ଅଥାଂତରିକ୍ଷେ ଵାଗୁଚ୍ଚୈରିତି ଜାତା ନୃପୋତ୍ତମ । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯମିଦଂ ସଂଦେହୋନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ— 'ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତତଃ ସ ପକ୍ଷୀ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ସହସା ଭାର୍ଯଯା ସହ । ଗଙ୍ଗା ମାହାତ୍ମ୍ଯକଥନାତ୍ପୂର୍ଵସ୍ଥିତ ଇଵାଭଵତ୍
ତାପରେ ସେ ପକ୍ଷୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କଥା ଶୁଣି, ପୂର୍ବର ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦିଵି ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵସତ୍ତମାଃ । ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଵର୍ଗା ହ୍ଯପତତ୍ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଣମ୍
ଆକାଶରେ ଡ଼ଙ୍ଗ ମାଡ଼ାଗଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ଵିମାନମାଗତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତମ୍ । ସମାଯାତା ଦୂତଗଣାଃ ପ୍ରେଷିତାଃ କୈଟଭଦ୍ଵିଷା
ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ସୁଖ-ସୁବିଧା ସହିତ; କୈଟଭ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ।
ଅଥାସୌ ସର୍ଵଗୋ ଵିପ୍ର ପ୍ରିଯଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା । ସଦ୍ଯୋ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଜଗାମ ଭଵନଂ ହରେଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ସେହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ ସ ରାଜା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ସପୁତ୍ରଦାରଃ ସେଵାଯାଂ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତତ୍ପରୋଽଭଵତ୍
ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ରାଜା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଗଙ୍ଗା ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ।
ଭାଗୀରଥ୍ଯା ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଯନ୍ନାମୋଚ୍ଚାରଣାଦେଵ ସର୍ଵଗୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍
ତିନି ଭୁବନରେ ଭାଗୀରଥୀ ସମାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସମସ୍ତପାପଵିଧ୍ଵଂସି କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରର ମହିମା, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ, ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
ଅଧ୍ଯାଯମେତତ୍ପରମାଦରେଣ ପଠଂତି ଯେ ଦେଵଗୃହେ ମନୁଷ୍ଯାଃ । ଶୃଣ୍ଵଂତି ଯେ ଚ ଦ୍ଵିଜଵର୍ଗଭକ୍ତା ନଶ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଦୁରିତାନି ସଦ୍ଯଃ
ଯେମାନେ ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଦ୍ୱିଜବର୍ଗର ଭକ୍ତ ଲୋକେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତି ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ପୁନର୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଗଙ୍ଗାକଥାସୁଧାପାନଂ କୁରୁ ମୁକ୍ତିଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ପୁଣିଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହିବି; ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହଁ, ତେବେ ଗଙ୍ଗା କଥାର ଅମୃତ ଆସ୍ୱାଦନ କର।
ଦାନଂ ଦତ୍ତଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ତେନ ସର୍ଵେ ମଖାଃ କୃତାଃ । ତେନ ପ୍ରପୂଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଭୀଷ୍ମ ମାତରି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଭୀଷ୍ମ, ମାଆପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଯେପରି।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଧର୍ମକର୍ମାଣି କ୍ରିଯଂତେ ଯାନି କାନି ଚ । ଅକ୍ଷଯାନି ଭଵଂତ୍ଯସ୍ଯ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଜୈମିନେ
ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ, ଜୈମିନି।
ଵହଂତଂ ଜଲମାଲୋକ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯାନି ଜଲାନି ଯଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଗଚ୍ଛେତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ସୋଽଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରକୃତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗାର ବହୁଥିବା ପାଣି ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଠି ତାହାର ପାଣିକୁ ନିକଟରେ ଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
ଗଙ୍ଗାଜଲେଷ୍ଵାଗତେଷୁ ଯୋ ନୋ ତିଷ୍ଠତି ଭକ୍ତିତଃ । ପଶୁତା ଶାଶ୍ଵତୀ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ଜୈମିନେ
ଗଙ୍ଗାର ପାଣି ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏନାହିଁ, ଜୈମିନି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ଚିରକାଳ ଚାଲିଥାଏ।
ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଜଲମାସାଦ୍ଯ ଯୋ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ଭକ୍ତିତଃ । ଜନ୍ମକୋଟ୍ଯର୍ଜିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଣାଦେଵ ତୁ ନଶ୍ଯତି
ଗଙ୍ଗାର ପାଣି ପାଖକୁ ଯାଇ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ମାତ୍ର କ୍ଷଣରେ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ।
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ଜିଗମିଷୁଂ ଯସ୍ତୁ ଵାରଯତେ ଦ୍ଵିଜ । ସ କୋଟିକୁଲସଂଯୁକ୍ତୋ ରୌରଵଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗା କୂଳକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଜଣକୁ ରୋକେ, ସେ ଲୋକ ଏକ ବଡ଼ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ମୂତ୍ରଂ ଵାଥ ପୁରୀଷଂ ଵା ଗଂଗାତୀରେ କରୋତି ଯଃ । ନ ଦୃଷ୍ଟା ନିଷ୍କୃତିସ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ପିଶାବ କିମ୍ବା ପଖାନ୍ଡ କରେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣଂ ଵାପି ନିଷ୍ଠୀଵଂ ଦୂଷିକାଂ ଵାଶ୍ରୁ ଵା ମଲମ୍ । ଗଂଗାତୀରେ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ନୂନଂ ନାରକୀ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ କଫ, ଥୁ, ମଲ, ଅଶ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଫେଙ୍କିଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକୀ ହୋଇଯାଏ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କଫକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଗର୍ଭେ ଚ ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ଵିଂଦତି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗଙ୍ଗା ଶରୀରରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ କିମ୍ବା କଫ ପେଲାଇଦିଏ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଯାଏ।
ଗଙ୍ଗାରୋଧସି ଯଃ ପାପଂ କୁରୁତେ ମୂଢଧୀର୍ନରଃ । ତଦକ୍ଷଯ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ନାନ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ମୂଢ଼ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ପାପ କରେ, ସେଇ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଅନ୍ଯତୀର୍ଥେ କୃତଂ ପାପଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯତ୍କୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କୁତ୍ରାପି ନ ଶାମ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାରେ ନଶ୍ୱ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କୌଣସିଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ
ସେଥିପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକେ ଗଙ୍ଗାରେ କେବେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତେ ଦେଶା ନ ତେ ଶୈଲା ନ ଚ ତାନି ଵନାନି ଚ । ପାପଵିଧ୍ଵଂସିନୀ ଯତ୍ର ନ ତିଷ୍ଠେତ୍ସୁରନିମ୍ନଗା
ଏମିତି କୌଣସି ଦେଶ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ପାପ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୈମିନେ । ନ ଚ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମନ୍ଯତ୍ର ଯଦି କାର୍ଯଶତାନ୍ଯପି
ଜୈମିନି, ଗଙ୍ଗା କୂଳକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଶତଶଃ କାମ କାରଣ ଥାଏ।
ଭିକ୍ଷାନ୍ନମପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ । ନ ଚାନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷଣମପି ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୂପାଲତାମପି
ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଜହ୍ନବୀ ତଟରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। ରାଜା ହେବାକୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମହାପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ମୁକ୍ତଯେ ନ ସ୍ଯାଦଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରକୃତ୍
ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ହେଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଵସନ୍ଯସ୍ତୁ ହରିପୂଜାପରୋ ଭଵେତ୍ । ଜନ୍ମଜନ୍ମାଂତରେ ଯେନ କଦାଚିନ୍ନାର୍ଚିତୋ ହରିଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଯେତେ ଜନ୍ମରେ ହରିଙ୍କୁ କେବେ ପୂଜା କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି ନୈତସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଲୋକମାତରି । ଶ୍ରୂଯତାଂ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ତାଙ୍କର ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମା, ଉପରେ ଭକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ମାନବ ମାନେ, ଶୁଣ, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କହୁଛି।
ସ୍ନାନଂ ଵିଧାଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଗମ୍ଯତାଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଭଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଗଙ୍ଗେତି ମାନଵଃ
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଭଜନ କରେ,
ଵିମୁକ୍ତଃପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵି ଦେଵଯୁଗାଯୁତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାକଥାରମ୍ଭୋ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରହେ। ଯାହାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଗଙ୍ଗା କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,