ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯାତିପଵିତ୍ରାଣି ପଂଚଗଵ୍ଯହଵୀଂଷି ଚ । ଅଶୁଚିତ୍ଵଂ କ୍ଷଣଂ ଯାଂତି କୋଽନ୍ଯ ସ୍ଯାଦଶୁଚିସ୍ତତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଭଳି ଅତି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଏ ଅପବିତ୍ର ହେବ?
ଜିଘ୍ରନ୍ନପି ସ୍ଵଦୁର୍ଗଂଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ମଲଂ ସ୍ଵକମ୍ । ନ ଵିରଜ୍ଯତି ଲୋକୋଽଯଂ ପୀଡଯନ୍ନପି ନାସିକାମ୍
ନିଜ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଶୁଘିଲେ, ନିଜ ମଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଲୋକ ତାହାରୁ ଦୂରେ ହୁଏନାହିଁ, ନାକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ହୃଦ୍ଯାନ୍ନମନ୍ନପାନାନି ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁରଭୀଣି ଚ । ଅଶୁଚିତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯାଶୁ କୋଽନ୍ଯସ୍ଯାଦଶୁଚିସ୍ତତଃ
ମନକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ, ଯେତେବେଳେ ମିଳେ, ସେଗୁଡିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରିଦିଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେଗୁଡିକ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏମିତି ଅଶୁଦ୍ଧ ଜିନିଷ କିଏ ଖାଇବ?
ଯସ୍ଯୋଦରଗତଂ ଚାନ୍ନଂ ସ୍ଵଂ ହି ରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । କୃମିମିଶ୍ରମମେଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଯତେ କିଲ
ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ପେଟରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ ଏବଂ ନିଜ ଆକୃତି ହରାଇଦିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ କୀଟ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥାପି ଦେହେ ଭୂପାଲ ନିଜରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଶୁନତାଂ ଯାତି ଵୈ ପଶ୍ଚାତ୍କୃମିଦୁର୍ଗଂଧିସଂକୁଲେ
ଏହିପରି, ରାଜା, ଦେହ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆକୃତି ହରାଇଦିଏ ଏବଂ ପରେ ଖାଲି ହୋଇଯାଏ, କୀଟ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ଜାଯଂତେ ତତ୍ର ଵୈ ଯୂକାଃ କୃମଯୋ ଵା ନ ସଂଶଯଃ । ସକୃମିଃ କୁରୁତେ ସ୍ଫୋଟଂ କଂଡୂଶ୍ଚ ପରିଦାରୁଣଃ
ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯୁକ୍ ଓ କୀଟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେଇ କୀଟ ଦେହରେ ଫୋଡା ଓ ତୀବ୍ର ଚୁଲକାଣି ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଵ୍ଯଥାମୁତ୍ପାଦଯେଦ୍ଭୂଯଃ ସର୍ଵାଂଗଂ ପରିଚାଲଯେତ୍ । ନଖାଗ୍ରୈର୍ଘୃଷ୍ଯମାଣା ସା କଂଡୂଃ ଶାଂତା ପ୍ରଜାଯତେ
ଏହା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଏ; ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚୁଲକାଇଲେ ଏହି ଚୁଲକାଣି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵତ୍ସୁଖଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ସୁରତସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ । ଭୁଂଜତ୍ଯେଵଂ ରସାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ସୁଭକ୍ଷାନ୍ପିବତେ ପୁନଃ
ଏହିପରି, ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଏଭଳି ମଣିଷ ରସ ଉପଭୋଗ କରେ ଏବଂ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପିଏ।
ତତ୍ରସ୍ଥଂ ପଚତେ ଵହ୍ନିରପାନେ ପାତଯେନ୍ମଲମ୍ । ସାରଭୂତୋ ରସସ୍ତତ୍ର ଉଦ୍ରିକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରଜାଯତେ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଯାହା ଅଛି ତାହାକୁ ପକାଏ, ଅପଦ୍ରବ୍ୟକୁ ତଳକୁ ବାହାର କରେ; ତାହାର ସାର ଭାଗ ରସ ଭାବେ ବହୁତ ହେଉଛି।
ନିର୍ମଲଃ ଶୁଦ୍ଧଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାତି ଚ । ଆକୃଷ୍ଟଃ ସ ସମାନେନ ନୀତସ୍ତେନାପି ଵାଯୁନା
ସେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ରସ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଥାନକୁ ଯାଏ; ସମାନ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଉଠାଇ ନିଆଯାଏ।
ସ୍ଥାନଂ ନ ଲଭତେ ଵୀର୍ଯଂ ଚଂଚଲତ୍ଵେନ ଵର୍ତତେ । ପ୍ରାଣିନାଂ ହି କପାଲେଷୁ କୃମଯଃ ସଂତି ପଂଚ ଵୈ
ସେ ରସ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଉନାହିଁ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ; ସତ୍ତ୍ୱର ମୁଣ୍ଡରେ ପାଞ୍ଚଟି କୀଟ ଥାଏ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ କର୍ଣମୂଲେ ତୁ ନେତ୍ରସ୍ଥାନେ ତତଃ ପୁନଃ । କନିଷ୍ଠାଂଗୁଲିମାନେନ ରକ୍ତପୁଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଭୂପତେ
ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି କାନ ମୂଳରେ ଏବଂ ପୁଣି ଦୁଇଟି ଆଖିର ସ୍ଥାନରେ ଅଛି; ଏମାନେ କନିଷ୍ଠା ଆଂଗୁଠି ଯେତେ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଲାଲ ଲେଜ ଥାଏ।
ନଵନୀତସ୍ଯ ଵର୍ଣେନ କୃଷ୍ଣପୁଚ୍ଛା ନ ସଂଶଯଃ । ତେଷାଂ ନାମାନି ଭଦ୍ରଂ ତେ ମତ୍ତୋ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ନବନୀତ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ କଳା ଲେଜ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପିଙ୍ଗଲୀ ଶୃଂଗଲୀ ନାମ ଦ୍ଵୌ କୃମୀ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ । ଶୃଂଗଲୀ ଜଂଗଲୀ ଚାନ୍ଯୌ ନେତ୍ରଯୋରଂତରସ୍ଥିତୌ
ପିଙ୍ଗଳୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗଳୀ ଏହି ଦୁଇଟି କୀଟ କାନ ମୂଳରେ ଅଛନ୍ତି; ଶୃଙ୍ଗଳୀ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ ଆଉ ଦୁଇଟି ଆଖି ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି।
କୃମୀଣାଂ ଶତପଂଚାଶତ୍ତାଦୃଗ୍ଭୂତା ନ ସଂଶଯଃ । ଲଲାଟାଂତଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜିକାଯାଃ ପ୍ରମାଣତଃ
ଏପରି ପଚାସଟି କୀଟ ଅଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଲଳାଟର ଶେଷରେ ରହିଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ରାଇ ଦାଣା ଯେତେ ଛୋଟ।
କପାଲରୋଗିଣଃ ସର୍ଵେ କୁର୍ଵଂତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହାକୃମିଃ
ମୁଣ୍ଡ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଜଣେ ବଡ଼ କୀଟ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସତଂଡୁଲପ୍ରମାଣେନ ତଦ୍ଵଦ୍ଵର୍ଣେନ ସଂଶଯଃ । କେଶଦ୍ଵଯଂ ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ଶୃଣୁ ଭୂପତେ
ଏହା ଚାଉଳ ଦାଣା ଯେତେ ଛୋଟ ଏବଂ ସେଇ ରଙ୍ଗର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହାର ମୁଁହରେ ଦୁଇଟି କେଶ ଅଛି, ରାଜା, ଏହା ଶୁଣ।
ପ୍ରାଣିନାଂ ସଂକ୍ଷଯାବୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଧି ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ମୁଖେ
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରଜାପତ୍ୟ କୀଟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ, ମୁଁହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ରସରୂପେଣ ପତତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସୁଖେନ ପିବତେ ଵୀର୍ଯଂ ତେନ ମତ୍ତଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଏହାର ରସ ଭାବରେ ଥିବା ସାର ତଳକୁ ପଡ଼େ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେଇ ଦ୍ୱାରା ସେ ସହଜରେ ରସ ପିଏ ଏବଂ ମୋ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତାଲୁସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଭେଦ୍ଯୈଵ ଚଂଚଲତ୍ଵେନ ଵର୍ତ୍ତତେ । ଇଡା ଚ ପିଂଗଲା ନାଡୀ ସୁଷୁମ୍ନା ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତାଳୁ ସ୍ଥାନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏହା ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ; ସେଠାରେ ଇଡା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଵବଲେନାପି ତସ୍ଯୈଵ କଂପିତା ନାଡିକା କ୍ଷଣମ୍ । କାମକଂଡୂର୍ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ କିଲ
ସ୍ଵଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନାଳି ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ରାଜା, ଚାହିଦାର ଖୁଜିଲି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ନରସ୍ଯ ସ୍ଫୁଟତେ ଲିଗଂ ନାର୍ଯା ଯୋନିଶ୍ଚ ଭୂପତେ । ସ୍ତ୍ରୀନରୌ ଚ ପ୍ରମତ୍ତୌ ତୌ ଗଚ୍ଛତଃ ସଂଗମଂ ତତଃ
ପୁରୁଷର ଲିଙ୍ଗ ଫୁଲିଯାଏ, ନାରୀର ଯୋନି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ; ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ମତିହାରା ହୋଇ ସଂଗମ ପାଇଁ ଆଗେ ଯାନ୍ତି।
କାଯେନ କାଯଂ ସଂଘୃଷ୍ଯ ମୈଥୁନେନ ହି ଜାଯତେ । କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ସୁଖଂ ତତ୍ର ପୁନଃ କଂଡୂଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀ
ଦୁଇ ଦେହ ଦେହକୁ ଘସି ଯୁଗଳ ମିଳନ ହୁଏ; ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ପରେ ଫେରି ଏହିପରି ଖୁଜିଲି ଆସିଥାଏ।
ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଵୀର ଭାଵ ଏଵଂଵିଧଃ କିଲ । ଵିରସଃ ପରିପାକୋଽଯଂ ଵିଷଯସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶୂର; ଭୋଗର ଶେଷ ଫଳ ଅସ୍ୱାଦ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧର୍ମ ଏଵ ପୁନଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ଵିଧିନା ସମନୁଷ୍ଠିତଃ । ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ଚ ତତୋ ଧର୍ମମେଵ ସମାଚର
ଯଥାବିଧି ଧର୍ମ କରିଲେ ତାହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ଏହିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ତୁମେ ଧର୍ମ କର।
ଶ୍ଵାସ ଏଷ ଚପଲଃ କ୍ଷଣମଧ୍ଯେ ଯୋ ଗତାଗତ ଶତାନି ଵିଧତ୍ତେ । ଜୀଵିତଂ ତନୁଭୃତାଂ ତଦଧୀନଂ କଃ ସମାଚରତି ଧର୍ମଵିଲଂବମ୍
ଏହି ଶ୍ୱାସ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ, ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଶତଶତ ଆସିଯାଏ, ଯାଏ; ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଏହାପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଧର୍ମ କରିବାରେ କିଏ ବିଳମ୍ବ କରିବ?
ଦଶମୀମପି ଯାତସ୍ଯ ଚେତୋ ନାଦ୍ଯାପି ଭୂପତେ । ଵିଷଯେଭ୍ଯୋ ନିଷିଦ୍ଧେଭ୍ଯୋ ହାହା ନ ଵିରମେଚ୍ଚଲମ୍
ଦଶମ ଦଶକ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ମନ ଅନିଷିଦ୍ଧ ଭୋଗରୁ ବିରତ ହୁଏନାହିଁ—ହାହା, ଏହା ଚଞ୍ଚଳ ରହିଥାଏ।
ନ ଜାତୁକାମଃ କାମାନାମୁପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି । ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଭୋଗ କରିଲେ କାମ କେବେ ବି ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଘୃତ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି ବଢ଼ାଯାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବଢ଼ିଯାଏ।
ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯାପହୃତଂ ଚିତ୍ତଂ କଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମୋଚିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ଆତ୍ମାରାମେଶ୍ଵରମୃତେ ଭଗଵଂତଂ ଚ ମାଧଵମ୍
ଯଦି ଚଞ୍ଚଳା ନାରୀ ଚିତ୍ତକୁ ହରିନେଇ, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାରେ କିଏ ସମର୍ଥ? ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଭଗବାନ ମାଧବ ଛଡ଼ା।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତଂ କାମକଶ୍ମଲାତ୍ । ଵଯସ୍ତେଽପ୍ଯଧୁନା ଭୂପ ସମାଚର ହିତଂ ନିଜମ୍
କାମର ଅପବିତ୍ରତାରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ; ଏହିପରି, ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଭଲ କାମ କର।