵଯା । ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵେଶୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ପ୍ରଭାତରେ ନାହାଇ, ଗୁରୁଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମଧୁ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲା।
ମହାପାପାତିପାପୌଘ ନିହଂତା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ସର୍ଵଧର୍ମୈକସାରେଣ ତେନୈକେନ ନରେଶ୍ଵର
ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣ ଭଲପାଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ବଡ଼ ଦୁଷ୍କର ଅପରାଧ ଏବଂ ଅନେକ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏହି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଅଂଶ, ରାଜା।
ନୀଯତେ ପୁଣ୍ଯଭଵନଂ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ମହତାମପି ପାପାନାଂ ନିହଂତା ମାଧଵୋଽର୍ଚିତଃ
ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ମରୁଦ୍ଗଣମାନେ ସମ୍ମାନ କରି ତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ନିବାସକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଏହି ମାଧବ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ତଥୈଵ ମାଧଵୋ ମାସୋ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଵିଧିନୋଦିତଃ । ଯଥୈଵ ଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ଜ୍ଵାଲ୍ଯତେ ତୃଣସଂଚଯଃ
ଏହିପରି, ମାଧବ ମାସ ମାନବମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରିଲେ, ଏହା ପାପକୁ ଏମିତି ଜଳାଇଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ତିଆଁ ଉପରେ ଘାସ ଗୁଛ ଜଳିଯାଏ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖେ ତଥାଘୌଘୋଽପି ଦହ୍ଯତେ । ତାଵଦ୍ଵପୁଷି ପାପାନି ପ୍ରଭଵଂତି ମହାନ୍ତ୍ଯପି
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ନାହାଇଲେ, ପାପର ଏକ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦହିଯାଏ; ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଯାଵନ୍ନ ମାଧଵେ ମାସି ତୀର୍ଥେ ମଜ୍ଜତି ଚୋଷସି । ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯୋ ଯୁକ୍ତୋ ଯଥୋକ୍ତନିଯମୈର୍ନରଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଧବ ମାସରେ ତୀର୍ଥରେ ନାହାଇ ଓ ଉପବାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ପାପ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପାଳନ କରେ—
ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ପାପୌଘୈର୍ମୁକ୍ତୋଽଚ୍ଯୁତଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଆଜନ୍ମନୋ ହି ସୁକୃତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ନ ପୁରା କୃତମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ଏହି ପାପ ଦଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଏ; ଯେଉଁ ସୁକୃତି ତୁମେ ଜନ୍ମରୁ କରିନଥିଲା—
ତେନ ତ୍ଵଂ ନିରଯସ୍ଥାନମାର୍ଗଂ ନୀତୋ ନରେଶ୍ଵର । ଅଥ ଭୂମିପତେ ତୂର୍ଣମସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ତାହା ପାଇଁ, ରାଜା, ତୁମେ ନରକ ପଥରେ ନେଇଯାଯିଥିଲା; ଏବେ, ଭୂମିପତି, ଆମେ ଏବଂ ମରୁଦ୍ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଉଛୁ—
ସ୍ତୂଯମାନୋ ଵିମାନେନ ଗଚ୍ଛ ଗୋଵିଂଦମଂଦିରମ୍
ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଅ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ । ଏକୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଏକୋତ୍ତରଶତ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଯମ ଉଵାଚ- ତତସ୍ତୁ କରୁଣାଵାର୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ଶୋକେନ ପୀଡିତଃ । ଭୂପତିଃ ଶ୍ରୀହରେର୍ଦୂତାନ୍ଵିନଯେନାହ ଵାଡଵ
ଯମ କହିଲେ—ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଦୟା ଭରି ହୃଦୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭୂପତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ବିନୟ ସହିତ କହିଲେ, ବାଡ଼ବ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯାଭିଜାତ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଣାନାଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ଚ । ସଂତଃ ଫଲଂ ହି ଗଣ୍ଯଂତେ ଯଦ୍ଭୀତପରିରକ୍ଷଣମ୍
ଧନ, ଉଚ୍ଚ କୁଳ, ଗୁଣ ଓ ସୁକୃତି ମଧ୍ୟରୁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଫଳକୁ ଗଣନା କରନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ଭୟଭିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
ଯଦ୍ଯସ୍ତି ସୁକୃତଂ କିଂଚିନ୍ମମ ତେନୈଵ ଜଂତଵଃ । ସ୍ଵର୍ଗେ ଗଚ୍ଛଂତୁ ମୁକ୍ତୌଘାଃ ସ୍ଥାନେ ତେଷାଂ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ମୋର କିଛି ସୁକୃତି ଥିଲେ, ସେହି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ରହିବି।
ଏଵଂ ଭୂପଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତୋ ହି ତେ । ଧ୍ଯାଯଂତଃ ସତ୍ଯମୌଦାର୍ଯମବ୍ରୁଵଂସ୍ତେ ଵଚୋ ନୃପମ୍
ଭୂପତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସତ୍ୟବାନ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଉଦାରତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁ- ଅନେନ ତଵ କାରୁଣ୍ଯକର୍ମଣା ଵଚସା ନୃପ । ବଭୂଵ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂଚିତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ—ତୁମର ଏହି କାରୁଣ୍ୟ ମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ତୁମେ ସଂଚିତ ଧର୍ମର ଫଳ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମସ୍ତପୋ ଦେଵାର୍ଚନାଦିକମ୍ । କୃତଂ ଯନ୍ମାଧଵେ ମାସି ତଦନଂତଫଲଂ ଵିଦୁଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁ ନାହାନା, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ତପ, ଦେବପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଯଜ୍ଵା ଚ ଦାତା ଚ କ୍ରୀଡତେ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ । ଵାପୀଷୁ ହେମପଦ୍ମାସୁ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷତଲେଽପି ଚ
ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଓ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଖେଳନ୍ତି, ସୁନାର ପଦ୍ମ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳରେ ମଧ୍ୟ।
ଗୀଯମାନୋ ମୁଦଂ ଯାତି ଗୀର୍ଵାଣରମଣୀଗଣୈଃ । ଜଲାନ୍ନଦାନତୋ ଲୋକଂ ଲଭତେ ଵାରୁଣଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ଗୀତ ଗାଇ ହେବା ସମୟରେ ଦେବୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାନ୍ତି; ଜଳ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ଲୋକ ଶୁଭ ଵାରୁଣ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
କୁଲାନି ହେଲଯା ସପ୍ତ ସଂତାରଯତି ଗୋପ୍ରଦଃ । ହଯଂ ଦତ୍ଵା ରଵେର୍ଲୋକଂ ଯାତି ଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଁଉ ଦେଇଥାଏ, ହେଲା କରି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସପ୍ତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ; ଘୋଡ଼ା ଦେଇଲେ ସେ ରବି ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନ ଦେଇଲେ ସେ ଶିକ୍ଷା ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଥା ହେମଦାନାଦ୍ଯାତି ସୁରାଲଯେ । ଯୋ ଦଦାତି ତଥା କନ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସୁନା ଦେଇଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପାଇଥାଏ; ଏଭଳି ଯେଉଁ ଲୋକ କନ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ମାଧଵେମାସି ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ଅଵାପ୍ଯ ସକଲାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଯାତି ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।