ସ ମୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାସୌ ଭୂପାଯ ଚ ଯଥୋଦିତମ୍ । ଶ୍ରାଵିତଃ ସ୍ତୋତ୍ରସାରଂ ଚ ପାଠିତୋ ହରିମେଧସଃ
ସେ ମୁନି ରଜାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଷ୍ଟୋତ୍ରର ସାର ଶୁଣାଇଲେ ଓ ହରିଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଠ କରାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତେ ଯସ୍ମିନ୍ନଧୀତେ ଚ ସ ସମ୍ଯକ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଏ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
ସ କାରିତସ୍ତେନ ଵିଶୁଦ୍ଧଭାଵୋ ରାଜାପି ଚକ୍ରେ ଵିଧିଵତ୍ତଦାନୀମ୍ । ଶ୍ରୀମାଧଵେମାସି ଵିଧାନମୀଡ୍ଯଂ ତତୋ ଯଥାକର୍ଣିତମାଦରେଣ
ଏପରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ, ରଜା ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ମାଧବ ମାସରେ ପୂଜନୀୟ ବିଧିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ହ୍ଯର୍ଘଂ ଚ ହରିପୂଜନମ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଚକାର ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ରଜା ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କର ପୂଜା, ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିଥିଲେ— ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦାନଂ ଯଥା ନିଯମପାଲନମାଦରେଣ ଵୈଶାଖମାଦିଵିଦଧାତି ଵିଧାନମେଵମ୍ । ଯୋ ଭକ୍ତିତୋଽନ୍ଵହମସୌ ପ୍ରତିଵର୍ଷମେଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ହରିଧାମ ମହୀସୁରାଗ୍ର୍ଯଃ
ଯେପରି ଦାନ ଦେବାବେଳେ ନିୟମକୁ ଆଦରରେ ଅନୁସରଣ କରି, ବୈଶାଖ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ମହାନ ରାଜା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥେତରେଷୁ ମାସେଷୁ କାମିନୀକୁଚକେଲିଵାନ୍ । ଭୋଗୈକଲାଲସୋ ଭୂଯୋ ଭଵତ୍ଯେଵଂ ଯଥାରୁଚି
ଅନ୍ୟ ମାସଗୁଡିକରେ, ସେ ଜନାନୀଙ୍କ ଅଂଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ମଜାରେ ଲିନ ରହି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ନ ଧର୍ମନିଯମଂ ରାଜକାର୍ଯେଷୁ ନ ଵିଚାରଣମ୍ । କରୋତି କାମଵଶଗୋ ହିତ୍ଵା ମାସଂ ସ ମାଧଵମ୍
ସେ କାମରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଧର୍ମ ନିୟମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ମାଧବ ମାସକୁ ଛାଡି ଦିଏ।
ମହତାମପି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ମନୋଭଵଃ । ଶରୀରସହଜୋ ନୂନମନାଦିର୍ଵାସନାକ୍ରମଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଥିବା କାମ ଦମନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଏହା ଶରୀରରେ ଜନ୍ମଜାତ, ଆରମ୍ଭହୀନ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳା।
କେଶକଜ୍ଜଲଶାଲିନ୍ଯୋ ଦୁଃସ୍ପର୍ଶା ଲୋଚନପ୍ରିଯାଃ । ଯସ୍ମାଦଗ୍ନିଶିଖା ନାର୍ଯୋ ଦହଂତି ତୃଣଵନ୍ନରମ୍
ନାରୀମାନେ କେଶ ଓ କଜଳରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ସ୍ପର୍ଶକୁ ଦୁର୍ଲଭ କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ରୂପ ପୁରୁଷମାନେକୁ ତୃଣ ପରି ଜଳାଇ ଦିଏ।
ଘୋରଃ ଶତ୍ରୁଃ ଶରୀରସ୍ଥଃ ପୁଂସାଂ କାମୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ମୋହଧୂମମଯଃ ପାପୋ ନ କେଷାମଂଧକାରିତମ୍
ପୁରୁଷମାନେର ଶରୀରରେ ଥିବା କାମ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ମୋହର ଧୂଆଁରେ ଗଠିତ, ପାପମୟ, ଅନେକଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବାଇ ଦିଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶର ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯମ ଉଵାଚ- ଅଥ କାଲକଟାକ୍ଷେଣ ଲକ୍ଷିତୋ ନୃପତିସ୍ତଦା । ମୃତୋଽତିରତିସେଵୋତ୍ଥ କ୍ଷଯକ୍ଷୀଣକଲେଵରଃ
ଯମ କହିଲେ— ସେତେବେଳେ କାଳର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ରାଜା ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଗରେ ଶରୀର ଶିଉଁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ନୀଯମାନୋ ଯମଗଣୈସ୍ତାଡ୍ଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । କ୍ରନ୍ଦମାନୋ ମହାରାଵାନ୍ସ ସ୍ମରନ୍ନିଜପାତକମ୍
ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଲେ, ପୁନଃପୁନ ମାରିଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ରବ କରି କାନ୍ଦିଲେ, ନିଜ ପାପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦୂତୈଃ ସମାଗମ୍ଯ ତାଡଯିତ୍ଵା ମମାନୁଗାନ୍ । ଧର୍ମଵାନଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିମାନମଥ ରୋପିତଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ମୋର ଦୂତମାନେକୁ ମାରି, ରାଜାକୁ ଧର୍ମବାନ୍ ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ନୀତୋ ହରିପୁରଂ ଭୂପଃ ସ୍ତୂଯମାନୋଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖମାସସ୍ଯ କ୍ଷୀଣପାତକଃ
ରାଜାକୁ ହରିଙ୍କ ନଗରକୁ ନେଇଯାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଅଥ ଧର୍ମଵିହୀନୋଽଯମିତି ମତ୍ଵା ଚ ତୈଃ ପୁନଃ । ଦେଵଦୂତୈର୍ନିଦେଶେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭୂମିପତିସ୍ତଦା । ଅଦୂରାଦେଵ ନିରଯଵର୍ତ୍ମନା ସ ସମାହିତଃ
ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମହୀନ ବୋଲି ବିଚାର କରି, ଦେବଦୂତମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜାକୁ ନିକଟ ନରକ ମାର୍ଗରେ ନେଇଗଲେ।
ସ ଗଚ୍ଛନ୍ନପି ଶୁଶ୍ରାଵ ଜୀଵାନାଂ କ୍ରଂଦତାଂ ପୁନଃ । ନିରଯେ ପଚ୍ଯମାନାନାମାରାଵଂ ଵିଵିଧଂ ତଦା
ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପୁନଃ ଜୀବମାନେର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକମାନେର ବିଭିନ୍ନ ଉଚ୍ଚ ରବ ଶୁଣିଲେ।
ପାପିନାଂ କ୍ଵଥ୍ଯମାନାନାମାକ୍ରଂଦମତିଦାରୁଣମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଵାନ୍ଵିପ୍ର ରାଜାଭୂଦତିଦୁଃଖିତଃ
ପାପୀମାନେ ଉତ୍ତାପରେ ଉବା ହେଉଥିବା ଦାରୁଣ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଦୂତାଃ କିମଯମାକ୍ରଂଦୋ ଦାରୁଣଃ ଶ୍ରୁତଃ । ପୁନର୍ନ ଶ୍ରୂଯତେ ତନ୍ମେ କାରଣଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ
ସେ ଦୂତମାନେକୁ ପଚାରିଲେ— ଏହି ଦାରୁଣ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ କଣ? ପୁନି କାହିଁକି ଏହା ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ? ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହ।
ଦୂତା ଊଚୁ- ଜଂତଵସ୍ତ୍ଯକ୍ତମର୍ଯାଦାଃ ପାପାସ୍ତ୍ଵାଚାରଵର୍ଜିତାଃ । ନିରଯେଷୁ ଚ ଘୋରେଷୁ ତାମିସ୍ରାଦିଷୁ ପାତିତାଃ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ— କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ରହିତ, ତାମିସ୍ରା ଆଦି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପକାଯାଇଛନ୍ତି।
କୃତପାତକିନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଦନଂତରମ୍ । ଯାମ୍ଯଂ ପଂଥାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁଃଖମଶ୍ନଂତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ଶରୀର ଛାଡିବା ପରେ, ଯମଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଦାରୁଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈର୍ଘୋରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣା ଇତସ୍ତତଃ । ଅଂଧକାରେ ନିପତିତା ଭକ୍ଷ୍ଯଂତେ ହ୍ଯତିଦାରୁଣୈଃ
ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏପଟେ ଓ ସେପଟେ ଟାଣି ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପକାଯାଇ, ଅତି ଦାରୁଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵଭିଃ ଶୃଗାଲୈଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦୈଃ କାକକଂକବକାଦିଭିଃ । ଅଗ୍ନିତୁଂଡୈର୍ଵୃକଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୁଜଗୈର୍ଵୃଶ୍ଚିକାଦିଭିଃ
କୁକୁର, ଶ୍ରୁଗାଳ, ମାଂସଖାଇବା ପଶୁ, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ; ଅଗ୍ନିମୁଖ ଭେଡ଼ିଆ, ବାଘ, ସାପ, ବିଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋକମାନେ—
ଅଗ୍ନିନା ଦାହ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୁଦ୍ଯମାନାଶ୍ଚ କଂଟକୈଃ । କ୍ରକଚୈଃ ପାଟ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ପୀଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୃଷ୍ଣଯା
ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାରେ ଚିଧାଯାଉଛନ୍ତି, କ୍ରକଚରେ କାଟାଯାଉଛନ୍ତି, ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି—
କ୍ଷୁଧଯା ବାଧ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଘୋରୈର୍ଵ୍ଯାଧିଗଣୈସ୍ତଥା । ପୂଯଶୋଣିତଗଂଧେନ ମୂର୍ଛ୍ଯମାନାଃ ପଦେପଦେ
ଭୟଙ୍କର ରୋଗମାନେ ଓ ଭୟାନକ ଭୁକ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଅଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵାଥ୍ଯଂତେ ଚ କ୍ଵଚିତ୍ତୈଲୈସ୍ତାଡ୍ଯନ୍ତେ ମୁଶଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଆଯସୀଷୁ ପ୍ରପଚ୍ଯଂତେ ଶିଲାସୁ କ୍ଵଚିଦେଵ ଚ
କେଉଁଠି ତେଲରେ ଫୋଡ଼ାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ମୁଶଳରେ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି; ଲୋହା ଭାଡ଼ାରେ ରାଣ୍ଧାଯାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ପଥର ଉପରେ ମଧ୍ୟ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵାଂତମଥାଶ୍ନଂତି କ୍ଵଚିତ୍ପୂଯମସୃକ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଷ୍ଠାଂ କ୍ଵଚିନ୍ମାଂସଂ ପୂତିଗଂଧିଷୁ ଦାରୁଣମ୍
କେବେ ବମି ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ, କେବେ ମଳ, କେବେ ମାଂସ—ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ।
କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିତୁଂଡୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । କେଶଶୋଣିତମାଂସାସୃଗ୍ଵସାସ୍ଥିନିକରେଷୁ ଚ
କେବେ କେବେ କିଟମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି, କେବେ ଅଗ୍ନିମୁଖ ପଶୁମାନେ; କେଶ, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଓ ହାଡ଼ ଭାଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ।
ଅସ୍ଥିତାଃ କୁଣପାଃ କୀର୍ଣାଃ କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷିତାଃ ସ୍ଫୁଟମ୍ । କାକକଂକମହାଗୃଧ୍ରଵଦନୈର୍ଧ୍ଵଂସିତେଷୁ ଚ
ହାଡ଼ ହୋଇଥିବା ମୃତଦେହ କିଟମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖାଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, କାଉ, ଗୃଧ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ମୁଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୁର୍ଗଂଧନୀରଂଧ୍ର ସଂଘଟ୍ଟଶତକୋଟିଷୁ । କରପତ୍ରଶିଲାପତ୍ରତପ୍ତ ନିସ୍ତୈଲକେଷୁ ଚ
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ପଚିଥିବା ପାଣିର ଗଡ଼ି, ଅନେକ ଧକ୍କା ମଧ୍ୟରେ, କରପତ୍ର ଓ ତାପିଥିବା ଲୋହା ପତ୍ର ଉପରେ ତେଲ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ—