ଦୀପଦଃ କାଂତିମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୀପଦୋ ଜ୍ଞାନମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦଃ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକ କାନ୍ତି ପାଏ, ଅକ୍ଷୟ ଧନ ପାଏ, ଜ୍ଞାନ ପାଏ, ଏବଂ ପରମ ସୁଖ ପାଏ।
ଦୀପଦାନାଚ୍ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାମତ୍ଯଂତନିର୍ମଲାମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦୀପ ଦାନରୁ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଶାଳ ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦୀପଦଃ ସୁଭଗାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ପ୍ରପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂତତିଂ ଚାକ୍ଷଯା ଲଭେତ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୁତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ବଂଶ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନପଶୂନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ପଶୁ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପାଏ।
କୁମାରୀ ଚାପି ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଯୁଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲାନ୍ 6.30.
ଏକ ଅବିବାହିତା ଝିଅ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସ୍ୱାମୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ବହୁ ପୁଅ ଓ ନାତି ପାଏ।
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ନୈଵ ଯୁଵତୀ କଦାଚିଦପି ପଶ୍ଯତି । ନ ଵିଯୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପଦାନପ୍ରଭାଵତଃ
ଯୁବତୀ ଜୀବନରେ କେବେ ବିଧବା ହୁଏନାହିଁ, ଦୀପ ଦାନର ଶକ୍ତିରୁ କେବେ ବି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖେନାହିଁ।
ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଜାଯଂତେ ଦୀପଦାନତଃ । ଭଯାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଭୀତୋ ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ଦୀପ ଦାନ କରିଲେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ମଣିଷ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ବାନ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ଦୀପଵ୍ରତପରାଯଣଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ ଦୀପବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ନିଶ୍ଚିତ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣାନି କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ଚରିତାନି ନ ସଂଶଯଃ । ଯେନ ସାଂଵତ୍ସରୋ ଦୀପୋ ବୋଧିତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ହରେଃ
ଯିଏ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଇଥାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ କୃଚ୍ଛ୍ର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଯୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୀପଃସାଂଵତ୍ସରଃ କୃତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା; ସେମାନେ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଇଛନ୍ତି।
ଯେଽପି ସଂଵର୍ତ୍ତଯଂତୀହ ଦୀପଵର୍ତିଵିଲୋକନାଃ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବାତି ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେନ ତୈଲଂ ଚ ଵର୍ତିଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦୀପକେ । ପ୍ରକ୍ଷେପଯଂତି ସତତଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସବୁବେଳେ ଦୀପରେ ତେଲ ଓ ବାତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛଂତଂ ଦୀପକଂ ଶାଂତିଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ପ୍ରବୋଧିତୁମ୍ । କଥଯତ୍ଯନ୍ଯଲୋକାନାଂ ତେଽପି ତତ୍ଫଲଭାଗିନଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୀପ ନିଶ୍ଶିଅଯିବାକୁ ଯାଉଛି, କେହି ତାକୁ ପୁଣି ଜାଗାଇପାରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଚ ଭିକ୍ଷିତ୍ଵା ତୈଲଂ ଦୀପାର୍ଥମେଵ ଚ । କରୋତି ଦୀପକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ତେନାପି ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦୀପ ପାଇଁ ଥୋଡ଼ା ଥୋଡ଼ା ତେଲ ଭିକ୍ଷା କରି ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯମାନଂ ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯଧମୋ ନରଃ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ନିମ୍ନତମ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତ ଜୋଡି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳିବାକୁ ଦେଖେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁରୁତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖେ କିମ୍ବା ନିଜେ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ
ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତତ୍ରୋଵାସ ଦ୍ଵିଜଃ ପୂର୍ଵଂ କପିଲୋ ନାମ ଵେଦଵିତ୍
ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା; ସେଠି ପୂର୍ବେ କପିଳ ନାମକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତୋ ଦରିଦ୍ର ଶ୍ରୋଃତ୍ରିଯସ୍ତଥା । ଭିକ୍ଷାଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ କୁରୁତେ କୁଟୁଂବ ପରିପାଲନମ୍
ସେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଭିକ୍ଷା ମାଗି ନିଜ ପରିବାର ଚଳାଇଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଵିଷ୍ଣୁମାରାଧଯତ୍ଯସୌ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦୀପଂ ବୋଧଯତେ ସଦା
ସେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି ସେ ସବୁବେଳେ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ସମାଦାଯ ଚ ତତ୍ତୈଲଂ ସ୍ଵଗୃହେ ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଦୀପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ବୋଧଯେଦ୍ଧରିତୁଷ୍ଟଯେ
ସେ ତେଲ ଆଣି ନିଜ ଘରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମାର୍ଜାରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ମୂଷକାନ୍ଭକ୍ଷଯେତ୍ସଦା
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା କପିଳ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସବୁବେଳେ ଉଠି ମୁଷା ଖାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାଗଚ୍ଛତି ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ମୂଷକାନାମହର୍ନିଶମ୍ । କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସ ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣାଗ୍ରତଃ
ସେ ବିଲେଇ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦିନ ରାତି ମୁଷା ଧରିବାକୁ ଆସୁଥିଲା; ଖାଦ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷିତା ବହଵସ୍ତେନ ମୂଷକା ଦ୍ଵିଜଵେଶ୍ମନି । ଯେ ଯେ ତୈଲାର୍ଥମାଯାଂତି ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣାଯ ଚ
ସେ ବିଲେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଅନେକ ମୁଷା ଖାଇଦେଇଥିଲା—ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ନେବାକୁ କିମ୍ବା ବାତି ଚୋରି କରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ମୂଷକାନ୍ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତମାନସ୍ଯ କଦାଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯାତ୍
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଉଁଦେଇ ଖାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଵଗୃହେ ଶୁଚିଃ । ସୋପଵାସଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୂଜଯାମାସ ଚାଚ୍ଯୁତମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ସେ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜନାନୀ ସହିତ ଉପବାସ କଲେ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୁତିନୃତ୍ଯପରାଯଣଃ । ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନିଦ୍ରଯା ମୋହିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ସେ ରାତି ଜାଗି, ସ୍ତୁତି ଗାଇବା ଓ ନୃତ୍ୟ କରିବାରେ ଲଗି ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁମରେ ଏବଂ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମାର୍ଜାରଶ୍ଚାଗତସ୍ତତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲଘୁକ୍ରମଃ । ଲକ୍ଷଯାମାସ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୃହକୋଣେ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ସେଠାକୁ ଏକ ବିଲେଇ ଆସିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ତେଜ ଚାଲି। ସେ ସବୁବେଳେ ଘରର କୋଣରେ ଦଢ଼ି ରହି, ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମୂଷିକାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ତୈଲପାନାର୍ଥମାଗତାମ୍ । ମଂଦତେଜସି ଦୀପେ ତୁ ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣୋଚିତାମ୍
ସେ ବିଲେଇ ଏକ ଛୋଟ ଉଁଦେଇକୁ ଦେଖିଲା, ଯାହା ତେଲ ପିବିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ମନ୍ଦ ଆଲୋକର ଦୀପରୁ ବାତି ଚୋରାଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।
ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ତଦା ସା ବିଲମାଵିଶତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପାଦେନ ଵୈ ଵର୍ତ୍ଯା ଦୀପଃ ସଂବୋଧିତୋ ଭୃଶମ୍
ସେ ଉଁଦେଇ ଦୂରୁ ଲାଫି ଏବଂ ଚାଲି ନିଜ ବିଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାହାର ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ବାତି ଟିକିଏ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ଦୀପଟି ବହୁତ ଆଲୋକମୟ ହେଲା।