ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ କିଂଚିଦ୍ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଚାଵିଶେଷତଃ । ନାର୍ଚିତୋ ମଧୁହା ତତ୍ର ତୋଷିତା ନ ମନୀଷିଣଃ
ମୁଁ କିଛି ଦାନ ଦେଇନଥିଲି, କିଛି ହୋମ କରିନଥିଲି, ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସରେ; ସେଠାରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାଇନଥିଲେ।
ମଣିକୋଦକକୁଂଭୈଶ୍ଚ ନ ଦାନୈଃ ପିତୃଦେଵତାଃ । ତର୍ପିତା ନ ତିଲା ଦତ୍ତାଃ ସକ୍ଷୌଦ୍ରାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେଷୁ ଚ
ମୁଁ ମଣି ଭରା ପାଣି ଘଡ଼ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିନଥିଲି, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ମଧ ମିଶିତ ତିଳ ଦେଇନଥିଲି।
ନ ପୁଷ୍ପଫଲତାଂବୂଲ ଚଂଦନ ଵ୍ଯଜନାଂବରୈଃ । ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ନାର୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ପିତୃଦୈଵତତୁଷ୍ଟଯେ
ମୁଁ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଫୁଲ, ଫଳ, ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ, ବାହା, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି।
ମଯା ନୈକାପି ଵୈଶାଖୀ ପୂର୍ଣା ପୂର୍ଣଫଲ ପ୍ରଦା । ସ୍ନାନଦାନକ୍ରିଯାପୂଜା ସୁକୃତୈଃ ପରିପାଲିତା
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶାଖ ମାସକୁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, କ୍ରିୟା, ପୂଜା ଓ ସୁକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିନଥିଲି।
ତେନ ମେ ଵୈଦିକଂ କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଚୈଵ ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ତତୋଽଵୈଶାଖନାମାହଂ ପ୍ରେତୋ ଜାତୋଽସ୍ମି ସର୍ଵତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମୋର ସମସ୍ତ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅବୈଶାଖ ନାମକ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତ୍ରଯାଣାମପି କାରଣମ୍ । ତ୍ଵଂ ନୋ ଭଵ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ପାପାଦ୍ଵିପ୍ରୋସି ଵୈ ଯତଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି, ଏହି ତିନିଟିର କାରଣ ସହିତ। ତୁମେ ଆମ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ।
ଵିମୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ ସାଧଵଃ ପରମଂ ଯତଃ । ତାରଯଂତି ମହାପାପାନ୍ନିରଯେଭ୍ଯୋଽପି ସଂଶ୍ରିତାନ୍
ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭଲ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଡ଼ ପାପ ଓ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଗଂଗାଦି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ଯୋ ନରଃ ସ୍ନାତି ସର୍ଵଦା । ଯଃ କରୋତି ସତାଂ ସଂଗଂ ତଯୋଃ ସତ୍ସଂଗମୋ ଵରଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ସଦ୍ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦ୍ଲୋକ ସଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଥଵା ମମ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ଧନଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ତଂ ଗତ୍ଵା ବୋଧଯ ସ୍ଵାମିନ୍ନସ୍ମଦର୍ଥେ କୃତୋଦ୍ଯମଃ
ନହେଲେ, ମୋର ଧନଶର୍ମନ୍ ନାମକ ପୁଅ ଅଛି, ସେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ସ୍ୱାମୀନ୍, ତାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ—ସେ ଆମ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁ।
କାର୍ଯେ ସମୁଦ୍ଯମଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ପୁଷ୍କଲଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଯଜ୍ଞଦାନକ୍ରିଯାଧିକମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାମରେ, ସେମାନେ ଆପଦରେ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ବହୁତ ଫଳ ପାଏ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ କ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ।
ଯମ ଉଵାଚ- ପ୍ରେତଵାକ୍ଯଂ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଧନଶର୍ମାତି ଦୁଃଖିତଃ । ସ ତଂ ଜନକମାଜ୍ଞାଯ ପତିତଂ ନିରଯେ ନିଜମ୍
ଯମ କହିଲେ—ପ୍ରେତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧନଶର୍ମନ୍ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ନିଜ ବାପା ନରକରେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଆତ୍ମାନମଭିତୋ ନିଂଦନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନଶର୍ମୋଵାଚ- ଅହଂ ତଵ ସୁତଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଗୌତମସ୍ଯ ନିରର୍ଥକଃ
ସେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ—ଧନଶର୍ମନ୍ କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀନ୍, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଗଣ୍ୟ।
ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ନ ନିସ୍ତାରଂ ପିତୁଃ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ । ଆତ୍ମାନଂ ପାଵଯେନ୍ନାସାଵଦାତା ଦ୍ରଵ୍ଯଵାନିତି
ଯିଏ ପୁଅ ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରି ବାପାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେନି, ସେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେନି, ଯଦିଓ ସେ ଧନୀ ହେଉ।
ଧର୍ମୋ ହି ଗହନୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନାପି ଧୀମତା । ଯଥା ମମ ପିତା ଚ ତ୍ଵମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଧର୍ମ ଗଭୀର ଓ ଜଟିଳ, ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୋ ବାପା ଓ ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଇଛ।
ଯଦା ଚ ସୁଖସଂତାନଂ ନ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି । ଲୋକଯୋଃ ସୁଖସଂତାନେ ତଥା ସ ତନଯୋ ମତଃ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ସୁଖର ଅବିରତି ପାଇଲେନି, ସେପରି, ଦୁଇ ଜଗତରେ ପୁଅକୁ ସୁଖ ଚାଲିଥିବା ଲୋକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦ୍ଵୌ ଗୁରୂ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ପିତା ମାତା ଚ ଧର୍ମତଃ । ତଯୋରପି ପିତା ଶ୍ରେଯାନ୍ବୀଜପ୍ରାଧାନ୍ଯଦର୍ଶନାତ୍
ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି—ବାପା ଓ ମାଆ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାପା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କାରଣ ବୀଜ ପ୍ରଧାନ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ତାତଗତିସ୍ତଵ । ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାମି ସଂଶ୍ରଯାମି ଭଵଦ୍ଵଚଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିପରି ତୁମର ଦୁର୍ଗତି ବଦଳିବ, ବାପା? ମୁଁ ଧର୍ମର ସତ୍ୟତା ଜାଣେନି; ମୁଁ ତୁମ କଥାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।
ପ୍ରେତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ମେ ବଲାତ୍ । ଅଥ ପୁଣ୍ଯେନ କେନାପି ଭଵିତ୍ରୀ ସୁଗତିର୍ମମ
ପ୍ରେତ କହିଲେ—ପୁଅ, ମୋର ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ ମୋ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। କିଛି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇପାରେ, ମୋର ଭଲ ଗତି ହେବ।
ମଯା ଶ୍ରୌତାନି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵତା କିଲ ଗର୍ଵତଃ । ଅନାଦୃତଂ ଗୁରୁଵଚୋ ଗୁରୁସ୍ତତ୍ରାଵମାନିତଃ
ମୁଁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଗର୍ବରେ ଭରି। ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅଦୃଷ୍ଟ କଲି, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲି।
ଗୁରୂଣାମପମାନେନ ପ୍ରହର୍ଷକ୍ରୋଧଵିସ୍ମଯୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନି କ୍ଷଯମାଯାଂତି ଯଶାଂସୀଵ ହି ଦୁର୍ନଯୈଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ, ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସହ କଲେ, ପୁଣ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଖରାପ ଆଚରଣରେ ଯଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପୌରାଣିକ ଵିଧାନେନ କର୍ମ ଶ୍ରୌତାଵିରୋଧି ଯତ୍ । କେଵଲଂ ଵୈଦିକଂ କର୍ମ କୃତମଜ୍ଞାନତୋ ମଯା
ପୁରାଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ କେବଳ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଶ୍ରୁତିକୁ ବିରୋଧ କରିନଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନରୁ।
ପାପେଂଧନ ଦଵଜ୍ଵାଲା ପାପଦ୍ରୁମକୁଠାରିକା । କୃତା ନୈକାପି ଵୈଶାଖୀ ଵିଧିନା ପୁତ୍ର ପୂର୍ଣିମା
ପୁଅ, ବୈଶାଖୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାପର ଇଂଧନକୁ ଦହିବା ଅଗ୍ନି ଏବଂ ପାପ ଗଛକୁ କାଟିବା କୁଠାରି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅଵ୍ରତା ଯସ୍ଯ ଵୈଶାଖୀ ସୋଽଵୈଶାଖୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଦଶଜନ୍ମାନି ଚ ତତସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖୀ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ବୈଶାଖୀ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହାର ଫଳରେ ସେମାନେ ଦଶଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଶୁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଚିରଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖମଂତେ ପ୍ରେତଃ ପର୍ଯାଯତୋ ଭଵେତ୍ । ଲଭତେ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ କଥଂଚିଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ସେ ପ୍ରେତ ରୂପେ ଘୁରିଘୁରି ରହେ; ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।
ଉପାଯଂ ତେ ଵଦିଷ୍ଯାମି ପ୍ରେତମୋକ୍ଷକରଂ ପରମ୍ । ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଯଦହଂପୂର୍ଵଜନ୍ମନିସ୍ଵଗୁରୋର୍ମୁଖାତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଉପାୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ଗୃହଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯମୁନାଯାଂ ଵିଧାନତଃ । ଅଦ୍ଯତଃ ସର୍ଵଗତିଦା କଲ୍ପାଦ୍ଯା ସାପ୍ଯୁପାଗତା । ପଶ୍ଚିମେଽହନି ଵୈଶାଖୀ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ହିତା
ପୁଅ, ଘରକୁ ଯାଅ, ଯମୁନା ନଦୀରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କର; ଆଜିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗତି ଦେଇଥିବା ବୈଶାଖୀ ଆସିଛି; ଏହି ବୈଶାଖୀର ଶେଷ ଦିନରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ।
ପାନୀଯମପ୍ଯତ୍ର ତିଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ସହୋଦକୁଂଭାନ୍ନଫଲାନି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତୃଭ୍ଯୋ ଭଵତୀହ ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସଦା ତେନ ସମା ସହସ୍ରମ୍
ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ମିଶିତ ପାଣି, ଜଳକୁମ୍ଭ, ଭୋଜନ ଓ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ହଜାର ଟିଏ କରିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେତେ ଏଠି ମିଳେ।
ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯୋ ଭୋଜଯେଦ୍ଭୂମିଦେଵତାଃ । ସିକ୍ଥେସିକ୍ଥେ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ଯିଏ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଭୂଦେବତାମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଯେତେ ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡି ଅଛି, ସେତେ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଶ । ପାଯସଂ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାୟସ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗୌରାନ୍ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣାଂସ୍ତିଲାନ୍କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ସଂଯୁତାନ୍ । ଦତ୍ଵା ଦଶଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵ ସ୍ଵସ୍ତି ଵାଚଯେତ୍
ଧଳା କିମ୍ବା କଳା ତିଳ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ, ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଆହ୍ୱାନ କରିପାରିବେ।