ତତୋପି ପୂର୍ଣିମା ପୁଣ୍ଯା ମାଧଵୀ ମାଧଵପ୍ରିଯା । ଏଷା ଵାରାହକଲ୍ପାଦି ତିଥିରାଦ୍ଯା ମହାଫଲା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ତିଥି ବରାହ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ମହାଫଳଦାୟି।
ପୁରା ନାରାଯଣେନାସ୍ଯାମାଦିଦୈତ୍ଯୌ ଵିମୋହିତୌ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷ ମଧୂ ଵିପ୍ର ପୃଥିଵୀ ଚ ସମୁଦ୍ଧୃତା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏହି ତିଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରାୟଣ ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ମଧୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମଯଂ ଵିଭୁଃ । କ୍ରମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ଚକ୍ରେ ଶୁକ୍ଲେଽସ୍ମିନ୍ମାସି ମାଧଵେ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ମାଧବ ମାସରେ କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵିଶେଷାଦେଵ ପୂର୍ଣିମା । କଲ୍ପାଦିଃ ପାଵନା ଖ୍ଯାତା କର୍ମଣଃ କଲ୍ପସାକ୍ଷିଣୀ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପରିଚିତ; ଏହା କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେନ ସ୍ନାନଂ ନ ଵୈଶାଖେ ପ୍ରାତର୍ନିଯମଶାଲିନା । କିଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମନା ଵିପ୍ର ନୂନମାତ୍ମାପକାରିଣା
ଯିଏ ବୈଶାଖରେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରେନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଣ ଉପକାର କରିଲା? ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ନିଜକୁ ହାନି କରେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅପିସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋଽପି ଚ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତଃ ସନିଯମଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ନାନଦାନାର୍ଚନଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାପୁଣ୍ଯାଦିଵର୍ଜିତା
ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯଦିଓ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଥାଏ।
ଯସ୍ଯାତୀତା ଚ ଵୈଶାଖୀ ସ ନୂନଂ ନିରଯାଲଯଃ । ନ ଵେଦେନ ସମଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗଯା ସମମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଡ଼ିବ; ବେଦ ସମାନ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ନ ଦାନଂ ଜଲଗୋତୁଲ୍ଯଂ ନ ଵୈଶାଖୀ ସମା ତିଥିଃ । ଜଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
ପାଣି ଦାନ ସମାନ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସର ତିଥି ସମାନ କୌଣସି ତିଥି ନାହିଁ। ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯିଏ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରେ,
ତ୍ରଯାଣାମପି ଦେଵାନାଂ ଚତୁର୍ଥୋଽଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ମାତୃହା ପିତୃହା ଚୈଵ ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅପରାଧ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ—ମାତା ହତ୍ୟା, ପିତା ହତ୍ୟା, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା।
ଜଲଧେନୁଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵଂଶ୍ଯାନ୍ନରକାତ୍ତାରଯଂତିତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳଧେନୁକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ପରବଂଶର ଦଶଜଣ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଜଲଧେନୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଧିନାତ୍ର ଯେ । ଶର୍କରା ଫଲ ତାଂବୂଲମୁପାନତ୍କରପତ୍ରିକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିନି, ଫଳ, ପାନ, ଚପ୍ପଲ ଓ ହସ୍ତପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଚାତ୍ର କୀର୍ତିତାଃ । ମଣିକୋଦକକୁଂଭାଂଶ୍ଚ ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ହୈମଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଜଳପାତ୍ର, ପାକା ଭୋଜନ ଓ ସୁନାର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ପ୍ରେତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାଵନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧନଶର୍ମାସୀନ୍ମଧ୍ଯଦେଶେ ପୁରାନଘ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଳାପ ହେଲା; ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଧନଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ବସୁଥିଲେ, ହେ ପାପହୀନ।
କୁଶାଦ୍ଯର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତୋ ଦଦର୍ଶେଦମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭୀତୋଽପଶ୍ଯଦସୌ ପ୍ରେତାନ୍ଦୁଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନତି ଦାରୁଣାନ୍
କୁଶା ଆଦି ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ତିନିଜଣ ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚକୁ ଦେଖିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵକେଶାନ୍ସରକ୍ତାକ୍ଷାନ୍କୃଷ୍ଣଦଂତାନ୍କୃଶୋଦରାନ୍ । କୁର୍ଵତୋ ଵିଵିଧା ରାଵାନ୍ଧାଵତୋପି ଯତସ୍ତତଃ
ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଦାଡ଼ି ଉଠିଥିଲା, ଆଖି ରକ୍ତିମ, ଦାନ୍ତ କଳା, ପେଟ ଚିପିଆ, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଏଉଁଠୁ ସେଉଁଠୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ରୁତୋ ଜଵାତ୍ । କ୍ରଂଦମାନାସ୍ତତସ୍ତେପି ତମେଵାନୁ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟରେ ଦ୍ରୁତ ଭାଗିଗଲେ; ସେଇ ପିଶାଚମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସଧର୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ତୈଃ ପ୍ରେତୈରୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ । ଧନଶର୍ମୋଵାଚ- କେ ଯୂଯଂ ଵଃ କୁତୋଽଵସ୍ଥା ଜାତେତି ନିରଯୋଚିତା
ସେଇ ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଠା କଥା କହିଲେ; ଧନଶର୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ କିଏ, କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ନରକଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ?
ଭଯାର୍ତ୍ତମନୁକଂପ୍ଯଂ ମାଂ ଦୁଃଖିତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହଥ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବହୁଭୃତ୍ଯଂ ଚ ନିଃସ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଂ ଵନାଗତମ୍
ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଳୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ବହୁ ଦାସ ଥିବା ଏକ ବୈଷ୍ଣବ, ନିର୍ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ଭଵତାମପି ସଶ୍ରେଯୋ ନୂନଂ ଦାସ୍ଯତି କେଶଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଷ୍ଟୋମଯ୍ଯନୁକଂପଯା
ନିଶ୍ଚୟ ହେ କେଶବ ତୁମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ କରିବେ; ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅତସୀପୁଷ୍ପସଂକାଶୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୀତାଂବରୋ ହରିଃ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ନାମ୍ନୋ ଯାତି ମହା ତମଃ
ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ରୂପ, ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରିଥିବା, ହରି ନାମକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହା ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ।
ଅନାଦିନିଧନୋ ଦେଵଃ ଶଂଖ ଚକ୍ର ଗଦାଧରଃ । ଅକ୍ଷଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ ପ୍ରେତମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯକଃ
ଯିଏ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା; ଅକ୍ଷୟ, ପଦ୍ମନୟନ, ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା।
ଯମ ଉଵାଚ- ନାମଶ୍ରଵଣ ମାତ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେ ପରିତୋଷିତାଃ । ପିଶାଚାଃ ପୁଣ୍ଯଭାଵସ୍ଥା ଦଯା ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯ ଯଂତ୍ରିତାଃ
ଯମ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ପିଶାଚମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦୟା ଓ ଦାନରେ ବନ୍ଧିତ।
ପ୍ରୀଣିତାସ୍ତସ୍ଯଵଚସା ତଦାଦିଷ୍ଟେନ ନୋଦିତାଃ । ଇଦମୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରେତାଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାପୂରପୀଡିତାଃ
ତାଙ୍କର କଥାରେ ପିଶାଚମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି କ୍ଷତି କଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୂତମାନେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରେତା ଊଚୁ- ଦର୍ଶନେନୈଵ ତେ ଵିପ୍ର ନାମଶ୍ରଵଣତୋ ହରେଃ । ଭାଵମନ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵଯଂ ଜାତା ଦଯାଲଵଃ
ପିଶାଚମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବାରେ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ ଓ ଦୟାଳୁ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଅପାକରୋତି ଦୁରିତଂ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ଯୋଜଯତ୍ଯପି । ଯଶୋ ଵିସ୍ତାରଯତ୍ଯାଶୁ ନୂନଂ ଵୈଷ୍ଣଵସଂଗମଃ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ନାମକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ।
ରସାଯନମଯୀ ଶୀତା ପରମାନଂଦଦାଯିନୀ । ନାନଂଦଯତି କଂ ନାମ ଵୈଷ୍ଣଵାମୃତଚଂଦ୍ରିକା
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ଅମୃତ ଚାଁଦନୀ ଶୀତଳ ଓ ରସାୟନ ସମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହା କାହାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେନାହିଁ?
ଅଯଂ କୃତଘ୍ନ ନାମାସ୍ତି ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଯଂ ଵିଦୈଵତଃ । ଅଵୈଶାଖସ୍ତୃତୀଯୋଽଯଂ ତ୍ରଯାଣାମପି ପାପକୃତ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଅଛି ଅକୃତଜ୍ଞତା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବିଦୈବତ, ତୃତୀୟ ଅବୈଶାଖ; ଏହି ତିନିଜଣେ ମନ୍ଦକର୍ମ କରନ୍ତି।
ସଦୈଵାନୁଷ୍ଠିତାନେନ ପାପେନାତି କୃତଘ୍ନତା । ତେନାସ୍ଯ କର୍ମଜଂ ନାମ କୃତଘ୍ନାଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାପକୁ ସଦା କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅକୃତଜ୍ଞ ହୁଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କର୍ମଫଳର ନାମ 'ଅକୃତଜ୍ଞ' ହୋଇଯାଏ।