କୃତପାତକିନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଦନଂତରମ୍ । ଯାମ୍ଯଂ ପଂଥାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁଃଖମଶ୍ନଂତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ଶରୀର ଛାଡିବା ପରେ, ଯମଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଦାରୁଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈର୍ଘୋରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣା ଇତସ୍ତତଃ । ଅଂଧକାରେ ନିପତିତା ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ହ୍ଯତିଦାରୁଣୈଃ
ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏପଟେ ଓ ସେପଟେ ଟାଣି ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପକାଯାଇ, ଅତି ଦାରୁଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵଭିଃ ଶୃଗାଲୈଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦୈଃ କାକକଂକବକାଦିଭିଃ । ଅଗ୍ନିତୁଂଡୈର୍ଵୃକଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୁଜଗୈର୍ଵୃଶ୍ଚିକାଦିଭିଃ
କୁକୁର, ଶ୍ରୁଗାଳ, ମାଂସଖାଇବା ପଶୁ, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ; ଅଗ୍ନିମୁଖ ଭେଡ଼ିଆ, ବାଘ, ସାପ, ବିଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋକମାନେ—
ଅଗ୍ନିନା ଦାହ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୁଦ୍ଯମାନାଶ୍ଚ କଂଟକୈଃ । କ୍ରକଚୈଃ ପାଟ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ପୀଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୃଷ୍ଣଯା
ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାରେ ଚିଧାଯାଉଛନ୍ତି, କ୍ରକଚରେ କାଟାଯାଉଛନ୍ତି, ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି—
କ୍ଷୁଧଯା ବାଧ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଘୋରୈର୍ଵ୍ଯାଧିଗଣୈସ୍ତଥା । ପୂଯଶୋଣିତଗଂଧେନ ମୂର୍ଛ୍ଯମାନାଃ ପଦେପଦେ
ଭୟଙ୍କର ରୋଗମାନେ ଓ ଭୟାନକ ଭୁକ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଅଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵାଥ୍ଯଂତେ ଚ କ୍ଵଚିତ୍ତୈଲୈସ୍ତାଡ୍ଯନ୍ତେ ମୁଶଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଆଯସୀଷୁ ପ୍ରପଚ୍ଯଂତେ ଶିଲାସୁ କ୍ଵଚିଦେଵ ଚ
କେଉଁଠି ତେଲରେ ଫୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ମୁଶଳରେ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି; ଲୋହା ଭାଡ଼ାରେ ରାଣ୍ଧାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ପଥର ଉପରେ ମଧ୍ୟ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵାଂତମଥାଶ୍ନଂତି କ୍ଵଚିତ୍ପୂଯମସୃକ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଷ୍ଠାଂ କ୍ଵଚିନ୍ମାଂସଂ ପୂତିଗଂଧିଷୁ ଦାରୁଣମ୍
କେବେ ବମି ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ, କେବେ ମଳ, କେବେ ମାଂସ—ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ।
କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିତୁଂଡୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କେଶଶୋଣିତମାଂସାସୃଗ୍ଵସାସ୍ଥିନିକରେଷୁ ଚ
କେବେ କେବେ କିଟମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ଅଗ୍ନିମୁଖ ପଶୁମାନେ; କେଶ, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଓ ହାଡ଼ ଭାଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ।
ଅସ୍ଥିତାଃ କୁଣପାଃ କୀର୍ଣାଃ କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷିତାଃ ସ୍ଫୁଟମ୍ । କାକକଂକମହାଗୃଧ୍ରଵଦନୈର୍ଧ୍ଵଂସିତେଷୁ ଚ
ହାଡ଼ ହୋଇଥିବା ମୃତଦେହ କିଟମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖାଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ମୁଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୁର୍ଗଂଧନୀରଂଧ୍ର ସଂଘଟ୍ଟଶତକୋଟିଷୁ । କରପତ୍ରଶିଲାପତ୍ରତପ୍ତ ନିସ୍ତୈଲକେଷୁ ଚ
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ପଚିଥିବା ପାଣିର ଗଡ଼ି, ଅନେକ ଧକ୍କା ମଧ୍ୟରେ, କରପତ୍ର ଓ ତାପିଥିବା ଲୋହା ପତ୍ର ଉପରେ ତେଲ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ—
ଲୋହତୈଲଵସାସ୍ତଂଭ କୂଟଶାଲ୍ମଲସଦ୍ମସୁ । କ୍ଷୁରକଂଟକକୀଲୋଗ୍ର ଜ୍ଵାଲାସ୍ତଂଭଵିଭାତିଷୁ
ଲୋହା, ତେଲ, ଚର୍ବିର ଦଣ୍ଡ ଉପରେ, କୁଟ ଶାଲମଳୀ ଗୃହରେ, ତିକ୍ତ କ୍ଷୁର, କଣ୍ଟା, ଖିଳ ଓ ତାପିଥିବା ଦଣ୍ଡ ଉପରେ—
ତପ୍ତଂ ଵୈତରଣୀପୂଯପୂରିତେଷୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅସିପତ୍ରଵନୋତ୍କୃତ୍ତ ନରନାରୀସ୍ତନେଷୁ ଚ
ତାପିଥିବା ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୁୟ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅଲଗା ଅଲଗା, ତଳୱନରେ କାଟାଯାଇଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଷ୍ଟନ ଉପରେ—
ଘୋରାଂଧକାରଗ୍ରହଣଦାରୁଣେଷୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପାପଚ୍ଯମାନାଃ କ୍ରଂଦଂତୋ ଦାରୁଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵଧୈଃ
ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଦାରୁଣ ସ୍ଥାନରେ, ପାପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦାରୁଣ ଶାସନରେ ମୁହଁରେ ମୁହଁ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କଂଠେଷୁ ବଦ୍ଧପାଶାଶ୍ଚ ଭୁଜଗାଵେଷ୍ଟିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତଥା ଯଂତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଜାନୁଭିଃ
ଗଳାରେ ଦୂର୍ବଳ ପାଶ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, କେବେ ସାପ ଚେପି ରହିଛି; ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଗୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି।
ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠଶିରୋଗ୍ରୀଵାଃ ସ୍ତବ୍ଧକଂଠାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ । କୂଟାଗାରେ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଃ ଶରୀରୈର୍ଯାତନାକ୍ଷମୈଃ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପୃଷ୍ଠ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ଗଳା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଜଡ଼ି ଯାଇଛି; କୁଟ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉଛନ୍ତି, ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିପାରୁନାହିଁ।
ପୀଡ୍ଯଂତେ ପାପିନୋ ରାଜନ୍କ୍ରଂଦମାନା ଵିକର୍ମିଣଃ । ସହିତଂ ଵିଷଯାସ୍ଵାଦୈଃ କ୍ରଂଦନଂ ତୈର୍ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ହୁଏ।
ଭୁଜ୍ଯତେ ଚ କୃତଂ ପୂର୍ଵମେତତ୍ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଜଂତୁଭିଃ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ କୃତଃ ସଂଗଃ ପ୍ରୀତଯେ ଦୁଃଖଦୋ ହି ସଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହିତ ସଂଗ କଲେ ଯଦିଓ ସୁଖ ପାଇବାକୁ, ତାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ମୁହୂର୍ତଵିଷଯାସ୍ଵାଦୋ ଜାତୋଽନେକାବ୍ଦଦୁଃଖଦଃ । ଵପୁଷସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରାତଃସ୍ନାନସ୍ଯ ମାଧଵେ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଅନେକ ବର୍ଷର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦେହ ପାଇଁ ବସନ୍ତରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ—
ଵିଧିନା ପାଵନସ୍ଯୈତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ମାରୁତଃ । ଲବ୍ଧସୌଖ୍ଯାଃ କ୍ଷଣଂ ଜାତା ମହସାପ୍ଯାଯିତାସ୍ତଵ
ନିୟମିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ପବନର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ, ତୁମେ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।
ଆକ୍ରଂଦରହିତାସ୍ତେନ ଜାତାସ୍ତେ ନିରଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ନାମାପି ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସୌଖ୍ଯାଯ କୀର୍ତିତମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ନରକରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଖର ଉତ୍ସ ଭାବେ କହାଯାଏ।
ଜାଯତେ ତଦ୍ଵପୁସ୍ପର୍ଶଵାଯୁସ୍ପର୍ଶଃ ସୁଖାଵହଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା କରୁଣାନିଧିଃ
ସେ ଶରୀରର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶ୍ୱାସର ସ୍ପର୍ଶ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯମ ଉକ୍ତି: ଦୂତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଦୟାର ଉତ୍ସ ଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହତାନ୍ଦୂତାନ୍ଵିଷ୍ଣୋରଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । କୋମଲଂ ହୃଦଯଂ ନୂନଂ ସାଧୂନାଂ ନଵନୀତଵତ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୂତମାନେ ମରିଗଲାପରେ, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଜଣେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ନବନୀତ ପରି କମଳା।
ଵହ୍ନିସଂତାପସଂତପ୍ତଂ ତଦ୍ଯଥା ଦ୍ରଵତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ନାର୍ତଂ ଜଂତୁମହଂ ହିତ୍ଵା ପୀଡିତୁଂ ଗଂତୁମୁତ୍ସହେ
ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ନବନୀତ ଯେପରି ଗଳିଯାଏ, ସେହିପରି ସଜ୍ଜନଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଗଳିଯାଏ। ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ଆଉ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଚାହେଁନି।
ତଂ ପାପିଷ୍ଠଂ ଧିଗାର୍ତାନାମାର୍ତିଂ ଶକ୍ତୋ ନ ହଂତି ଯଃ । ମଦଂଗସଂଗମୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଵାଯୁସ୍ପର୍ଶେନ ତେ ଯଦି
ଯିଏ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରେନି, ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ। ମୋ ଶରୀରର ସ୍ପର୍ଶର ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଯଦି
ଜଂତଵଃ ସୁଖିନୋ ଜାତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ର ନଯଂତୁ ମାମ୍ । ପଵିତ୍ରଯଂତି ଜନନୀମଵନୀମପି ତେ ନରାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିଅ। ଏମାନେ ତାଙ୍କ ମା ଓ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ପରତାପଚ୍ଛିଦୋ ଯେ ତୁ ଚଂଦନା ଇଵ ଚଂଦନମ୍ । ପରୋପକୃତଯେ ଯେ ତୁ ପୀଡ୍ଯଂତେ କୃତିନୋ ହି ତେ
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦନ ପରି ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦନକୁ ଶୀତଳ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦୁଃଖ ସହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍କର୍ମୀ।
ସଂତସ୍ତ ଏଵ ଯେ ଲୋକେ ପରଦୁଃଖଵିଦାରଣାଃ । ଆର୍ତାନାମାର୍ତିନାଶାର୍ଥଂ ପ୍ରାଣା ଯେଷାଂ ତୃଣୋପମାଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ଏକାଉ ଦୟାଳୁ। ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ତୃଣ ପରି ଗଣନା କରନ୍ତି।
ତୈରିଯଂ ଧାର୍ଯତେ ଭୂମିର୍ନରୈଃ ପରହିତୋଦ୍ଯତୈଃ । ମନସୋ ଯତ୍ସୁଖଂ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକୋପମଃ
ଏମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମନରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଆସେ, ସେହି ସୁଖ ସ୍ୱର୍ଗ, ଯଦିଓ ନରକ ପରି ଲାଗେ।
ତସ୍ମାତ୍ପରସୁଖେନୈଵ ସୁଖିନଃ ସାଧଵଃ ସଦା । ଵରଂ ନିରଯପାତୋଽତ୍ର ଵରଂ ପ୍ରାଣଵିଯୋଜନମ୍
ସେହିପାଇଁ, ସଜ୍ଜନମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସୁଖରେ ଏକାଉ ସୁଖୀ। ଏଠାରେ ନରକକୁ ପଡିବା ଭଲ, ପ୍ରାଣ ଛାଡିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ,
ନ ପୁନଃ କ୍ଷଣମାର୍ତାନାମାର୍ତିନାଶମୃତେ ସୁଖମ୍ । ଦୂତା ଊଚୁ- ଜଂତଵୋ ନିରଯେ ଘୋରେ ପଚ୍ଯଂତେ ତେତ୍ର ପାପିନଃ
ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଛଡା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ଭଲ ନୁହେଁ। ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି।