ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶର ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯମ ଉଵାଚ- ଅଥ କାଲକଟାକ୍ଷେଣ ଲକ୍ଷିତୋ ନୃପତିସ୍ତଦା । ମୃତୋଽତିରତିସେଵୋତ୍ଥ କ୍ଷଯକ୍ଷୀଣକଲେଵରଃ
ଯମ କହିଲେ— ସେତେବେଳେ କାଳର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ରାଜା ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଗରେ ଶରୀର ଶିଉଁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ନୀଯମାନୋ ଯମଗଣୈସ୍ତାଡ୍ଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । କ୍ରନ୍ଦମାନୋ ମହାରାଵାନ୍ସ ସ୍ମରନ୍ନିଜପାତକମ୍
ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଲେ, ପୁନଃପୁନ ମାରିଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ରବ କରି କାନ୍ଦିଲେ, ନିଜ ପାପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦୂତୈଃ ସମାଗମ୍ଯ ତାଡଯିତ୍ଵା ମମାନୁଗାନ୍ । ଧର୍ମଵାନଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିମାନମଥ ରୋପିତଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ମୋର ଦୂତମାନେକୁ ମାରି, ରାଜାକୁ ଧର୍ମବାନ୍ ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ନୀତୋ ହରିପୁରଂ ଭୂପଃ ସ୍ତୂଯମାନୋଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖମାସସ୍ଯ କ୍ଷୀଣପାତକଃ
ରାଜାକୁ ହରିଙ୍କ ନଗରକୁ ନେଇଯାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଅଥ ଧର୍ମଵିହୀନୋଽଯମିତି ମତ୍ଵା ଚ ତୈଃ ପୁନଃ । ଦେଵଦୂତୈର୍ନିଦେଶେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭୂମିପତିସ୍ତଦା । ଅଦୂରାଦେଵ ନିରଯଵର୍ତ୍ମନା ସ ସମାହିତଃ
ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମହୀନ ବୋଲି ବିଚାର କରି, ଦେବଦୂତମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜାକୁ ନିକଟ ନରକ ମାର୍ଗରେ ନେଇଗଲେ।
ସ ଗଚ୍ଛନ୍ନପି ଶୁଶ୍ରାଵ ଜୀଵାନାଂ କ୍ରଂଦତାଂ ପୁନଃ । ନିରଯେ ପଚ୍ଯମାନାନାମାରାଵଂ ଵିଵିଧଂ ତଦା
ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପୁନଃ ଜୀବମାନେର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକମାନେର ବିଭିନ୍ନ ଉଚ୍ଚ ରବ ଶୁଣିଲେ।
ପାପିନାଂ କ୍ଵଥ୍ଯମାନାନାମାକ୍ରଂଦମତିଦାରୁଣମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଵାନ୍ଵିପ୍ର ରାଜାଭୂଦତିଦୁଃଖିତଃ
ପାପୀମାନେ ଉତ୍ତାପରେ ଉବା ହେଉଥିବା ଦାରୁଣ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଦୂତାଃ କିମଯମାକ୍ରଂଦୋ ଦାରୁଣଃ ଶ୍ରୁତଃ । ପୁନର୍ନ ଶ୍ରୂଯତେ ତନ୍ମେ କାରଣଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେ ଦୂତମାନେକୁ ପଚାରିଲେ— ଏହି ଦାରୁଣ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ କଣ? ପୁନି କାହିଁକି ଏହା ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ? ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହ।
ଦୂତା ଊଚୁ- ଜଂତଵସ୍ତ୍ଯକ୍ତମର୍ଯାଦାଃ ପାପାସ୍ତ୍ଵାଚାରଵର୍ଜିତାଃ । ନିରଯେଷୁ ଚ ଘୋରେଷୁ ତାମିସ୍ରାଦିଷୁ ପାତିତାଃ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ— କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ରହିତ, ତାମିସ୍ରା ଆଦି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପକାଯାଇଛନ୍ତି।
କୃତପାତକିନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଦନଂତରମ୍ । ଯାମ୍ଯଂ ପଂଥାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁଃଖମଶ୍ନଂତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ଶରୀର ଛାଡିବା ପରେ, ଯମଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଦାରୁଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈର୍ଘୋରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣା ଇତସ୍ତତଃ । ଅଂଧକାରେ ନିପତିତା ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ହ୍ଯତିଦାରୁଣୈଃ
ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏପଟେ ଓ ସେପଟେ ଟାଣି ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପକାଯାଇ, ଅତି ଦାରୁଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵଭିଃ ଶୃଗାଲୈଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦୈଃ କାକକଂକବକାଦିଭିଃ । ଅଗ୍ନିତୁଂଡୈର୍ଵୃକଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୁଜଗୈର୍ଵୃଶ୍ଚିକାଦିଭିଃ
କୁକୁର, ଶ୍ରୁଗାଳ, ମାଂସଖାଇବା ପଶୁ, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ; ଅଗ୍ନିମୁଖ ଭେଡ଼ିଆ, ବାଘ, ସାପ, ବିଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋକମାନେ—
ଅଗ୍ନିନା ଦାହ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୁଦ୍ଯମାନାଶ୍ଚ କଂଟକୈଃ । କ୍ରକଚୈଃ ପାଟ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ପୀଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୃଷ୍ଣଯା
ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାରେ ଚିଧାଯାଉଛନ୍ତି, କ୍ରକଚରେ କାଟାଯାଉଛନ୍ତି, ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି—
କ୍ଷୁଧଯା ବାଧ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଘୋରୈର୍ଵ୍ଯାଧିଗଣୈସ୍ତଥା । ପୂଯଶୋଣିତଗଂଧେନ ମୂର୍ଛ୍ଯମାନାଃ ପଦେପଦେ
ଭୟଙ୍କର ରୋଗମାନେ ଓ ଭୟାନକ ଭୁକ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଅଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵାଥ୍ଯଂତେ ଚ କ୍ଵଚିତ୍ତୈଲୈସ୍ତାଡ୍ଯନ୍ତେ ମୁଶଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଆଯସୀଷୁ ପ୍ରପଚ୍ଯଂତେ ଶିଲାସୁ କ୍ଵଚିଦେଵ ଚ
କେଉଁଠି ତେଲରେ ଫୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ମୁଶଳରେ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି; ଲୋହା ଭାଡ଼ାରେ ରାଣ୍ଧାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ପଥର ଉପରେ ମଧ୍ୟ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵାଂତମଥାଶ୍ନଂତି କ୍ଵଚିତ୍ପୂଯମସୃକ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଷ୍ଠାଂ କ୍ଵଚିନ୍ମାଂସଂ ପୂତିଗଂଧିଷୁ ଦାରୁଣମ୍
କେବେ ବମି ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ, କେବେ ମଳ, କେବେ ମାଂସ—ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ।
କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିତୁଂଡୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କେଶଶୋଣିତମାଂସାସୃଗ୍ଵସାସ୍ଥିନିକରେଷୁ ଚ
କେବେ କେବେ କିଟମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ଅଗ୍ନିମୁଖ ପଶୁମାନେ; କେଶ, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଓ ହାଡ଼ ଭାଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ।
ଅସ୍ଥିତାଃ କୁଣପାଃ କୀର୍ଣାଃ କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷିତାଃ ସ୍ଫୁଟମ୍ । କାକକଂକମହାଗୃଧ୍ରଵଦନୈର୍ଧ୍ଵଂସିତେଷୁ ଚ
ହାଡ଼ ହୋଇଥିବା ମୃତଦେହ କିଟମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖାଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ମୁଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୁର୍ଗଂଧନୀରଂଧ୍ର ସଂଘଟ୍ଟଶତକୋଟିଷୁ । କରପତ୍ରଶିଲାପତ୍ରତପ୍ତ ନିସ୍ତୈଲକେଷୁ ଚ
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ପଚିଥିବା ପାଣିର ଗଡ଼ି, ଅନେକ ଧକ୍କା ମଧ୍ୟରେ, କରପତ୍ର ଓ ତାପିଥିବା ଲୋହା ପତ୍ର ଉପରେ ତେଲ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ—
ଲୋହତୈଲଵସାସ୍ତଂଭ କୂଟଶାଲ୍ମଲସଦ୍ମସୁ । କ୍ଷୁରକଂଟକକୀଲୋଗ୍ର ଜ୍ଵାଲାସ୍ତଂଭଵିଭାତିଷୁ
ଲୋହା, ତେଲ, ଚର୍ବିର ଦଣ୍ଡ ଉପରେ, କୁଟ ଶାଲମଳୀ ଗୃହରେ, ତିକ୍ତ କ୍ଷୁର, କଣ୍ଟା, ଖିଳ ଓ ତାପିଥିବା ଦଣ୍ଡ ଉପରେ—
ତପ୍ତଂ ଵୈତରଣୀପୂଯପୂରିତେଷୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅସିପତ୍ରଵନୋତ୍କୃତ୍ତ ନରନାରୀସ୍ତନେଷୁ ଚ
ତାପିଥିବା ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୁୟ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅଲଗା ଅଲଗା, ତଳୱନରେ କାଟାଯାଇଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଷ୍ଟନ ଉପରେ—
ଘୋରାଂଧକାରଗ୍ରହଣଦାରୁଣେଷୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପାପଚ୍ଯମାନାଃ କ୍ରଂଦଂତୋ ଦାରୁଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵଧୈଃ
ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଦାରୁଣ ସ୍ଥାନରେ, ପାପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦାରୁଣ ଶାସନରେ ମୁହଁରେ ମୁହଁ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କଂଠେଷୁ ବଦ୍ଧପାଶାଶ୍ଚ ଭୁଜଗାଵେଷ୍ଟିତାଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତଥା ଯଂତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଜାନୁଭିଃ
ଗଳାରେ ଦୂର୍ବଳ ପାଶ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, କେବେ ସାପ ଚେପି ରହିଛି; ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଗୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି।
ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠଶିରୋଗ୍ରୀଵାଃ ସ୍ତବ୍ଧକଂଠାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ । କୂଟାଗାରେ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଃ ଶରୀରୈର୍ଯାତନାକ୍ଷମୈଃ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପୃଷ୍ଠ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ଗଳା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଜଡ଼ି ଯାଇଛି; କୁଟ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉଛନ୍ତି, ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିପାରୁନାହିଁ।
ପୀଡ୍ଯଂତେ ପାପିନୋ ରାଜନ୍କ୍ରଂଦମାନା ଵିକର୍ମିଣଃ । ସହିତଂ ଵିଷଯାସ୍ଵାଦୈଃ କ୍ରଂଦନଂ ତୈର୍ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ହୁଏ।
ଭୁଜ୍ଯତେ ଚ କୃତଂ ପୂର୍ଵମେତତ୍ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଜଂତୁଭିଃ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ କୃତଃ ସଂଗଃ ପ୍ରୀତଯେ ଦୁଃଖଦୋ ହି ସଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହିତ ସଂଗ କଲେ ଯଦିଓ ସୁଖ ପାଇବାକୁ, ତାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ମୁହୂର୍ତଵିଷଯାସ୍ଵାଦୋ ଜାତୋଽନେକାବ୍ଦଦୁଃଖଦଃ । ଵପୁଷସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରାତଃସ୍ନାନସ୍ଯ ମାଧଵେ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଅନେକ ବର୍ଷର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦେହ ପାଇଁ ବସନ୍ତରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ—
ଵିଧିନା ପାଵନସ୍ଯୈତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ମାରୁତଃ । ଲବ୍ଧସୌଖ୍ଯାଃ କ୍ଷଣଂ ଜାତା ମହସାପ୍ଯାଯିତାସ୍ତଵ
ନିୟମିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ପବନର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ, ତୁମେ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।
ଆକ୍ରଂଦରହିତାସ୍ତେନ ଜାତାସ୍ତେ ନିରଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ନାମାପି ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସୌଖ୍ଯାଯ କୀର୍ତିତମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ନରକରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଖର ଉତ୍ସ ଭାବେ କହାଯାଏ।