ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ଭକ୍ତ୍ଯୈନମିତିହାସଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ସୋଽପି ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ମାମାଲୋକଯିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ବହୁଶୋଽପି କୃତାନ୍ଯପି । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତାନି ନଶ୍ଯଂତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯଦି ବହୁବାର କରାଯାଇଥାଏ ମଧ୍ୟ, ବୈଶାଖ ମାସର ନିୟମ ମାନିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପୂର୍ଵାନ୍ପରାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚୈଵ ପରାଵରାନ୍ । ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାତୋ ନରକାଦୁଦ୍ଧରେତ୍ପିତୄନ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ତିରିଶଟି ପୂର୍ବଜ ଓ ତିରିଶଟି ପରଜନ୍ମର ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେଯଜ୍ଞାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ । ଏକତୋ ମାଧଵୋ ମାସୋ ନିଯମାଦନୁପାଲିତଃ
ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଦାନ ରହିଛି, ଅନ୍ୟପାଖରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମାଧବ ମାସ ରହିଛି।
ଯତୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ହରେରୁତ୍କୃଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ପ୍ରିଯୋଽସୌ ମାଧଵୋମାସଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵରୋଽଧିକଃ
ଭଗବାନ ହରିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାଧବ ମାସ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏହିଠି ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂଶଯଂ ନୋ ଵିଧେହୀତି ମହୀଦେଵ କଥଂଚନ । ଵୈଶାଖଂ ପ୍ରତି ଵୈ ମାସଂ ସମାସାଦ୍ଯନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ହେ ରାଜା, ବୈଶାଖ ମାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଅନାଖ୍ଯେଯମପୀଦଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯେ କଥାନକମ୍
ଏହି କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାଟି ଏବେ ଶୁଣ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେହି କହିନଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଯମ ଉଵାଚ- ବଭୂଵ ଭୂପତିଃ ପୂର୍ଵଂ ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ମହୀରଥଃ । ପୂର୍ଵପୁଣ୍ଯଫଲାଵାପ୍ତ ପ୍ରଭୂତୈଶ୍ଵର୍ଯସଂପଦଃ
ଯମ କହିଲେ— ପୂର୍ବକାଳରେ ମହୀରଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ ବହୁତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ପାଇଥିଲେ।
କେଵଲଂ କାମକଲନା ଲଲନା ଲଲିତସ୍ଥିତଃ । ତଦେକଵ୍ଯସନାସକ୍ତିର୍ନ ଧର୍ମାର୍ଥ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଖେଳାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଅଭିନିବେଶରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଧନରେ କେବେ ମନ ଦେଇନଥିଲେ।
ମଂତ୍ରିଣି ନ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଶ୍ରୀର୍ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ନୃପଃ । ସ କାମିନୀ ସହଚରୋ ରାଜ୍ଯକାର୍ଯପରାଙ୍ମୁଖଃ
ରାଜା ରାଜ୍ୟର ମହିମା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ ହେଲେ; ପ୍ରିୟା ସହଚରୀ ସହିତ ରହି, ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ।
ନ ପ୍ରଜା ନ ଧନଂ ଧର୍ମଂ ନାର୍ଥଂ କାର୍ଯଂ ଚ ପଶ୍ଯତି । କେଵଲଂ କାମିନୀକେଲି କଲନୋଚିତଵାସନଃ
ସେ ନ ପ୍ରଜା, ନ ଧନ, ନ ଧର୍ମ, ନ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; କେବଳ ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଖେଳାର ଆସକ୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ପୁରୋଧାସ୍ତସ୍ଯ କଶ୍ଯପଃ । ଵଚଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଧର୍ମ୍ଯମିତି ଚେତସ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପ, ମନରେ ଭାବି, ଧର୍ମର କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଵାରଯତି ଯୋ ମୋହାଦଧର୍ମାନ୍ନୃପତିଂ ଗୁରୁଃ । ସୋପି ତତ୍ପାପଭୁକ୍ତସ୍ମାଦ୍ବୋଧନୀଯଃ ପୁରୋଧସା
ଯଦି ଗୁରୁ ମୂଢ଼ତାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରୁ ବାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ, ଏହିପରି ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ବୋଧିତୋଽପ୍ଯଵଜାନାତି ସ ଚେଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁରୋଧସଃ । ପୁରୋଧାସ୍ତତ୍ର ନିର୍ଦୋଷୋ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦୋଷଭାକ୍
ପୁରୋହିତ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାଜା ଶୁଣି ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ପୁରୋହିତ ଦୋଷମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଗୁରୋର୍ଵଚୋ ଧର୍ମାର୍ଥସଂହିତମ୍ । ଅଭିନ୍ନାର୍ଥମୁପେତାର୍ଥମିଚ୍ଛାରାଗାଦି ଵର୍ଜିତମ୍
ହେ ରାଜା, ମୋର ଗୁରୁଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଭରିଥିବା, ଏକାତ୍ମ ଅର୍ଥ ଓ ଇଚ୍ଛା-ରାଗ ରହିତ କଥା ଶୁଣ।
ଅଯମେଵ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯଦ୍ଗୁରୋର୍ଵଚସି ସ୍ଥିତିଃ । ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାଯାଲଵୋ ରାଜ୍ଞାମାଯୁଃ ଶ୍ରୀ ସୌଖ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ନ ଵିପ୍ରାସ୍ତର୍ପିତା ଦାନୈର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାରାଧିତସ୍ତ୍ଵଯା । ନ ଵ୍ରତଂ ନ ତପଃ କିଂଚିନ୍ନ ତୀର୍ଥଂ ହି କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିନାହାଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାଁ; କୌଣସି ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନାହାଁ।
ହରିନାମ ତ୍ଵଯା କାମଵଶଗେନ ନ ଚିଂତିତମ୍ । ହା ତ୍ଵଯା ଭୀରୁସଂଗତ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଵତ୍ସଂଗତିଃ କୃତା
ଇଚ୍ଛାରେ ବଶ ହୋଇ, ତୁମେ ହରିନାମ ଚିନ୍ତା କରିନାହାଁ; ହାଁ, ଭୟଭୀତଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ମିଳନ କରିନାହାଁ।
ସ୍ମରଚାମରଵାହିନ୍ଯୋ ଵଲ୍ଲଭାଃ କସ୍ଯ ନ ପ୍ରିଯାଃ । କିଂତୁ ତାଃ ପଵନୋଲ୍ଲୋଲକଦଲୀଦଲଵଚ୍ଚଲାଃ
ଚାମର ଓ ବିଳ୍ୱା ଧାରିଥିବା ପ୍ରିୟାମାନେ କିଏ ପସନ୍ଦ କରେ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପବନେ ହଲୁଚୁଆ କଦଳୀପତ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର।
ତରଂଗତରଲୈରର୍ଥୈର୍ଭୋଗୈର୍ଭ୍ରୂଭଂଗଭଂଗୁରୈଃ । ମୁହୂର୍ତପେଯୈସ୍ତାରୁଣ୍ଯୈର୍ନ ତୃପ୍ଯଂତେ ମହାଶଯାଃ
ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଧନ, ଭୋଗ, ଭୂଁକ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁହୂର୍ତ୍ତିକାଳର ଯୌବନ — ଏସବୁରେ ମହାନ ଲୋକମାନେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କିଂ ଵିଦ୍ଯଯା ଚ ତପସା କିଂ ତ୍ଯାଗେନ ନଯେନ ଵା । କିଂ ଵିଵିକ୍ତେନ ମନସା ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯସ୍ଯ ହୃତଂ ମନଃ
ଯାହାଙ୍କ ମନ ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା, ତ୍ୟାଗ, ନୀତି କିମ୍ବା ଏକାନ୍ତ ମନର କଣ ଉପକାର?
ଏକ ଏଵ ସୁହୃଦ୍ଧର୍ମୋ ନିଧନେଷ୍ଵନୁଯାତି ଯଃ । ସର୍ଵମନ୍ଯଚ୍ଛରୀରେଣ ସମଂ ନାଶଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯିଏ ସହ ଯାଏ, ସେ ଏକମାତ୍ର ମିତ୍ର ହେଉଛି ଧର୍ମ; ଶରୀର ସହ ଅନ୍ୟ ସବୁ କିଛି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ଧର୍ମଂ ଶନୈଃ ସଂଚିନୁଯାଦ୍ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପୁତ୍ତିକାଃ । ଧର୍ମେଣ ହି ସହାଯେନ ତମସ୍ତରତି ଦୁସ୍ତରମ୍
ପୁଟିକାମାନେ ଯେପରି ଭଲି ଗଢେ, ସେପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର୍ମ ସଂଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ସହଯୋଗୀ ହେଲେ, ଦୁର୍ଜୟ ଅନ୍ଧକାର ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ।
ଅନିଲୋଲ୍ଲାସିତୋତ୍ତାଲ ଜଲକଲ୍ଲୋଲ ଚଂଚଲମ୍ । କିଂ ନ ଜାନାସି ରାଜେଂଦ୍ର ନୃଣାଂ ଜୀଵିତ ଵିଭ୍ରମମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାତାସରେ ହଲୁଚୁଆ ତରଙ୍ଗ ପରି ମଣିଷର ଜୀବନ ଅସ୍ଥିରତା କି ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ?
ଵିନଯୋ ରତ୍ନମୁକୁଟଃ ସତ୍ଯଧର୍ମୌ ଚ କୁଂଡଲେ । ତ୍ଯାଗଶ୍ଚ କଂକଣୋ ଯେଷାଂ କିଂ ତେଷାଂ ଜଡମଂଡନୈଃ
ଯାହାଙ୍କ ନମ୍ରତା ରତ୍ନମୁକୁଟ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ କଣ୍ଠା, ତ୍ୟାଗ କଙ୍କଣ — ସେମାନେ ପାଇଁ ମୂଢ଼ ଆଭୂଷଣର କଣ ଦରକାର?
ମୃତଂ ଶରୀରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମଂ ଭୁଵି । ଵିମୁଖା ବାଂଧଵା ଯାଂତି ଧର୍ମସ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି
ମୃତ ଶରୀରକୁ କାଠି କିମ୍ବା ମାଟି ପରି ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ବାନ୍ଧବମାନେ ପଛ ଫେରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ସେଠାରେ ସହଯାତା ହୁଏ।
ଗମ୍ଯମାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ କ୍ଷୀଯମାଣେ ତଥାଯୁଷି । ଜୀଵିତେ ଲୁପ୍ଯମାନେ ଚ କିମୁତ୍ଥାଯ ନ ଧାଵସି
ସମସ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ କମିଯାଉଛି, ଏବଂ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ହାତରୁ ସରିଯାଉଛି, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଉଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାଁ?
କୁଟୁଂବଂ ପୁତ୍ରଦାରାଦି ଶରୀରଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂଚଯଃ । ପାରକ୍ଯମଧ୍ରୁଵଂ କିଂତୁ ସ୍ଵୀଯେ ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ
ପରିବାର, ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଶରୀର ଓ ଧନ-ସଞ୍ଚୟ — ଏସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ପରଙ୍କର; କିନ୍ତୁ ତୁମ ନିଜର ଭଲ କାମ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ ମାତ୍ର ତୁମର ନିଜର।
ଯଦା ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଂତଵ୍ଯମଵଶେନ ତେ । ଅନର୍ଥେ କିଂ ପ୍ରସକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ନାନୁତିଷ୍ଠସି
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଅବଶ୍ୟ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ଅର୍ଥହୀନ ଜିନିଷରେ କାହିଁକି ଆସକ୍ତ ହେଉଛ, ଏବଂ ନିଜର ଧର୍ମ କାହିଁକି ପାଳନ କରୁନାହାଁ?
ଅଵିଶ୍ରାମମନାଲଂବମପାଥେଯମଦେଶିକମ୍ । ମୃତଃ କାଂତାରମଧ୍ଵାନଂ କଥମେକୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲ ମାର୍ଗ ଅଛି, ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ ନାହିଁ, ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏପରି ଅସୁବିଧା ମାର୍ଗରେ ତୁମେ କିପରି ଏକା ଯିବ?