ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାଂଶ୍ଚିରଂ କାଲଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ଏଷା ପୁଣ୍ଯତମା ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶାଖୀ ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗଭୋଗ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ, ଏହି ବୈଶାଖ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ।
କଥ୍ଯତେ ତୁ ମଯା ଵିପ୍ର ସମାସେନାତିଗୌରଵାତ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟଟି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ କୃତିନଶ୍ଚ ତ ଏଵ ଜାତା ଲୋକେ ତ ଏଵ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷାର୍ଥଭାଜଃ । ଯେ ମାଧଵେ ମଧୁନିଷୂଦନମର୍ଚଯଂତି ପ୍ରାତର୍ନିମଜ୍ଜ୍ଯ ନିଯମେନ ଵିଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ। ଯେଉଁମାନେ ମାଧବ ମାସରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ମନରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯୋ ମାଧଵେ ମାସି ନରଃ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାତଃ ସମାରାଧଯତେ ରମେଶମ୍ । ଯମୈରୁପେତୋ ନିଯମୈରଶେଷୈର୍ଵୃତୋଽପି ନୂନଂ ସ ନିହଂତି ପାପମ୍
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାଧବ ମାସରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଓ ନିୟତି ସହିତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିପାରେ।
ତୈରେଵକାଲୋ ଵିଜିତସ୍ତ ଏଵ ନରେଷୁ ଧନ୍ଯା ଵିଗତୈନସସ୍ତେ । ତ ଏଵ ଗର୍ଭେ ନ ଵିଶଂତି ଭୂଯୋ ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ମାଧଵମାସି ଯୁକ୍ତାଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୟକୁ ଜିତିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପାପରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁନି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ମାଧଵୋ ଗର୍ଜତି ଯଜ୍ଞଯୋଗାତ୍ତପଃ କ୍ରିଯା ଦାନଵିଧାନ ଯୋଗାତ୍ । ଯସ୍ମିନ୍କୃତଂ ମାସି କଥଂଚିଦଲ୍ପଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁନଃ ସ୍ଯାଦିହ କଲ୍ପତୁଲ୍ଯମ୍
ଯଜ୍ଞ, ଯୋଗ, ତପ, କ୍ରିୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମାଧବ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଗର୍ଜନ କରେ। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ତାହା କଳ୍ପ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମଜ୍ଜତୋ ହି ମନୁଜସ୍ଯ ମାଧଵେ ମାଧଵାର୍ଚନକୃତେ ଦିନୋଦଯେ । ତାମସୋପି ଜଲବିଂଦୁସଂଗମାଦଂଗମାଵହତି ପାଵନଂ ଯତଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ସୁର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଯଦି ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ତଥାପି ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତାନି ଦେହମଧିରୁହ୍ଯ ଦେହିନସ୍ତାଵଦେଵ ଵିଚରଂତ୍ଯଘାନି ଚ । ଯାଵଦେତି ନ ସ ମାଧଵାହ୍ଵଯଃ ଶ୍ରୀରମାରମଣଵଲ୍ଲଭୋ ଵିରାଟ୍
ମାଧବ ନାମକ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଶରୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଦେହୀ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ମେରୁମଂଦରତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନ୍ଯୁଗ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ । ଦହତେ ମାଧଵୋ ମାସଃ ସ୍ନାତୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭଃ
ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନେକ ପାପ, ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି ମାଧବଙ୍କୁ ଭଜିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦହିଯାଏ।
ଇଦଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ତେଽନୁଗ୍ରହାଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁଃ ପାପକ୍ଷଯଂ କରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାବଶତଃ ଏହି ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ଭକ୍ତ୍ଯୈନମିତିହାସଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ସୋଽପି ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ମାମାଲୋକଯିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ବହୁଶୋଽପି କୃତାନ୍ଯପି । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତାନି ନଶ୍ଯଂତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯଦି ବହୁବାର କରାଯାଇଥାଏ ମଧ୍ୟ, ବୈଶାଖ ମାସର ନିୟମ ମାନିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପୂର୍ଵାନ୍ପରାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚୈଵ ପରାଵରାନ୍ । ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାତୋ ନରକାଦୁଦ୍ଧରେତ୍ପିତୄନ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ତିରିଶଟି ପୂର୍ବଜ ଓ ତିରିଶଟି ପରଜନ୍ମର ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେଯଜ୍ଞାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ । ଏକତୋ ମାଧଵୋ ମାସୋ ନିଯମାଦନୁପାଲିତଃ
ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଦାନ ରହିଛି, ଅନ୍ୟପାଖରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମାଧବ ମାସ ରହିଛି।
ଯତୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ହରେରୁତ୍କୃଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ପ୍ରିଯୋଽସୌ ମାଧଵୋମାସଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵରୋଽଧିକଃ
ଭଗବାନ ହରିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାଧବ ମାସ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏହିଠି ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂଶଯଂ ନୋ ଵିଧେହୀତି ମହୀଦେଵ କଥଂଚନ । ଵୈଶାଖଂ ପ୍ରତି ଵୈ ମାସଂ ସମାସାଦ୍ଯନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ହେ ରାଜା, ବୈଶାଖ ମାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଅନାଖ୍ଯେଯମପୀଦଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯେ କଥାନକମ୍
ଏହି କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାଟି ଏବେ ଶୁଣ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେହି କହିନଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଯମ ଉଵାଚ- ବଭୂଵ ଭୂପତିଃ ପୂର୍ଵଂ ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ମହୀରଥଃ । ପୂର୍ଵପୁଣ୍ଯଫଲାଵାପ୍ତ ପ୍ରଭୂତୈଶ୍ଵର୍ଯସଂପଦଃ
ଯମ କହିଲେ— ପୂର୍ବକାଳରେ ମହୀରଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ ବହୁତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ପାଇଥିଲେ।
କେଵଲଂ କାମକଲନା ଲଲନା ଲଲିତସ୍ଥିତଃ । ତଦେକଵ୍ଯସନାସକ୍ତିର୍ନ ଧର୍ମାର୍ଥ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଖେଳାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଅଭିନିବେଶରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଧନରେ କେବେ ମନ ଦେଇନଥିଲେ।
ମଂତ୍ରିଣି ନ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଶ୍ରୀର୍ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ନୃପଃ । ସ କାମିନୀ ସହଚରୋ ରାଜ୍ଯକାର୍ଯପରାଙ୍ମୁଖଃ
ରାଜା ରାଜ୍ୟର ମହିମା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ ହେଲେ; ପ୍ରିୟା ସହଚରୀ ସହିତ ରହି, ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ।
ନ ପ୍ରଜା ନ ଧନଂ ଧର୍ମଂ ନାର୍ଥଂ କାର୍ଯଂ ଚ ପଶ୍ଯତି । କେଵଲଂ କାମିନୀକେଲି କଲନୋଚିତଵାସନଃ
ସେ ନ ପ୍ରଜା, ନ ଧନ, ନ ଧର୍ମ, ନ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; କେବଳ ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଖେଳାର ଆସକ୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ପୁରୋଧାସ୍ତସ୍ଯ କଶ୍ଯପଃ । ଵଚଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଧର୍ମ୍ଯମିତି ଚେତସ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପ, ମନରେ ଭାବି, ଧର୍ମର କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଵାରଯତି ଯୋ ମୋହାଦଧର୍ମାନ୍ନୃପତିଂ ଗୁରୁଃ । ସୋପି ତତ୍ପାପଭୁକ୍ତସ୍ମାଦ୍ବୋଧନୀଯଃ ପୁରୋଧସା
ଯଦି ଗୁରୁ ମୂଢ଼ତାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରୁ ବାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ, ଏହିପରି ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ବୋଧିତୋଽପ୍ଯଵଜାନାତି ସ ଚେଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁରୋଧସଃ । ପୁରୋଧାସ୍ତତ୍ର ନିର୍ଦୋଷୋ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦୋଷଭାକ୍
ପୁରୋହିତ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାଜା ଶୁଣି ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ପୁରୋହିତ ଦୋଷମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଗୁରୋର୍ଵଚୋ ଧର୍ମାର୍ଥସଂହିତମ୍ । ଅଭିନ୍ନାର୍ଥମୁପେତାର୍ଥମିଚ୍ଛାରାଗାଦି ଵର୍ଜିତମ୍
ହେ ରାଜା, ମୋର ଗୁରୁଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଭରିଥିବା, ଏକାତ୍ମ ଅର୍ଥ ଓ ଇଚ୍ଛା-ରାଗ ରହିତ କଥା ଶୁଣ।
ଅଯମେଵ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯଦ୍ଗୁରୋର୍ଵଚସି ସ୍ଥିତିଃ । ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାଯାଲଵୋ ରାଜ୍ଞାମାଯୁଃ ଶ୍ରୀ ସୌଖ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ନ ଵିପ୍ରାସ୍ତର୍ପିତା ଦାନୈର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାରାଧିତସ୍ତ୍ଵଯା । ନ ଵ୍ରତଂ ନ ତପଃ କିଂଚିନ୍ନ ତୀର୍ଥଂ ହି କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିନାହାଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାଁ; କୌଣସି ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନାହାଁ।
ହରିନାମ ତ୍ଵଯା କାମଵଶଗେନ ନ ଚିଂତିତମ୍ । ହା ତ୍ଵଯା ଭୀରୁସଂଗତ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଵତ୍ସଂଗତିଃ କୃତା
ଇଚ୍ଛାରେ ବଶ ହୋଇ, ତୁମେ ହରିନାମ ଚିନ୍ତା କରିନାହାଁ; ହାଁ, ଭୟଭୀତଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ମିଳନ କରିନାହାଁ।
ସ୍ମରଚାମରଵାହିନ୍ଯୋ ଵଲ୍ଲଭାଃ କସ୍ଯ ନ ପ୍ରିଯାଃ । କିଂତୁ ତାଃ ପଵନୋଲ୍ଲୋଲକଦଲୀଦଲଵଚ୍ଚଲାଃ
ଚାମର ଓ ବିଳ୍ୱା ଧାରିଥିବା ପ୍ରିୟାମାନେ କିଏ ପସନ୍ଦ କରେ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପବନେ ହଲୁଚୁଆ କଦଳୀପତ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର।
ତରଂଗତରଲୈରର୍ଥୈର୍ଭୋଗୈର୍ଭ୍ରୂଭଂଗଭଂଗୁରୈଃ । ମୁହୂର୍ତପେଯୈସ୍ତାରୁଣ୍ଯୈର୍ନ ତୃପ୍ଯଂତେ ମହାଶଯାଃ
ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଧନ, ଭୋଗ, ଭୂଁକ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁହୂର୍ତ୍ତିକାଳର ଯୌବନ — ଏସବୁରେ ମହାନ ଲୋକମାନେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।