ସୁଦାସ ଇତି ନାମ୍ନାଯଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଽଭୂତ୍ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । କୃତଘ୍ନସ୍ତେନ ପାପେନ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଵସ୍ଥାମିମାଂ ଦ୍ଵିଜ
ଗତଜନ୍ମରେ ଏହି ଲୋକଟିଏ 'ସୁଦାସ' ନାମକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ।
ଅତିପାପିନି ଧୂର୍ତେ ଚ ଗୁରୁସ୍ଵାମ୍ଯହିତେଽପି ଚ । ନିଷ୍କୃତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ଵିପ୍ର କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଅତିପାପୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ ଓ ଗୁରୁ-ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାନ୍ୟା ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ପାଇଁ କୌଣସି ପରିହାର ନାହିଁ।
ନାନାନିରଯସଂଘାତଂ ଶରୀରୈର୍ଯାତନା କ୍ଷମୈଃ । ଅନୁଭୂଯତାଂତ୍ଵଵସ୍ଥାମଂତ୍ଯାମେତାଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଏହି ଶେଷ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ନରକରେ ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ଅନେନାନ୍ନଂ ସଦା ଭୁକ୍ତମକୃତ୍ଵା ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ଅଦତ୍ଵା ଗୁରୁଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵାଯଂ ଵିଦୈଵତଃ
ଏହିଏ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ନକରି ଖାଇଥିଲେ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ବିଦୈବତ' କୁହାଯାଏ।
ଅଯଂ ଦଶସହସ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରାମାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ନୃପଃ । ହରିଵୀର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନାସୀତ୍ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଗତଜନ୍ମରେ ଏହିଜଣେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ 'ହରିବୀର' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
ରୋଷାହଂକାରନାସ୍ତିକ୍ଯୈର୍ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାଲଂଘନୋଦ୍ଯତଃ । ଅକୃତ୍ଵୈଵ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଵିପ୍ର ନିଂଦକଃ
କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର ଓ ନାସ୍ତିକତାରେ ଚଳିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନରେ ଉଦ୍ୟତ, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
କର୍ମଣା ତେନ ପାପେନ ମହାନରକସଂକଟମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ତତଃ ପ୍ରେତୋ ଜାତୋ ନାମ୍ନା ଵିଦୈଵତଃ
ଏହି ପାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ବଡ଼ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ପରେ 'ବିଦୈବତ' ନାମରେ ପ୍ରେତ ହେଲେ।
ଅଵୈଶାଖସ୍ତୃତୀଯୋଽହଂ ତ୍ରଯାଣାମପି ପାପକୃତ୍ । ତେନ ମେ କର୍ମଜଂ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ତୃତୀୟ, ଅବୈଶାଖ ନାମରେ, ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରେ ପାପ କରୁଥିବା; ଏହିପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ମଧ୍ଯଦେଶେ ଭଵଂ ନାମ୍ନା ଗୌତମୋ ଗୋତ୍ରତୋଽପ୍ଯହମ୍ । ଵିପ୍ରୋ ଵାସପୁରେଵାସୀ ଯଜ୍ଵାଽଽସଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ମୋର ନାମ ଥିଲା 'ଗୌତମ', ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଥିଲି; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ବାସପୁରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀ ଥିଲି।
ମଯା କେଵଲମେଵୈକଂ ଶ୍ରୌତମାର୍ଗାନୁସାରିଣା । ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାଧଵଂ ଦେଵଂ ନ ସ୍ନାତଂ ମାସି ମାଧଵେ
ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମାଧବ ଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି।
ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ କିଂଚିଦ୍ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଚାଵିଶେଷତଃ । ନାର୍ଚିତୋ ମଧୁହା ତତ୍ର ତୋଷିତା ନ ମନୀଷିଣଃ
ମୁଁ କିଛି ଦାନ ଦେଇନଥିଲି, କିଛି ହୋମ କରିନଥିଲି, ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସରେ; ସେଠାରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାଇନଥିଲେ।
ମଣିକୋଦକକୁଂଭୈଶ୍ଚ ନ ଦାନୈଃ ପିତୃଦେଵତାଃ । ତର୍ପିତା ନ ତିଲା ଦତ୍ତାଃ ସକ୍ଷୌଦ୍ରାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେଷୁ ଚ
ମୁଁ ମଣି ଭରା ପାଣି ଘଡ଼ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିନଥିଲି, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ମଧ ମିଶିତ ତିଳ ଦେଇନଥିଲି।
ନ ପୁଷ୍ପଫଲତାଂବୂଲ ଚଂଦନ ଵ୍ଯଜନାଂବରୈଃ । ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ନାର୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ପିତୃଦୈଵତତୁଷ୍ଟଯେ
ମୁଁ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଫୁଲ, ଫଳ, ତାମ୍ବୁଳ, ଚନ୍ଦନ, ବାହା, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି।
ମଯା ନୈକାପି ଵୈଶାଖୀ ପୂର୍ଣା ପୂର୍ଣଫଲ ପ୍ରଦା । ସ୍ନାନଦାନକ୍ରିଯାପୂଜା ସୁକୃତୈଃ ପରିପାଲିତା
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶାଖ ମାସକୁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, କ୍ରିୟା, ପୂଜା ଓ ସୁକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିନଥିଲି।
ତେନ ମେ ଵୈଦିକଂ କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଚୈଵ ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ତତୋଽଵୈଶାଖନାମାହଂ ପ୍ରେତୋ ଜାତୋଽସ୍ମି ସର୍ଵତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମୋର ସମସ୍ତ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅବୈଶାଖ ନାମକ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତ୍ରଯାଣାମପି କାରଣମ୍ । ତ୍ଵଂ ନୋ ଭଵ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ପାପାଦ୍ଵିପ୍ରୋସି ଵୈ ଯତଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି, ଏହି ତିନିଟିର କାରଣ ସହିତ। ତୁମେ ଆମ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ।
ଵିମୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ ସାଧଵଃ ପରମଂ ଯତଃ । ତାରଯଂତି ମହାପାପାନ୍ନିରଯେଭ୍ଯୋଽପି ସଂଶ୍ରିତାନ୍
ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭଲ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଡ଼ ପାପ ଓ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଗଂଗାଦି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ଯୋ ନରଃ ସ୍ନାତି ସର୍ଵଦା । ଯଃ କରୋତି ସତାଂ ସଂଗଂ ତଯୋଃ ସତ୍ସଂଗମୋ ଵରଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ସଦ୍ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦ୍ଲୋକ ସଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଥଵା ମମ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ଧନଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ତଂ ଗତ୍ଵା ବୋଧଯ ସ୍ଵାମିନ୍ନସ୍ମଦର୍ଥେ କୃତୋଦ୍ଯମଃ
ନହେଲେ, ମୋର ଧନଶର୍ମନ୍ ନାମକ ପୁଅ ଅଛି, ସେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ସ୍ୱାମୀନ୍, ତାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ—ସେ ଆମ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁ।
କାର୍ଯେ ସମୁଦ୍ଯମଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ପୁଷ୍କଲଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଯଜ୍ଞଦାନକ୍ରିଯାଧିକମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାମରେ, ସେମାନେ ଆପଦରେ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ବହୁତ ଫଳ ପାଏ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ କ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ।
ଯମ ଉଵାଚ- ପ୍ରେତଵାକ୍ଯଂ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଧନଶର୍ମାତି ଦୁଃଖିତଃ । ସ ତଂ ଜନକମାଜ୍ଞାଯ ପତିତଂ ନିରଯେ ନିଜମ୍
ଯମ କହିଲେ—ପ୍ରେତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧନଶର୍ମନ୍ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ନିଜ ବାପା ନରକରେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଆତ୍ମାନମଭିତୋ ନିଂଦନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନଶର୍ମୋଵାଚ- ଅହଂ ତଵ ସୁତଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଗୌତମସ୍ଯ ନିରର୍ଥକଃ
ସେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ—ଧନଶର୍ମନ୍ କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀନ୍, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଗଣ୍ୟ।
ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ନ ନିସ୍ତାରଂ ପିତୁଃ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ । ଆତ୍ମାନଂ ପାଵଯେନ୍ନାସାଵଦାତା ଦ୍ରଵ୍ଯଵାନିତି
ଯିଏ ପୁଅ ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରି ବାପାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେନି, ସେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେନି, ଯଦିଓ ସେ ଧନୀ ହେଉ।
ଧର୍ମୋ ହି ଗହନୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନାପି ଧୀମତା । ଯଥା ମମ ପିତା ଚ ତ୍ଵମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଧର୍ମ ଗଭୀର ଓ ଜଟିଳ, ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୋ ବାପା ଓ ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଇଛ।
ଯଦା ଚ ସୁଖସଂତାନଂ ନ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି । ଲୋକଯୋଃ ସୁଖସଂତାନେ ତଥା ସ ତନଯୋ ମତଃ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ସୁଖର ଅବିରତି ପାଇଲେନି, ସେପରି, ଦୁଇ ଜଗତରେ ପୁଅକୁ ସୁଖ ଚାଲିଥିବା ଲୋକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦ୍ଵୌ ଗୁରୂ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ପିତା ମାତା ଚ ଧର୍ମତଃ । ତଯୋରପି ପିତା ଶ୍ରେଯାନ୍ବୀଜପ୍ରାଧାନ୍ଯଦର୍ଶନାତ୍
ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି—ବାପା ଓ ମାଆ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାପା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କାରଣ ବୀଜ ପ୍ରଧାନ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ତାତଗତିସ୍ତଵ । ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାମି ସଂଶ୍ରଯାମି ଭଵଦ୍ଵଚଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିପରି ତୁମର ଦୁର୍ଗତି ବଦଳିବ, ବାପା? ମୁଁ ଧର୍ମର ସତ୍ୟତା ଜାଣେନି; ମୁଁ ତୁମ କଥାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।
ପ୍ରେତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ମେ ବଲାତ୍ । ଅଥ ପୁଣ୍ଯେନ କେନାପି ଭଵିତ୍ରୀ ସୁଗତିର୍ମମ
ପ୍ରେତ କହିଲେ—ପୁଅ, ମୋର ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ ମୋ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। କିଛି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇପାରେ, ମୋର ଭଲ ଗତି ହେବ।
ମଯା ଶ୍ରୌତାନି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵତା କିଲ ଗର୍ଵତଃ । ଅନାଦୃତଂ ଗୁରୁଵଚୋ ଗୁରୁସ୍ତତ୍ରାଵମାନିତଃ
ମୁଁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଗର୍ବରେ ଭରି। ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅଦୃଷ୍ଟ କଲି, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲି।
ଗୁରୂଣାମପମାନେନ ପ୍ରହର୍ଷକ୍ରୋଧଵିସ୍ମଯୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନି କ୍ଷଯମାଯାଂତି ଯଶାଂସୀଵ ହି ଦୁର୍ନଯୈଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ, ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସହ କଲେ, ପୁଣ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଖରାପ ଆଚରଣରେ ଯଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।