ଅହୋ ମେ ମନସୋ ମୋହୋ ଯେନାତ୍ମା ଯୋଷିତାଂ କୃତେ । ପାତିତୋ ଵ୍ଯସନେ ଘୋରେ ଦୁଃଖୋଦର୍କେ ଦୁରତ୍ଯଯେ
ହାଁ! ମୋର ମନର ମୋହ ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ, ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦରେ ଫେଲିଦେଇଛି ।
ଭଗଵନ୍ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ବୋଧିତୋ ଵଚନେନ ତେ । ଉପଦେଶପ୍ରଦାନେନ ମାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମିହାର୍ହସି
ଭଗବନ୍, ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏଠାରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଛ ।
ପୁରା ଚରିତପୁଣ୍ଯୋଽହଂ ଭଵତା ବୋଧିତୋଽସ୍ମି ଯତ୍ । ତ୍ଵତ୍ପାଦରଜସା ଵାପି ଵିଶେଷାଦପି ପାଵିତଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିଛ; ବା ତୁମ ପାଦର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବରେ ପବିତ୍ର କରିଛ ।
ଵିଧିଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ବ୍ରୂହି ମେ ଵଦତାଂ ଵର । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପରିକୀର୍ତିତଃ
ବଦନ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଧବ ମାସର ବ୍ରତ କଣ ତାହା ମୋତେ କହ; ଯାହାକୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ ।
କିଂ ଦାନଂ ତତ୍ର କିଂ ସ୍ନାନଂ କୋ ଦେଵୋ ନିଯମାସ୍ତୁ କେ । ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦୁରିତୋତ୍ତାରଣାଯ ମେ
ସେଠାରେ କଣ ଦାନ, କଣ ସ୍ନାନ, କେଉଁ ଦେବତା, କେଉଁ ନିୟମ ଅଛି? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁନି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍କଶ୍ଯପଃ ସ ଦଯାନିଧିଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ର ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵହିତଂ ଶୁଭମ୍
ଯମ କହିଲେ — ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ଦୟାର ଧାମ କଶ୍ୟପ ଭଗବାନ୍ ଶୁଭ ଧର୍ମମୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵାପରସମାଧାନ କ୍ଷମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ତେ ନୃପ । ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାଧମେ ପାପମାନସେ
କଶ୍ୟପ କହିଲେ— ରଜା, ଧୈର୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ ମନ ରଖି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅଧମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାପପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ତଥା ଦତ୍ଵା ଭୂପ ଶୁଭାଂ ମତିମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଦାନଫଲଂ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକକୁ ଯଦି ଭଲ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ, ରଜା, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଦାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାପୃଷ୍ଟଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ଚାନ୍ଯାଯେନ ପୃଚ୍ଛତଃ । ଜାନନ୍ନପି ହି ମେଧାଵୀ ଜଡଵଲ୍ଲୋକମାଚରେତ୍
କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଦୁଷାମପି ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ କ୍ରିଯାଵତାମ୍ । ଅପୃଷ୍ଟମପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵତାଂ ହିତମ୍
ତଥାପି, ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ନିତିରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ— ଯଦି ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି— ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଭଲ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ସାଂପ୍ରତଂ ଶୁଦ୍ଧହୃଦଯୋ ଜାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ପୁରାଚରିତପୁଣ୍ଯେନ କେନାପି ଚ ମହୀପତେ
ଏବେ, ମୋର କଥା ଓ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ, ରଜା, ତୁମର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ପାପାଵସ୍ଥଂ ଶରୀରଂ ତଦ୍ଗତଂ ତଵ ମମାଶ୍ରଯାତ୍ । ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମାଵସ୍ଥଂ ତୁ ତେଽଭଵତ୍
ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଶରୀର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା, ଏବେ ମୋର ଆଶ୍ରୟରେ ଆସିଛି; ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବାରେ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
ପାପାଵସ୍ଥମଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅପରଂ ସଦ୍ଵ୍ରତଂ ଯଦ୍ଧି ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତଦ୍ଧି ଧାର୍ମିକମ୍
ପାପ ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଏକ ପ୍ରକାର; ଅନ୍ୟଟି, ଭଲ ବ୍ରତରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ତାହାକୁ ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
ଧର୍ମାଧର୍ମୋପଭୋଗାଯ ତତ୍ତୃତୀଯମତୀଂଦ୍ରିଯମ୍ । ତତ୍ତ୍ରିଭେଦଂ ଶରୀରଂ ହି ଧର୍ମ୍ମଵିଦ୍ଭିରିହୋଚ୍ଯତେ
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଅନୁଭବ ପାଇଁ ଏକ ତୃତୀୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥା ଅଛି; ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଶରୀରକୁ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଯାଵତା ଧର୍ମଭୋଗଶ୍ଚ ମୁକ୍ତିଶ୍ଚୈତତ୍ତ୍ରିଭେଦକମ୍ । ପାପାଵସ୍ଥଂ ଶରୀରଂ ତତ୍ପାପସଂଜ୍ଞଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ଧର୍ମର ଉପଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଯାଏଁ, ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ରହିଥାଏ; ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀରକୁ 'ପାପ' ଭାବେ ଡାକାଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ଗୁରୁଭକ୍ତିଂ ଚ କୁର୍ଵତଶ୍ଚ ଵଚୋ ମମ । ଶୃଣ୍ଵତୋ ଧର୍ମରୂପଂ ତୁ ଶରୀରଂ ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଏବେ, ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ମୋର କଥା ଶୁଣିବାରେ, ତୁମର ଶରୀର ଧର୍ମର ରୂପରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତେନୈଵ ଶୁଦ୍ଧିରମଲା ଜାତା ଧର୍ମକ୍ରିଯୋଚିତା । ଦୈଵେନ ଦେହିନାଂ ନାମ ଚେତାଂସି ଚରିତାନି ଚ
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ପବିତ୍ରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ନାମ, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ଶରୀରାଣି ଚ ପୁଷ୍ଯଂତି କାଲେକାଲେ ଵିପର୍ଯଯମ୍ । ସାଂପ୍ରତଂ ଭଵତଶ୍ଚେତୋ ନୂନଂ ଧର୍ମେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଶରୀରଗୁଡିକ ସମୟ ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ପାଉଥାଏ; ଏବେ, ତୁମର ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଛି।
ତେନ ତ୍ଵାଂ କାରଯିଷ୍ଯାମି ମାଧଵସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମ ଉଵାଚ-। ତତସ୍ତୁ କାରିତସ୍ତେନ କଶ୍ଯପେନ ପୁରୋଧସା
ଏହିପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧବ ସ୍ନାନ କରାଇବି। ଯମ କହିଲେ— ପରେ, ସେ ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ସ ନୃପୋ ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ପୂଜନମ୍ । ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରା ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵୈଶାଖସ୍ନାନଜଂ ଵିଧିମ୍
ସେ ରଜା ମାଧବ ମାସରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖିଥିବା ଭଳି, ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ସ ମୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାସୌ ଭୂପାଯ ଚ ଯଥୋଦିତମ୍ । ଶ୍ରାଵିତଃ ସ୍ତୋତ୍ରସାରଂ ଚ ପାଠିତୋ ହରିମେଧସଃ
ସେ ମୁନି ରଜାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଷ୍ଟୋତ୍ରର ସାର ଶୁଣାଇଲେ ଓ ହରିଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଠ କରାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତେ ଯସ୍ମିନ୍ନଧୀତେ ଚ ସ ସମ୍ଯକ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଏ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
ସ କାରିତସ୍ତେନ ଵିଶୁଦ୍ଧଭାଵୋ ରାଜାପି ଚକ୍ରେ ଵିଧିଵତ୍ତଦାନୀମ୍ । ଶ୍ରୀମାଧଵେମାସି ଵିଧାନମୀଡ୍ଯଂ ତତୋ ଯଥାକର୍ଣିତମାଦରେଣ
ଏପରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ, ରଜା ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ମାଧବ ମାସରେ ପୂଜନୀୟ ବିଧିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ହ୍ଯର୍ଘଂ ଚ ହରିପୂଜନମ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଚକାର ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ରଜା ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କର ପୂଜା, ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିଥିଲେ— ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦାନଂ ଯଥା ନିଯମପାଲନମାଦରେଣ ଵୈଶାଖମାଦିଵିଦଧାତି ଵିଧାନମେଵମ୍ । ଯୋ ଭକ୍ତିତୋଽନ୍ଵହମସୌ ପ୍ରତିଵର୍ଷମେଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ହରିଧାମ ମହୀସୁରାଗ୍ର୍ଯଃ
ଯେପରି ଦାନ ଦେବାବେଳେ ନିୟମକୁ ଆଦରରେ ଅନୁସରଣ କରି, ବୈଶାଖ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ମହାନ ରାଜା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥେତରେଷୁ ମାସେଷୁ କାମିନୀକୁଚକେଲିଵାନ୍ । ଭୋଗୈକଲାଲସୋ ଭୂଯୋ ଭଵତ୍ଯେଵଂ ଯଥାରୁଚି
ଅନ୍ୟ ମାସଗୁଡିକରେ, ସେ ଜନାନୀଙ୍କ ଅଂଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ମଜାରେ ଲିନ ରହି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ନ ଧର୍ମନିଯମଂ ରାଜକାର୍ଯେଷୁ ନ ଵିଚାରଣମ୍ । କରୋତି କାମଵଶଗୋ ହିତ୍ଵା ମାସଂ ସ ମାଧଵମ୍
ସେ କାମରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଧର୍ମ ନିୟମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ମାଧବ ମାସକୁ ଛାଡି ଦିଏ।
ମହତାମପି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ମନୋଭଵଃ । ଶରୀରସହଜୋ ନୂନମନାଦିର୍ଵାସନାକ୍ରମଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଥିବା କାମ ଦମନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଏହା ଶରୀରରେ ଜନ୍ମଜାତ, ଆରମ୍ଭହୀନ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳା।
କେଶକଜ୍ଜଲଶାଲିନ୍ଯୋ ଦୁଃସ୍ପର୍ଶା ଲୋଚନପ୍ରିଯାଃ । ଯସ୍ମାଦଗ୍ନିଶିଖା ନାର୍ଯୋ ଦହଂତି ତୃଣଵନ୍ନରମ୍
ନାରୀମାନେ କେଶ ଓ କଜଳରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ସ୍ପର୍ଶକୁ ଦୁର୍ଲଭ କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ରୂପ ପୁରୁଷମାନେକୁ ତୃଣ ପରି ଜଳାଇ ଦିଏ।
ଘୋରଃ ଶତ୍ରୁଃ ଶରୀରସ୍ଥଃ ପୁଂସାଂ କାମୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ମୋହଧୂମମଯଃ ପାପୋ ନ କେଷାମଂଧକାରିତମ୍
ପୁରୁଷମାନେର ଶରୀରରେ ଥିବା କାମ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ମୋହର ଧୂଆଁରେ ଗଠିତ, ପାପମୟ, ଅନେକଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବାଇ ଦିଏ।