ପ୍ରୀଯତାଂ ଧର୍ମରାଜେତି ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି
‘ଧର୍ମରାଜ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କ୍ଷଣରେ ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚ ସୃଷ୍ଟାଃ କମଲଯୋନିନା । ତିଲା ଦେଯାଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ସ୍ପୃଶ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଂଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଯାହାକି କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଓ ସମଗ୍ର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସେଠି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଯସ୍ତିଲୈର୍ଯଵସମ୍ମିଶ୍ରୈଃ ସ୍ନାତି ସର୍ଵାଂଗତସ୍ତଦା । ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଧର୍ମୋଽତ୍ର ଦଦାତି ଵରମୀପ୍ସିତମ୍
ଯିଏ ତିଳ ଓ ଯବ ମିଶାଇ ସମଗ୍ର ଶରୀର ସ୍ନାନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଧର୍ମ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରୀତଯେ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦୁଦକୁଂଭକାନ୍ । ସପ୍ତସପ୍ତ କୁଲଂ ତେନ ତାରିତଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ କରି ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସପ୍ତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣାଯାଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଜପ୍ତ୍ଵା ତଥା ହୁତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ମାଧଵମ୍
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦାନ ଓ ମାଧବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ତଦସ୍ମାକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଭୋଃ । ନୈତୌ ପରିଚିତୌ ପ୍ରେତୌ ହିତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗତିମାଶ୍ରଯେ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ପୁଅ, ତାହା ଆମକୁ ଦେଅ; ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରେତକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବି।
ଏତଯୋରପିପାପସ୍ଯ ହ୍ଯଂ ତୋଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ସର୍ଵଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହି ଦୁଇ ଅପରାଧୀ ପ୍ରେତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଦିଆଯାଇଛି; ଯମ କହିଲେ—‘ଏମିତି ହେଉ’, ଏହା କହି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ କାମ କରିଲେ।
ପ୍ରୀତଃ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଦାନକୃତ୍ । ସ୍ନାତଃ ସମୁଦିତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ଯ ମାଧଵପୂର୍ଣିମାମ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈଶାଖରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି, ସ୍ନାନ କରି ଉଠି ଭକ୍ତିରେ ମାଧବ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦତ୍ଵା ବହୂନି ଦାନାନି ତେଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଦଦୌ ପୃଥକ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ତେ ସର୍ଵେ ଵିମାନସ୍ଥା ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ; ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତେ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ପୁଣ୍ଯଦାନଯୋଗେନ ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଧନଶର୍ମାପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଶ୍ରୁଃତିସ୍ମୃତିପୁରାଣଵିତ୍
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଦାନର ଶକ୍ତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦ, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଧନଶର୍ମା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାଂଶ୍ଚିରଂ କାଲଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ଏଷା ପୁଣ୍ଯତମା ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶାଖୀ ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗଭୋଗ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ, ଏହି ବୈଶାଖ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ।
କଥ୍ଯତେ ତୁ ମଯା ଵିପ୍ର ସମାସେନାତିଗୌରଵାତ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟଟି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ କୃତିନଶ୍ଚ ତ ଏଵ ଜାତା ଲୋକେ ତ ଏଵ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷାର୍ଥଭାଜଃ । ଯେ ମାଧଵେ ମଧୁନିଷୂଦନମର୍ଚଯଂତି ପ୍ରାତର୍ନିମଜ୍ଜ୍ଯ ନିଯମେନ ଵିଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ। ଯେଉଁମାନେ ମାଧବ ମାସରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ମନରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯୋ ମାଧଵେ ମାସି ନରଃ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାତଃ ସମାରାଧଯତେ ରମେଶମ୍ । ଯମୈରୁପେତୋ ନିଯମୈରଶେଷୈର୍ଵୃତୋଽପି ନୂନଂ ସ ନିହଂତି ପାପମ୍
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାଧବ ମାସରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଓ ନିୟତି ସହିତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିପାରେ।
ତୈରେଵକାଲୋ ଵିଜିତସ୍ତ ଏଵ ନରେଷୁ ଧନ୍ଯା ଵିଗତୈନସସ୍ତେ । ତ ଏଵ ଗର୍ଭେ ନ ଵିଶଂତି ଭୂଯୋ ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ମାଧଵମାସି ଯୁକ୍ତାଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୟକୁ ଜିତିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପାପରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁନି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ମାଧଵୋ ଗର୍ଜତି ଯଜ୍ଞଯୋଗାତ୍ତପଃ କ୍ରିଯା ଦାନଵିଧାନ ଯୋଗାତ୍ । ଯସ୍ମିନ୍କୃତଂ ମାସି କଥଂଚିଦଲ୍ପଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁନଃ ସ୍ଯାଦିହ କଲ୍ପତୁଲ୍ଯମ୍
ଯଜ୍ଞ, ଯୋଗ, ତପ, କ୍ରିୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମାଧବ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଗର୍ଜନ କରେ। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ତାହା କଳ୍ପ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମଜ୍ଜତୋ ହି ମନୁଜସ୍ଯ ମାଧଵେ ମାଧଵାର୍ଚନକୃତେ ଦିନୋଦଯେ । ତାମସୋପି ଜଲବିଂଦୁସଂଗମାଦଂଗମାଵହତି ପାଵନଂ ଯତଃ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ସୁର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଯଦି ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ତଥାପି ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତାନି ଦେହମଧିରୁହ୍ଯ ଦେହିନସ୍ତାଵଦେଵ ଵିଚରଂତ୍ଯଘାନି ଚ । ଯାଵଦେତି ନ ସ ମାଧଵାହ୍ଵଯଃ ଶ୍ରୀରମାରମଣଵଲ୍ଲଭୋ ଵିରାଟ୍
ମାଧବ ନାମକ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଶରୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଦେହୀ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ମେରୁମଂଦରତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନ୍ଯୁଗ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ । ଦହତେ ମାଧଵୋ ମାସଃ ସ୍ନାତୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭଃ
ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନେକ ପାପ, ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି ମାଧବଙ୍କୁ ଭଜିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦହିଯାଏ।
ଇଦଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ତେଽନୁଗ୍ରହାଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁଃ ପାପକ୍ଷଯଂ କରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାବଶତଃ ଏହି ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ଭକ୍ତ୍ଯୈନମିତିହାସଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ସୋଽପି ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ମାମାଲୋକଯିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ବହୁଶୋଽପି କୃତାନ୍ଯପି । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତାନି ନଶ୍ଯଂତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯଦି ବହୁବାର କରାଯାଇଥାଏ ମଧ୍ୟ, ବୈଶାଖ ମାସର ନିୟମ ମାନିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପୂର୍ଵାନ୍ପରାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚୈଵ ପରାଵରାନ୍ । ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାତୋ ନରକାଦୁଦ୍ଧରେତ୍ପିତୄନ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ତିରିଶଟି ପୂର୍ବଜ ଓ ତିରିଶଟି ପରଜନ୍ମର ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେଯଜ୍ଞାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ । ଏକତୋ ମାଧଵୋ ମାସୋ ନିଯମାଦନୁପାଲିତଃ
ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଦାନ ରହିଛି, ଅନ୍ୟପାଖରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମାଧବ ମାସ ରହିଛି।
ଯତୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ହରେରୁତ୍କୃଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ପ୍ରିଯୋଽସୌ ମାଧଵୋମାସଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵରୋଽଧିକଃ
ଭଗବାନ ହରିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାଧବ ମାସ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏହିଠି ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂଶଯଂ ନୋ ଵିଧେହୀତି ମହୀଦେଵ କଥଂଚନ । ଵୈଶାଖଂ ପ୍ରତି ଵୈ ମାସଂ ସମାସାଦ୍ଯନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ହେ ରାଜା, ବୈଶାଖ ମାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଅନାଖ୍ଯେଯମପୀଦଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯେ କଥାନକମ୍
ଏହି କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାଟି ଏବେ ଶୁଣ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେହି କହିନଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଯମ ଉଵାଚ- ବଭୂଵ ଭୂପତିଃ ପୂର୍ଵଂ ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ମହୀରଥଃ । ପୂର୍ଵପୁଣ୍ଯଫଲାଵାପ୍ତ ପ୍ରଭୂତୈଶ୍ଵର୍ଯସଂପଦଃ
ଯମ କହିଲେ— ପୂର୍ବକାଳରେ ମହୀରଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ ବହୁତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ପାଇଥିଲେ।
କେଵଲଂ କାମକଲନା ଲଲନା ଲଲିତସ୍ଥିତଃ । ତଦେକଵ୍ଯସନାସକ୍ତିର୍ନ ଧର୍ମାର୍ଥ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଖେଳାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଅଭିନିବେଶରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଧନରେ କେବେ ମନ ଦେଇନଥିଲେ।
ମଂତ୍ରିଣି ନ୍ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଶ୍ରୀର୍ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ନୃପଃ । ସ କାମିନୀ ସହଚରୋ ରାଜ୍ଯକାର୍ଯପରାଙ୍ମୁଖଃ
ରାଜା ରାଜ୍ୟର ମହିମା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ ହେଲେ; ପ୍ରିୟା ସହଚରୀ ସହିତ ରହି, ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ।