ଵଦାମ୍ଯହଂ ତଵ ନୃପହିତଂ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ପୁରୋହିତୋ ଯତସ୍ତେଽହଂ ସଦସତ୍କର୍ମଭାଗପି
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପକାର କହୁଛି; ତୁମ ପୁରୋହିତ ହେବାରୁ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶୀ ମୁଁ।
ଏକତଃ ସର୍ଵପୁଣ୍ଯାନି ପାପନାଶାଯ ପାପିନାମ୍ । ଏକତୋ ମାଧଵେ ମାସୋ ମାଧଵସ୍ଯପ୍ରିଯଃ ସଦା
ଏକପଟେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ; ଅନ୍ୟପଟେ ମାଧବ ମାସ, ଯେଉଁ ମାସ ସଦା ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ସୁରାପାନଂ ସ୍ତେଯଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାଗମଃ । ମହାଂତି ପାତକାନ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତାନି ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀ ସଂଗ—ଏହି ସମସ୍ତ ମହାପାପ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯନ୍ମନସା କାଯେ ଵ୍ରତେନାପି କୃତଂ ନରୈଃ । ନାଶଯେନ୍ମାଧଵୋ ମାସଃ ସର୍ଵଂ ପାପତମୋ ମହତ୍
ମନ, ଦେହ କିମ୍ବା ବ୍ରତରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଦିଵାକର ଇଵ ଧ୍ଵାଂତଂ ନାଶଯେନ୍ନୃପସର୍ଵଶଃ । ତଥା ଶ୍ରୀ ମାଧଵୋମାସସ୍ତମାଚର ଵିଧାନତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନ୍ଧାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ରାଜା, ଏଭଳି ଶ୍ରୀମାଧବ ମାସ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଯଥାବିଧି ଏହାକୁ ପାଳନ କର।
ଆଜନ୍ମନୋଽପି ଵିହିତାନି ମହାଂତି ରାଜନ୍ଘୋରାଣି ତାନି ଦୁରିତାନି ଵିହାଯ ମର୍ତ୍ଯାଃ । ଵୈଶାଖମାସଵିହିତାଚରଣପ୍ରଭାଵ ପୁଣ୍ଯେନ ତେ ହରିପୁରଂ ମୁଦିତା ଲଭଂତେ
ଜନ୍ମରୁ ହୋଇଥିବା ମହା ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ ମାନେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି; ଶୁଭ ଶକ୍ତିରେ ବୈଶାଖ ମାସ ପାଳନ କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କର ପୁରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେକମପି ଵୈଶାଖମାଚରଂତି ଵିଧାନତଃ । ଭାଵତଃ ପାପିନୋଽପ୍ଯଂତେ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଏକ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୈଶାଖ ମାସକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାବ ଦ୍ୱାରା ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଁଚନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେଂଦ୍ର ମାସେଽସ୍ମିନ୍ମାଧଵେଧୁନା । ପ୍ରାତଃସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ସମର୍ଚଯ ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ତେଣୁ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମାଧବ ମାସରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ତଂଡୁଲସ୍ଯ ଯଥା ଚର୍ମ ଯଥା ତାମ୍ରସ୍ଯ କାଲିମା । ନଶ୍ଯଂତି କ୍ରିଯଯା ଵୀର ପୁରୁଷସ୍ଯ ତଥା ମଲଃ
ଯେପରି ଚାଉଳର ଚାମ ଓ ତାମ୍ବାର କଳିମା କାମ କରି ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟର ମଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଜୀଵସ୍ଯ ତଂଡୁଲସ୍ଯେଵ ସହଜୋଽପି ମଲୋ ମହାନ୍ । ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଦେହସ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ମୋଦିତଂ କୁରୁ
ଜୀବର ଚାଉଳର ଚାମ ପରି ଜନ୍ମଜାତ ମଳ ଅଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କାମ କରି ଦୂର ହୋଇଯାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତେଣୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ କର ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାହାତ୍ମ୍ଯେ ନଵନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଉନନବ୍ବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ- କ୍ଷୀରୋଦଜଲତୁଲ୍ଯାଭିଃ ଶୀତଲାମଲଦୃଷ୍ଟିଭିଃ । ତଥ୍ଯାଭିଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଭିସ୍ତ୍ଵଯା ଗୀର୍ଭିଃ ପ୍ରବୋଧିତଃ
ରାଜା କହିଲେ — ତୁମର କଥା ଦୁଧ ସାଗରର ଜଳ ପରି ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମଧୁର । ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ହେଇଯାଏ ।
ଅସାଗରୋତ୍ଥଂ ପୀଯୂଷମଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯସନୌଷଧମ୍ । ତ୍ଵଯାହଂ ପାଯିତଃ ସୌମ୍ଯ ଭଵରୋଗନିଵାରଣମ୍
ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ, ଦୁଃଖର ଔଷଧ ଏହି ଅମୃତ ତୁମେ ମୋତେ ପାନ କରାଇଛ । ଏହା ଭବରୋଗକୁ ଦୂର କରେ ।
ହର୍ଷପ୍ରଦୋ ନୃଣାଂ ପାପହାନିକୃଜ୍ଜୀଵନୌଷଧମ୍ । ଜରାମୃତ୍ଯୁହରୋ ଵିପ୍ର ସଦ୍ଭିଃ କିଲ ସମାଗମଃ
ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି — ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଜୀବନର ଔଷଧ ଦେଇଥାଏ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରେ ।
ଯାନି ଯାନି ଦୁରାପାନି ଵାଂଛିତାନି ମହୀତଲେ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ସାଧୂନାମେଵ ସଂଗମାତ୍
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ ମିଳିଯାଏ ।
ଯଃ ସ୍ନାତଃ ପାପହରଯା ସାଧୁସଂଗମ ଗଂଗଯା । କିଂ ତସ୍ଯ ଦାନୈଃ କିଂ ତୀର୍ଥୈଃ କିଂ ତପୋଭିଃ କିମଧ୍ଵରୈଃ
ଯେଉଁ ଜଣେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ, ତୀର୍ଥ, ତପ, ଯଜ୍ଞ — କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ ।
ନିମଜ୍ଜ୍ଯୋନ୍ମଜ୍ଜତାନ୍ନୄଣାଂ ଭଵାବ୍ଧୌ ପରମାଯନମ୍ । ସଂତୋ ଧର୍ମଵିଦଃ ଶାଂତା ନୌର୍ଦୃଢେ ଵାପ୍ସୁମଜ୍ଜତାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭବସାଗରରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି ଓ ଉଠୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶାନ୍ତ ସଜ୍ଜନମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ ।
ଯୋ ମେ ଭାଵଃପୁରା ହ୍ଯାସୀତ୍କାମୈକସୁଖଲାଲସଃ । ଦର୍ଶନାଦ୍ଵଚନାତ୍ତେଽଦ୍ଯ ଵିପରୀତୋଽଭଵଦ୍ଵିଭୋ
ମୋର ଯେଉଁ ଭାବ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା — କାମ ଏବଂ ସୁଖରେ ଲାଲସା — ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦର୍ଶନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇଛି ।
ଏକଜନ୍ମସୁଖସ୍ଯାର୍ଥେ ସହସ୍ରାଣି ଵିଲୋପଯେତ୍ । ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣି ସଂଚିନୋତ୍ଯେକଜନ୍ମନା
ଏକ ଜନ୍ମର ସୁଖ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ହଜାର ଜନ୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରେ; ଏବଂ ଏକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଜନ୍ମର ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ ।
ହାହା କାମରସାସ୍ଵାଦ ସୁଖଲାଲସଚେତସା । ମଯା ମୂଢେନ ନ କୃତଂ କିଂଚିଦାତ୍ମହିତଂ ଦ୍ଵିଜ
ହାହା! କାମର ରସରେ ଲଗି ଏବଂ ସୁଖର ଆଶାରେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ଭାବରେ ମୋର ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ କିଛି କରିନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ ।
ଅହୋ ମେ ମନସୋ ମୋହୋ ଯେନାତ୍ମା ଯୋଷିତାଂ କୃତେ । ପାତିତୋ ଵ୍ଯସନେ ଘୋରେ ଦୁଃଖୋଦର୍କେ ଦୁରତ୍ଯଯେ
ହାଁ! ମୋର ମନର ମୋହ ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ, ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦରେ ଫେଲିଦେଇଛି ।
ଭଗଵନ୍ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ବୋଧିତୋ ଵଚନେନ ତେ । ଉପଦେଶପ୍ରଦାନେନ ମାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମିହାର୍ହସି
ଭଗବନ୍, ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏଠାରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଛ ।
ପୁରା ଚରିତପୁଣ୍ଯୋଽହଂ ଭଵତା ବୋଧିତୋଽସ୍ମି ଯତ୍ । ତ୍ଵତ୍ପାଦରଜସା ଵାପି ଵିଶେଷାଦପି ପାଵିତଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିଛ; ବା ତୁମ ପାଦର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବରେ ପବିତ୍ର କରିଛ ।
ଵିଧିଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ବ୍ରୂହି ମେ ଵଦତାଂ ଵର । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପରିକୀର୍ତିତଃ
ବଦନ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଧବ ମାସର ବ୍ରତ କଣ ତାହା ମୋତେ କହ; ଯାହାକୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ ।
କିଂ ଦାନଂ ତତ୍ର କିଂ ସ୍ନାନଂ କୋ ଦେଵୋ ନିଯମାସ୍ତୁ କେ । ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦୁରିତୋତ୍ତାରଣାଯ ମେ
ସେଠାରେ କଣ ଦାନ, କଣ ସ୍ନାନ, କେଉଁ ଦେବତା, କେଉଁ ନିୟମ ଅଛି? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁନି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍କଶ୍ଯପଃ ସ ଦଯାନିଧିଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ର ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵହିତଂ ଶୁଭମ୍
ଯମ କହିଲେ — ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ଦୟାର ଧାମ କଶ୍ୟପ ଭଗବାନ୍ ଶୁଭ ଧର୍ମମୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵାପରସମାଧାନ କ୍ଷମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ତେ ନୃପ । ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାଧମେ ପାପମାନସେ
କଶ୍ୟପ କହିଲେ— ରଜା, ଧୈର୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ ମନ ରଖି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅଧମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାପପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ତଥା ଦତ୍ଵା ଭୂପ ଶୁଭାଂ ମତିମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଦାନଫଲଂ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକକୁ ଯଦି ଭଲ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ, ରଜା, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଦାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାପୃଷ୍ଟଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ଚାନ୍ଯାଯେନ ପୃଚ୍ଛତଃ । ଜାନନ୍ନପି ହି ମେଧାଵୀ ଜଡଵଲ୍ଲୋକମାଚରେତ୍
କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଦୁଷାମପି ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ କ୍ରିଯାଵତାମ୍ । ଅପୃଷ୍ଟମପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵତାଂ ହିତମ୍
ତଥାପି, ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ନିତିରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ— ଯଦି ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି— ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଭଲ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍।