ସ୍ଥାନଂ ନ ଲଭତେ ଵୀର୍ଯଂ ଚଂଚଲତ୍ଵେନ ଵର୍ତତେ । ପ୍ରାଣିନାଂ ହି କପାଲେଷୁ କୃମଯଃ ସଂତି ପଂଚ ଵୈ
ସେ ରସ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଉନାହିଁ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ; ସତ୍ତ୍ୱର ମୁଣ୍ଡରେ ପାଞ୍ଚଟି କୀଟ ଥାଏ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ କର୍ଣମୂଲେ ତୁ ନେତ୍ରସ୍ଥାନେ ତତଃ ପୁନଃ । କନିଷ୍ଠାଂଗୁଲିମାନେନ ରକ୍ତପୁଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଭୂପତେ
ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି କାନ ମୂଳରେ ଏବଂ ପୁଣି ଦୁଇଟି ଆଖିର ସ୍ଥାନରେ ଅଛି; ଏମାନେ କନିଷ୍ଠା ଆଂଗୁଠି ଯେତେ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଲାଲ ଲେଜ ଥାଏ।
ନଵନୀତସ୍ଯ ଵର୍ଣେନ କୃଷ୍ଣପୁଚ୍ଛା ନ ସଂଶଯଃ । ତେଷାଂ ନାମାନି ଭଦ୍ରଂ ତେ ମତ୍ତୋ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ନବନୀତ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ କଳା ଲେଜ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପିଙ୍ଗଲୀ ଶୃଂଗଲୀ ନାମ ଦ୍ଵୌ କୃମୀ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ । ଶୃଂଗଲୀ ଜଂଗଲୀ ଚାନ୍ଯୌ ନେତ୍ରଯୋରଂତରସ୍ଥିତୌ
ପିଙ୍ଗଳୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗଳୀ ଏହି ଦୁଇଟି କୀଟ କାନ ମୂଳରେ ଅଛନ୍ତି; ଶୃଙ୍ଗଳୀ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ ଆଉ ଦୁଇଟି ଆଖି ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି।
କୃମୀଣାଂ ଶତପଂଚାଶତ୍ତାଦୃଗ୍ଭୂତା ନ ସଂଶଯଃ । ଲଲାଟାଂତଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜିକାଯାଃ ପ୍ରମାଣତଃ
ଏପରି ପଚାସଟି କୀଟ ଅଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଲଳାଟର ଶେଷରେ ରହିଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ରାଇ ଦାଣା ଯେତେ ଛୋଟ।
କପାଲରୋଗିଣଃ ସର୍ଵେ କୁର୍ଵଂତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହାକୃମିଃ
ମୁଣ୍ଡ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଜଣେ ବଡ଼ କୀଟ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସତଂଡୁଲପ୍ରମାଣେନ ତଦ୍ଵଦ୍ଵର୍ଣେନ ସଂଶଯଃ । କେଶଦ୍ଵଯଂ ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ଶୃଣୁ ଭୂପତେ
ଏହା ଚାଉଳ ଦାଣା ଯେତେ ଛୋଟ ଏବଂ ସେଇ ରଙ୍ଗର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହାର ମୁଁହରେ ଦୁଇଟି କେଶ ଅଛି, ରାଜା, ଏହା ଶୁଣ।
ପ୍ରାଣିନାଂ ସଂକ୍ଷଯାବୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଧି ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ମୁଖେ
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରଜାପତ୍ୟ କୀଟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ, ମୁଁହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ରସରୂପେଣ ପତତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସୁଖେନ ପିବତେ ଵୀର୍ଯଂ ତେନ ମତ୍ତଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଏହାର ରସ ଭାବରେ ଥିବା ସାର ତଳକୁ ପଡ଼େ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେଇ ଦ୍ୱାରା ସେ ସହଜରେ ରସ ପିଏ ଏବଂ ମୋ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତାଲୁସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଭେଦ୍ଯୈଵ ଚଂଚଲତ୍ଵେନ ଵର୍ତ୍ତତେ । ଇଡା ଚ ପିଂଗଲା ନାଡୀ ସୁଷୁମ୍ନା ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତାଳୁ ସ୍ଥାନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏହା ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ; ସେଠାରେ ଇଡା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଵବଲେନାପି ତସ୍ଯୈଵ କଂପିତା ନାଡିକା କ୍ଷଣମ୍ । କାମକଂଡୂର୍ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଲ
ସ୍ଵଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନାଳି ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ରାଜା, ଚାହିଦାର ଖୁଜିଲି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ନରସ୍ଯ ସ୍ଫୁଟତେ ଲିଗଂ ନାର୍ଯା ଯୋନିଶ୍ଚ ଭୂପତେ । ସ୍ତ୍ରୀନରୌ ଚ ପ୍ରମତ୍ତୌ ତୌ ଗଚ୍ଛତଃ ସଂଗମଂ ତତଃ
ପୁରୁଷର ଲିଙ୍ଗ ଫୁଲିଯାଏ, ନାରୀର ଯୋନି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ; ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ମତିହାରା ହୋଇ ସଂଗମ ପାଇଁ ଆଗେ ଯାନ୍ତି।
କାଯେନ କାଯଂ ସଂଘୃଷ୍ଯ ମୈଥୁନେନ ହି ଜାଯତେ । କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ସୁଖଂ ତତ୍ର ପୁନଃ କଂଡୂଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀ
ଦୁଇ ଦେହ ଦେହକୁ ଘସି ଯୁଗଳ ମିଳନ ହୁଏ; ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ପରେ ଫେରି ଏହିପରି ଖୁଜିଲି ଆସିଥାଏ।
ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଵୀର ଭାଵ ଏଵଂଵିଧଃ କିଲ । ଵିରସଃ ପରିପାକୋଽଯଂ ଵିଷଯସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶୂର; ଭୋଗର ଶେଷ ଫଳ ଅସ୍ୱାଦ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧର୍ମ ଏଵ ପୁନଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ଵିଧିନା ସମନୁଷ୍ଠିତଃ । ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ଚ ତତୋ ଧର୍ମମେଵ ସମାଚର
ଯଥାବିଧି ଧର୍ମ କରିଲେ ତାହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ଏହିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ତୁମେ ଧର୍ମ କର।
ଶ୍ଵାସ ଏଷ ଚପଲଃ କ୍ଷଣମଧ୍ଯେ ଯୋ ଗତାଗତ ଶତାନି ଵିଧତ୍ତେ । ଜୀଵିତଂ ତନୁଭୃତାଂ ତଦଧୀନଂ କଃ ସମାଚରତି ଧର୍ମଵିଲଂବମ୍
ଏହି ଶ୍ୱାସ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ, ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଶତଶତ ଆସିଯାଏ, ଯାଏ; ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଏହାପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଧର୍ମ କରିବାରେ କିଏ ବିଳମ୍ବ କରିବ?
ଦଶମୀମପି ଯାତସ୍ଯ ଚେତୋ ନାଦ୍ଯାପି ଭୂପତେ । ଵିଷଯେଭ୍ଯୋ ନିଷିଦ୍ଧେଭ୍ଯୋ ହାହା ନ ଵିରମେଚ୍ଚଲମ୍
ଦଶମ ଦଶକ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ମନ ଅନିଷିଦ୍ଧ ଭୋଗରୁ ବିରତ ହୁଏନାହିଁ—ହାହା, ଏହା ଚଞ୍ଚଳ ରହିଥାଏ।
ନ ଜାତୁକାମଃ କାମାନାମୁପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି । ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଭୋଗ କରିଲେ କାମ କେବେ ବି ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଘୃତ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି ବଢ଼ାଯାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବଢ଼ିଯାଏ।
ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯାପହୃତଂ ଚିତ୍ତଂ କଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମୋଚିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ଆତ୍ମାରାମେଶ୍ଵରମୃତେ ଭଗଵଂତଂ ଚ ମାଧଵମ୍
ଯଦି ଚଞ୍ଚଳା ନାରୀ ଚିତ୍ତକୁ ହରିନେଇ, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାରେ କିଏ ସମର୍ଥ? ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଭଗବାନ ମାଧବ ଛଡ଼ା।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତଂ କାମକଶ୍ମଲାତ୍ । ଵଯସ୍ତେଽପ୍ଯଧୁନା ଭୂପ ସମାଚର ହିତଂ ନିଜମ୍
କାମର ଅପବିତ୍ରତାରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ; ଏହିପରି, ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଭଲ କାମ କର।
ଵଦାମ୍ଯହଂ ତଵ ନୃପହିତଂ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ପୁରୋହିତୋ ଯତସ୍ତେଽହଂ ସଦସତ୍କର୍ମଭାଗପି
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପକାର କହୁଛି; ତୁମ ପୁରୋହିତ ହେବାରୁ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶୀ ମୁଁ।
ଏକତଃ ସର୍ଵପୁଣ୍ଯାନି ପାପନାଶାଯ ପାପିନାମ୍ । ଏକତୋ ମାଧଵେ ମାସୋ ମାଧଵସ୍ଯପ୍ରିଯଃ ସଦା
ଏକପଟେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ; ଅନ୍ୟପଟେ ମାଧବ ମାସ, ଯେଉଁ ମାସ ସଦା ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ସୁରାପାନଂ ସ୍ତେଯଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାଗମଃ । ମହାଂତି ପାତକାନ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତାନି ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀ ସଂଗ—ଏହି ସମସ୍ତ ମହାପାପ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯନ୍ମନସା କାଯେ ଵ୍ରତେନାପି କୃତଂ ନରୈଃ । ନାଶଯେନ୍ମାଧଵୋ ମାସଃ ସର୍ଵଂ ପାପତମୋ ମହତ୍
ମନ, ଦେହ କିମ୍ବା ବ୍ରତରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଦିଵାକର ଇଵ ଧ୍ଵାଂତଂ ନାଶଯେନ୍ନୃପସର୍ଵଶଃ । ତଥା ଶ୍ରୀ ମାଧଵୋମାସସ୍ତମାଚର ଵିଧାନତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନ୍ଧାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ରାଜା, ଏଭଳି ଶ୍ରୀମାଧବ ମାସ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଯଥାବିଧି ଏହାକୁ ପାଳନ କର।
ଆଜନ୍ମନୋଽପି ଵିହିତାନି ମହାଂତି ରାଜନ୍ଘୋରାଣି ତାନି ଦୁରିତାନି ଵିହାଯ ମର୍ତ୍ଯାଃ । ଵୈଶାଖମାସଵିହିତାଚରଣପ୍ରଭାଵ ପୁଣ୍ଯେନ ତେ ହରିପୁରଂ ମୁଦିତା ଲଭଂତେ
ଜନ୍ମରୁ ହୋଇଥିବା ମହା ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ ମାନେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି; ଶୁଭ ଶକ୍ତିରେ ବୈଶାଖ ମାସ ପାଳନ କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କର ପୁରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେକମପି ଵୈଶାଖମାଚରଂତି ଵିଧାନତଃ । ଭାଵତଃ ପାପିନୋଽପ୍ଯଂତେ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଏକ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୈଶାଖ ମାସକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାବ ଦ୍ୱାରା ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଁଚନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେଂଦ୍ର ମାସେଽସ୍ମିନ୍ମାଧଵେଧୁନା । ପ୍ରାତଃସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ସମର୍ଚଯ ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ତେଣୁ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମାଧବ ମାସରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ତଂଡୁଲସ୍ଯ ଯଥା ଚର୍ମ ଯଥା ତାମ୍ରସ୍ଯ କାଲିମା । ନଶ୍ଯଂତି କ୍ରିଯଯା ଵୀର ପୁରୁଷସ୍ଯ ତଥା ମଲଃ
ଯେପରି ଚାଉଳର ଚାମ ଓ ତାମ୍ବାର କଳିମା କାମ କରି ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟର ମଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଜୀଵସ୍ଯ ତଂଡୁଲସ୍ଯେଵ ସହଜୋଽପି ମଲୋ ମହାନ୍ । ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଦେହସ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ମୋଦିତଂ କୁରୁ
ଜୀବର ଚାଉଳର ଚାମ ପରି ଜନ୍ମଜାତ ମଳ ଅଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କାମ କରି ଦୂର ହୋଇଯାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତେଣୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ କର ।