ଜଲଧେନୁଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵଂଶ୍ଯାନ୍ନରକାତ୍ତାରଯଂତିତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳଧେନୁକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ପରବଂଶର ଦଶଜଣ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଜଲଧେନୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଧିନାତ୍ର ଯେ । ଶର୍କରା ଫଲ ତାଂବୂଲମୁପାନତ୍କରପତ୍ରିକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିନି, ଫଳ, ପାନ, ଚପ୍ପଲ ଓ ହସ୍ତପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଚାତ୍ର କୀର୍ତିତାଃ । ମଣିକୋଦକକୁଂଭାଂଶ୍ଚ ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ହୈମଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଜଳପାତ୍ର, ପାକା ଭୋଜନ ଓ ସୁନାର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ପ୍ରେତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାଵନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧନଶର୍ମାସୀନ୍ମଧ୍ଯଦେଶେ ପୁରାନଘ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଳାପ ହେଲା; ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଧନଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ବସୁଥିଲେ, ହେ ପାପହୀନ।
କୁଶାଦ୍ଯର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତୋ ଦଦର୍ଶେଦମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭୀତୋଽପଶ୍ଯଦସୌ ପ୍ରେତାନ୍ଦୁଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନତି ଦାରୁଣାନ୍
କୁଶା ଆଦି ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ତିନିଜଣ ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚକୁ ଦେଖିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵକେଶାନ୍ସରକ୍ତାକ୍ଷାନ୍କୃଷ୍ଣଦଂତାନ୍କୃଶୋଦରାନ୍ । କୁର୍ଵତୋ ଵିଵିଧା ରାଵାନ୍ଧାଵତୋପି ଯତସ୍ତତଃ
ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଦାଡ଼ି ଉଠିଥିଲା, ଆଖି ରକ୍ତିମ, ଦାନ୍ତ କଳା, ପେଟ ଚିପିଆ, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଏଉଁଠୁ ସେଉଁଠୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ରୁତୋ ଜଵାତ୍ । କ୍ରଂଦମାନାସ୍ତତସ୍ତେପି ତମେଵାନୁ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟରେ ଦ୍ରୁତ ଭାଗିଗଲେ; ସେଇ ପିଶାଚମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସଧର୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ତୈଃ ପ୍ରେତୈରୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ । ଧନଶର୍ମୋଵାଚ- କେ ଯୂଯଂ ଵଃ କୁତୋଽଵସ୍ଥା ଜାତେତି ନିରଯୋଚିତା
ସେଇ ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଠା କଥା କହିଲେ; ଧନଶର୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ କିଏ, କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ନରକଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ?
ଭଯାର୍ତ୍ତମନୁକଂପ୍ଯଂ ମାଂ ଦୁଃଖିତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହଥ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବହୁଭୃତ୍ଯଂ ଚ ନିଃସ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଂ ଵନାଗତମ୍
ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଳୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ବହୁ ଦାସ ଥିବା ଏକ ବୈଷ୍ଣବ, ନିର୍ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ଭଵତାମପି ସଶ୍ରେଯୋ ନୂନଂ ଦାସ୍ଯତି କେଶଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଷ୍ଟୋମଯ୍ଯନୁକଂପଯା
ନିଶ୍ଚୟ ହେ କେଶବ ତୁମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ କରିବେ; ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅତସୀପୁଷ୍ପସଂକାଶୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୀତାଂବରୋ ହରିଃ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ନାମ୍ନୋ ଯାତି ମହା ତମଃ
ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ରୂପ, ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରିଥିବା, ହରି ନାମକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହା ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ।
ଅନାଦିନିଧନୋ ଦେଵଃ ଶଂଖ ଚକ୍ର ଗଦାଧରଃ । ଅକ୍ଷଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ ପ୍ରେତମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯକଃ
ଯିଏ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା; ଅକ୍ଷୟ, ପଦ୍ମନୟନ, ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା।
ଯମ ଉଵାଚ- ନାମଶ୍ରଵଣ ମାତ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେ ପରିତୋଷିତାଃ । ପିଶାଚାଃ ପୁଣ୍ଯଭାଵସ୍ଥା ଦଯା ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯ ଯଂତ୍ରିତାଃ
ଯମ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ପିଶାଚମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦୟା ଓ ଦାନରେ ବନ୍ଧିତ।
ପ୍ରୀଣିତାସ୍ତସ୍ଯଵଚସା ତଦାଦିଷ୍ଟେନ ନୋଦିତାଃ । ଇଦମୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରେତାଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାପୂରପୀଡିତାଃ
ତାଙ୍କର କଥାରେ ପିଶାଚମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି କ୍ଷତି କଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୂତମାନେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରେତା ଊଚୁ- ଦର୍ଶନେନୈଵ ତେ ଵିପ୍ର ନାମଶ୍ରଵଣତୋ ହରେଃ । ଭାଵମନ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵଯଂ ଜାତା ଦଯାଲଵଃ
ପିଶାଚମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବାରେ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ ଓ ଦୟାଳୁ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଅପାକରୋତି ଦୁରିତଂ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ଯୋଜଯତ୍ଯପି । ଯଶୋ ଵିସ୍ତାରଯତ୍ଯାଶୁ ନୂନଂ ଵୈଷ୍ଣଵସଂଗମଃ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ନାମକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ।
ରସାଯନମଯୀ ଶୀତା ପରମାନଂଦଦାଯିନୀ । ନାନଂଦଯତି କଂ ନାମ ଵୈଷ୍ଣଵାମୃତଚଂଦ୍ରିକା
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ଅମୃତ ଚାଁଦନୀ ଶୀତଳ ଓ ରସାୟନ ସମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହା କାହାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେନାହିଁ?
ଅଯଂ କୃତଘ୍ନ ନାମାସ୍ତି ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଯଂ ଵିଦୈଵତଃ । ଅଵୈଶାଖସ୍ତୃତୀଯୋଽଯଂ ତ୍ରଯାଣାମପି ପାପକୃତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଅଛି ଅକୃତଜ୍ଞତା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବିଦୈବତ, ତୃତୀୟ ଅବୈଶାଖ; ଏହି ତିନିଜଣେ ମନ୍ଦକର୍ମ କରନ୍ତି।
ସଦୈଵାନୁଷ୍ଠିତାନେନ ପାପେନାତି କୃତଘ୍ନତା । ତେନାସ୍ଯ କର୍ମଜଂ ନାମ କୃତଘ୍ନାଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାପକୁ ସଦା କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅକୃତଜ୍ଞ ହୁଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କର୍ମଫଳର ନାମ 'ଅକୃତଜ୍ଞ' ହୋଇଯାଏ।
ସୁଦାସ ଇତି ନାମ୍ନାଯଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଽଭୂତ୍ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । କୃତଘ୍ନସ୍ତେନ ପାପେନ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଵସ୍ଥାମିମାଂ ଦ୍ଵିଜ
ଗତଜନ୍ମରେ ଏହି ଲୋକଟିଏ 'ସୁଦାସ' ନାମକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ।
ଅତିପାପିନି ଧୂର୍ତେ ଚ ଗୁରୁସ୍ଵାମ୍ଯହିତେଽପି ଚ । ନିଷ୍କୃତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ଵିପ୍ର କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଅତିପାପୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ ଓ ଗୁରୁ-ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାନ୍ୟା ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ପାଇଁ କୌଣସି ପରିହାର ନାହିଁ।
ନାନାନିରଯସଂଘାତଂ ଶରୀରୈର୍ଯାତନା କ୍ଷମୈଃ । ଅନୁଭୂଯତାଂତ୍ଵଵସ୍ଥାମଂତ୍ଯାମେତାଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଏହି ଶେଷ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ନରକରେ ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ଅନେନାନ୍ନଂ ସଦା ଭୁକ୍ତମକୃତ୍ଵା ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ଅଦତ୍ଵା ଗୁରୁଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵାଯଂ ଵିଦୈଵତଃ
ଏହିଏ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ନକରି ଖାଇଥିଲେ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ବିଦୈବତ' କୁହାଯାଏ।
ଅଯଂ ଦଶସହସ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରାମାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ନୃପଃ । ହରିଵୀର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନାସୀତ୍ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଗତଜନ୍ମରେ ଏହିଜଣେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ 'ହରିବୀର' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
ରୋଷାହଂକାରନାସ୍ତିକ୍ଯୈର୍ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାଲଂଘନୋଦ୍ଯତଃ । ଅକୃତ୍ଵୈଵ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଵିପ୍ର ନିଂଦକଃ
କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର ଓ ନାସ୍ତିକତାରେ ଚଳିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନରେ ଉଦ୍ୟତ, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
କର୍ମଣା ତେନ ପାପେନ ମହାନରକସଂକଟମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ତତଃ ପ୍ରେତୋ ଜାତୋ ନାମ୍ନା ଵିଦୈଵତଃ
ଏହି ପାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ବଡ଼ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ପରେ 'ବିଦୈବତ' ନାମରେ ପ୍ରେତ ହେଲେ।
ଅଵୈଶାଖସ୍ତୃତୀଯୋଽହଂ ତ୍ରଯାଣାମପି ପାପକୃତ୍ । ତେନ ମେ କର୍ମଜଂ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ତୃତୀୟ, ଅବୈଶାଖ ନାମରେ, ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରେ ପାପ କରୁଥିବା; ଏହିପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ମଧ୍ଯଦେଶେ ଭଵଂ ନାମ୍ନା ଗୌତମୋ ଗୋତ୍ରତୋଽପ୍ଯହମ୍ । ଵିପ୍ରୋ ଵାସପୁରେଵାସୀ ଯଜ୍ଵାଽଽସଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ମୋର ନାମ ଥିଲା 'ଗୌତମ', ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଥିଲି; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ବାସପୁରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀ ଥିଲି।
ମଯା କେଵଲମେଵୈକଂ ଶ୍ରୌତମାର୍ଗାନୁସାରିଣା । ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାଧଵଂ ଦେଵଂ ନ ସ୍ନାତଂ ମାସି ମାଧଵେ
ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମାଧବ ଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି।