ଲୋହତୈଲଵସାସ୍ତଂଭ କୂଟଶାଲ୍ମଲସଦ୍ମସୁ । କ୍ଷୁରକଂଟକକୀଲୋଗ୍ର ଜ୍ଵାଲାସ୍ତଂଭଵିଭାତିଷୁ
ଲୋହା, ତେଲ, ଚର୍ବିର ଦଣ୍ଡ ଉପରେ, କୁଟ ଶାଲମଳୀ ଗୃହରେ, ତିକ୍ତ କ୍ଷୁର, କଣ୍ଟା, ଖିଳ ଓ ତାପିଥିବା ଦଣ୍ଡ ଉପରେ—
ତପ୍ତଂ ଵୈତରଣୀପୂଯପୂରିତେଷୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅସିପତ୍ରଵନୋତ୍କୃତ୍ତ ନରନାରୀସ୍ତନେଷୁ ଚ
ତାପିଥିବା ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୁୟ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅଲଗା ଅଲଗା, ତଳୱନରେ କାଟାଯାଇଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଷ୍ଟନ ଉପରେ—
ଘୋରାଂଧକାରଗ୍ରହଣଦାରୁଣେଷୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପାପଚ୍ଯମାନାଃ କ୍ରଂଦଂତୋ ଦାରୁଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵଧୈଃ
ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଦାରୁଣ ସ୍ଥାନରେ, ପାପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦାରୁଣ ଶାସନରେ ମୁହଁରେ ମୁହଁ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କଂଠେଷୁ ବଦ୍ଧପାଶାଶ୍ଚ ଭୁଜଗାଵେଷ୍ଟିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତଥା ଯଂତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଜାନୁଭିଃ
ଗଳାରେ ଦୂର୍ବଳ ପାଶ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, କେବେ ସାପ ଚେପି ରହିଛି; ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଗୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି।
ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠଶିରୋଗ୍ରୀଵାଃ ସ୍ତବ୍ଧକଂଠାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ । କୂଟାଗାରେ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଃ ଶରୀରୈର୍ଯାତନାକ୍ଷମୈଃ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପୃଷ୍ଠ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ଗଳା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଜଡ଼ି ଯାଇଛି; କୁଟ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉଛନ୍ତି, ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିପାରୁନାହିଁ।
ପୀଡ୍ଯଂତେ ପାପିନୋ ରାଜନ୍କ୍ରଂଦମାନା ଵିକର୍ମିଣଃ । ସହିତଂ ଵିଷଯାସ୍ଵାଦୈଃ କ୍ରଂଦନଂ ତୈର୍ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ହୁଏ।
ଭୁଜ୍ଯତେ ଚ କୃତଂ ପୂର୍ଵମେତତ୍ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଜଂତୁଭିଃ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ କୃତଃ ସଂଗଃ ପ୍ରୀତଯେ ଦୁଃଖଦୋ ହି ସଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହିତ ସଂଗ କଲେ ଯଦିଓ ସୁଖ ପାଇବାକୁ, ତାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ମୁହୂର୍ତଵିଷଯାସ୍ଵାଦୋ ଜାତୋଽନେକାବ୍ଦଦୁଃଖଦଃ । ଵପୁଷସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରାତଃସ୍ନାନସ୍ଯ ମାଧଵେ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଅନେକ ବର୍ଷର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦେହ ପାଇଁ ବସନ୍ତରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ—
ଵିଧିନା ପାଵନସ୍ଯୈତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ମାରୁତଃ । ଲବ୍ଧସୌଖ୍ଯାଃ କ୍ଷଣଂ ଜାତା ମହସାପ୍ଯାଯିତାସ୍ତଵ
ନିୟମିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ପବନର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ, ତୁମେ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।
ଆକ୍ରଂଦରହିତାସ୍ତେନ ଜାତାସ୍ତେ ନିରଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ନାମାପି ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସୌଖ୍ଯାଯ କୀର୍ତିତମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ନରକରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଖର ଉତ୍ସ ଭାବେ କହାଯାଏ।
ଜାଯତେ ତଦ୍ଵପୁସ୍ପର୍ଶଵାଯୁସ୍ପର୍ଶଃ ସୁଖାଵହଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା କରୁଣାନିଧିଃ
ସେ ଶରୀରର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶ୍ୱାସର ସ୍ପର୍ଶ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯମ ଉକ୍ତି: ଦୂତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଦୟାର ଉତ୍ସ ଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହତାନ୍ଦୂତାନ୍ଵିଷ୍ଣୋରଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । କୋମଲଂ ହୃଦଯଂ ନୂନଂ ସାଧୂନାଂ ନଵନୀତଵତ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୂତମାନେ ମରିଗଲାପରେ, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଜଣେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ନବନୀତ ପରି କମଳା।
ଵହ୍ନିସଂତାପସଂତପ୍ତଂ ତଦ୍ଯଥା ଦ୍ରଵତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ନାର୍ତଂ ଜଂତୁମହଂ ହିତ୍ଵା ପୀଡିତୁଂ ଗଂତୁମୁତ୍ସହେ
ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ନବନୀତ ଯେପରି ଗଳିଯାଏ, ସେହିପରି ସଜ୍ଜନଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଗଳିଯାଏ। ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ଆଉ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଚାହେଁନି।
ତଂ ପାପିଷ୍ଠଂ ଧିଗାର୍ତାନାମାର୍ତିଂ ଶକ୍ତୋ ନ ହଂତି ଯଃ । ମଦଂଗସଂଗମୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଵାଯୁସ୍ପର୍ଶେନ ତେ ଯଦି
ଯିଏ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରେନି, ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ। ମୋ ଶରୀରର ସ୍ପର୍ଶର ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଯଦି
ଜଂତଵଃ ସୁଖିନୋ ଜାତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ର ନଯଂତୁ ମାମ୍ । ପଵିତ୍ରଯଂତି ଜନନୀମଵନୀମପି ତେ ନରାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିଅ। ଏମାନେ ତାଙ୍କ ମା ଓ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ପରତାପଚ୍ଛିଦୋ ଯେ ତୁ ଚଂଦନା ଇଵ ଚଂଦନମ୍ । ପରୋପକୃତଯେ ଯେ ତୁ ପୀଡ୍ଯଂତେ କୃତିନୋ ହି ତେ
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦନ ପରି ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦନକୁ ଶୀତଳ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦୁଃଖ ସହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍କର୍ମୀ।
ସଂତସ୍ତ ଏଵ ଯେ ଲୋକେ ପରଦୁଃଖଵିଦାରଣାଃ । ଆର୍ତାନାମାର୍ତିନାଶାର୍ଥଂ ପ୍ରାଣା ଯେଷାଂ ତୃଣୋପମାଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ଏକାଉ ଦୟାଳୁ। ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ତୃଣ ପରି ଗଣନା କରନ୍ତି।
ତୈରିଯଂ ଧାର୍ଯତେ ଭୂମିର୍ନରୈଃ ପରହିତୋଦ୍ଯତୈଃ । ମନସୋ ଯତ୍ସୁଖଂ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକୋପମଃ
ଏମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମନରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଆସେ, ସେହି ସୁଖ ସ୍ୱର୍ଗ, ଯଦିଓ ନରକ ପରି ଲାଗେ।
ତସ୍ମାତ୍ପରସୁଖେନୈଵ ସୁଖିନଃ ସାଧଵଃ ସଦା । ଵରଂ ନିରଯପାତୋଽତ୍ର ଵରଂ ପ୍ରାଣଵିଯୋଜନମ୍
ସେହିପାଇଁ, ସଜ୍ଜନମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସୁଖରେ ଏକାଉ ସୁଖୀ। ଏଠାରେ ନରକକୁ ପଡିବା ଭଲ, ପ୍ରାଣ ଛାଡିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ,
ନ ପୁନଃ କ୍ଷଣମାର୍ତାନାମାର୍ତିନାଶମୃତେ ସୁଖମ୍ । ଦୂତା ଊଚୁ- ଜଂତଵୋ ନିରଯେ ଘୋରେ ପଚ୍ଯଂତେ ତେତ୍ର ପାପିନଃ
ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଛଡା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ଭଲ ନୁହେଁ। ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମୈଵୋପଜୀଵଂତି ମୋହସ୍ଥାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ହୁତଂ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନଂ ନ ଵା କୃତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ମୋହର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଯିଏ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ହୋମ କରିନାହାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିନାହାନ୍ତି,
ପୁନର୍ନୋପକୃତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁକୃତଂ ନ କୃତଂ ପରମ୍ । ନେଷ୍ଟଂ ନ ତପ୍ତଂ ନୋ ଜପ୍ତଂ ଯୈର୍ନ ହୃଷ୍ଟତଯା ନୃପ
ଭକ୍ତିରେ ଉପକାର କରିନାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ନିବେଦନ କରିନାହାନ୍ତି, ତପ କରିନାହାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ଜପ କରିନାହାନ୍ତି, ମହାରାଜ,
ପରସ୍ମିନ୍ନିହ ଘୋରେଷୁ ପଚ୍ଯଂତେ ନିରଯେଷୁ ତେ । ଦୁଃଶୀଲା ଯେ ଦୁରାଚାରା ଵିହାରାହାରନିଂଦିତାଃ
ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଦୁଃଶୀଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଅପରାଧ ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ,
ପରାପକାରିଣଃ ପାପକାରିଣୋ ଦୁର୍ଵିହାରିଣଃ । ଵିଦାରିଣୋ ହି ମର୍ମୋକ୍ତ୍ଯା ପାପାଃ ପରହୃଦାଂ ହି ଯେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା, ପାପ କରିବା, ଅପରାଧ ଭୋଗ କରିବା, କଠୋର କଥାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ପାପୀ ଥିବା,
ନିରଯେ ତେ ଵିପଚ୍ଯଂତେ ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀଵିହାରିଣଃ । ଏହି ନୂନଂ ମହୀପାଲ ଗଚ୍ଛାମୋ ହରିମଂଦିରମ୍
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ମିଶିବା ଲୋକମାନେ ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଆସ, ମହୀପାଳ, ଆମେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା।
ନ ତେ ପୁଣ୍ଯଵତା ଯୁକ୍ତମିହସ୍ଥା ତୁ ମତଃ ପରମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଯଦ୍ଯହଂ ସୁକୃତୀ ଦୂତାଃ କସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ମହାଭଯେ
ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମତ। ରାଜା କହିଲେ: ଯଦି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଦୂତମାନେ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପଥରେ କାହିଁକି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି,
ନାରକେ ପଥି ଵା ନୀତଃ କିଂ ଵା ମେ ସୁକୃତଂ ପରମ୍ । ମଯାପି ନ କୃତଂ ତାଦୃକ୍ସୁକୃତଂ କାମଶାଲିନା
ନରକ ପଥରେ କିମ୍ବା ନେଇଯାଉଛନ୍ତି? କଣ ମୁଁ କିଛି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି? ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ଏପରି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ।
କଥଂ ପୁରି ହରେର୍ଗଂତା ସଂଶଯାନୋଽହମସ୍ମି ଵୈ । ଦୂତା ଊଚୁ- ସୁକୃତଂ ନ କୃତଂ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କାମଵଶାତ୍ମନା
ମୁଁ କିପରି ହରିଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବି? ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଏହା ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି।
ନେଷ୍ଟଂ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଵା ଯଜ୍ଞାଵଶିଷ୍ଟଂ ଭଵତାଶିତମ୍ । କିଂତୁ ମାଧଵମାସେ ଯଦ୍ଵିଧିନା ଵତ୍ସରତ୍ରଯମ୍
ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଦାନ କରିଥିଲା, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଆମେ ଚାହିଁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମାଧବ ମାସରେ ତିନି ବର୍ଷ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ତାହା ଆମେ ଚାହିଁଛୁ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୁରୁଵଚଃ ପ୍ରେରିତେନ ପୁରା ତ୍ଵଯା । ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵେଶୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ପ୍ରଭାତରେ ନାହାଇ, ଗୁରୁଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମଧୁ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲା।